هوش مصنوعی توانایی پزشکان در تحلیل تصاویر مغزی را ارتقا خواهد داد

محمدعلی آرامی، متخصص مغز و اعصاب، ضمن حضور در برنامۀ تلویزیونی «چرخ» به بررسی اهمیت ضربه‌های مغزی و نقش فناوری‌های نوین در تشخیص و توانبخشی پرداخت. وی با اشاره به گستردگی این آسیب‌ها در زندگی روزمره، از دوران کودکی تا بزرگسالی، تأکید کرد که ضربه‌های مغزی یکی از معضلات مهم جهانی محسوب می‌شوند. به گفته او، کودکان در اثر زمین خوردن، ورزشکاران در رشته‌هایی مانند فوتبال و بوکس، و همچنین افراد در تصادفات رانندگی بیش از دیگران در معرض این آسیب‌ها قرار دارند. آرامی افزود که شدت برخی ضربه‌ها می‌تواند به معلولیت‌های دائمی منجر شود و بخش بزرگی از فعالیت‌های اورژانس و جراحی مغز و اعصاب به درمان این موارد اختصاص دارد.

تغییر رویکرد در درمان ضربه‌های مغزی

آرامی در ادامه سخنان خود به تحول نگاه پزشکی در چند دهه اخیر اشاره کرد. او توضیح داد که در گذشته تمرکز جراحان بر نجات جان بیماران و جلوگیری از مرگ ناشی از خونریزی‌های مغزی یا شکستگی‌های جمجمه بود. سپس توجه به توانبخشی حرکتی و بازگرداندن بیماران به فعالیت‌های روزمره افزایش یافت. اما در دو تا سه دهه اخیر، تمرکز اصلی بر مشکلات شناختی و روانی ناشی از ضربه‌های مغزی قرار گرفته است. وی خاطرنشان کرد که بسیاری از بیماران پس از تصادف، حتی با وجود نتایج طبیعی در سی‌تی‌اسکن یا‌ام‌آر‌آی، دچار اختلالات شناختی جدی می‌شوند که توانایی کار و برنامه‌ریزی آنان را مختل کرده و در نهایت به از کارافتادگی منجر می‌شود.

پیچیدگی ساختار مغز و نیاز به فناوری‌های پیشرفته

این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به پیچیدگی‌های ساختار مغز، بیان کرد که ابزار‌های تصویربرداری متداول مانند سی‌تی‌اسکن و‌ام‌آر‌آی برای ارزیابی دقیق آسیب‌های شناختی کافی نیستند. او توضیح داد که مغز شامل میلیارد‌ها نورون با ساختار‌های متفاوت است و بخش‌هایی کوچک مانند آمیگدال یا هیپوکامپ با وجود اندازه محدود، میلیون‌ها نورون را در خود جای داده‌اند. آرامی افزود که ضربه‌های مغزی می‌توانند تغییرات گسترده‌ای در این شبکه‌های پیچیده ایجاد کنند و تنها فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند پت‌اسکن یا‌ام‌آر‌آی با رزولوشن بالا قادر به آشکارسازی این تغییرات هستند. همچنین تست‌های رفتاری و شناختی می‌توانند به شناسایی اختلالات عملکردی کمک کنند.

توانبخشی و چشم‌انداز فناوری‌های نوین

آرامی در قسمت دیگری از سخنان خود به اهمیت توانبخشی از همان مراحل اولیه ضربه مغزی اشاره کرد. او گفت که مغز برخلاف بسیاری از اندام‌ها دارای ظرفیت ترمیم طبیعی است، اما این فرآیند می‌تواند پیامد‌های منفی مانند التهاب ایجاد کند. به همین دلیل، تقویت مسیر‌های ترمیمی و جلوگیری از آسیب‌های ثانویه اهمیت زیادی دارد. وی افزود که پژوهش‌های گسترده‌ای درباره تحریک الکتریکی مغز و فناوری‌های نوین در حال انجام است تا بتوان از همان روز‌های نخست پس از ضربه، بیماران را شناسایی و مسیر درمانی مناسب برای آنان طراحی کرد. به گفته او، استفاده از ابزار‌هایی مانند بررسی مایع مغزی نخاعی (CSF) و تصویربرداری‌های پیشرفته می‌تواند پیش‌بینی کند که کدام بیماران در معرض اختلالات شناختی پایدار قرار خواهند گرفت. 

محمدعلی آرامی، متخصص مغز و اعصاب، در ادامۀ این گفت‌وگو به نقش هوش مصنوعی در تشخیص بیماری‌های مغز و اعصاب پرداخت. او توضیح داد که این فناوری می‌تواند در تحلیل تصاویر نقشه‌برداری مغز و کاهش خطا‌های انسانی بسیار مؤثر باشد. آرامی تأکید کرد که هوش مصنوعی با پردازش میلیون‌ها داده و پرونده پزشکی قادر است سرعت و دقت تشخیص را افزایش دهد و در آینده به یکی از ابزار‌های اصلی در این حوزه تبدیل خواهد شد. وی افزود که این فناوری مانند پزشکی باتجربه عمل می‌کند و مجموعه‌ای از دانش و تجربه‌های انسانی را در اختیار دارد، هرچند جایگزین پزشک نخواهد شد. 

پذیرش فرهنگی و جایگاه هوش مصنوعی در پزشکی 

آرامی در پاسخ به پرسشی درباره پذیرش عمومی این فناوری‌ها در جامعه پزشکی گفت که میزان اعتماد به هوش مصنوعی وابسته به سطح خطا‌های آن است. او خاطرنشان کرد که هیچ فناوری بدون خطا نیست و همین مسئله می‌تواند موجب نگرانی یا اضطراب بیماران شود. با این حال، وی تأکید کرد که هوش مصنوعی هرگز جایگزین رابطه انسانی میان پزشک و بیمار نخواهد شد و تنها به عنوان دستیار در کنار پزشکان عمل می‌کند. آرامی افزود که فرهنگ عمومی پزشکی به تدریج با این فناوری‌ها سازگار خواهد شد، به شرط آنکه کارایی و دقت آنها در عمل اثبات شود. 

فناوری‌های نوین در توانبخشی ضربه‌های مغزی 

این متخصص مغز و اعصاب در ادامۀ گفت‌و‌گو خود در برنامۀ چرخ بار دیگر به موضوع ضربه‌های مغزی بازگشت و توضیح داد که برخلاف بسیاری از بیماری‌های ارتوپدی، روند آسیب در مغز پس از ضربه متوقف نمی‌شود و می‌تواند وارد مراحل تخریبی و دژنراتیو شود. او گفت که ضربه‌های مغزی قادرند زمینه‌ساز بیماری‌های جدید در مغز شوند و به همین دلیل توانبخشی شناختی باید هرچه سریع‌تر آغاز شود. آرامی تأکید کرد که فناوری‌های نوین توانبخشی، از جمله روش‌های تقویت بخش‌های آسیب‌دیده با تمرین و تکرار، یا فعال‌سازی بخش‌های دیگر مغز برای جایگزینی عملکرد‌های از دست‌رفته، اهمیت فراوانی دارند. 

چشم‌انداز فناوری‌های کاربردی در زندگی روزمره بیماران 

آرامی به معرفی برخی فناوری‌های جدید در توانبخشی شناختی پرداخت و گفت که ابزار‌هایی مانند جی‌پی‌اس و آلارم‌های هوشمند تلفن همراه می‌توانند در بازآموزی حافظه بیماران نقش مؤثری ایفا کنند. او تأکید کرد که این فناوری‌ها باید هرچه سریع‌تر وارد عرصه درمان شوند، زیرا پیامد‌های ضربه‌های مغزی به‌ویژه در میان جوانان بسیار جدی است. آرامی همچنین به اهمیت کاهش تصادفات رانندگی در کشور‌های در حال توسعه اشاره کرد و گفت که استفاده از فناوری‌های پیشگیرانه در این حوزه می‌تواند نقش کلیدی داشته باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد که پیوند میان علوم پزشکی و مهندسی محاسباتی فرصت‌های بزرگی برای واحد‌های فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان ایجاد می‌کند تا محصولات نوآورانه‌ای در زمینه تشخیص و درمان ضربه‌های مغزی عرضه کنند.