حلقه مفقوده «حجاب» در تحکیم خانواده کجاست؟

گروه فرهنگ و جامعه خبرگزاری آنا ـ  وحیده علی‏‌میرزایی پژوهشگر حوزه زن و خانواده- شکی نیست که «حجاب» و «پوشش» تأثیر بسزایی بر روح و روان زن دارد. عفاف و پوشیدگی برای زن همچون سد و حفاظی است که در سایه آن از هر ذلت و تحقیری در امان می‏‌ماند. دین اسلام با واجب کردن حجاب می‏‌خواهد زن بازیچه دست شهوت‏‌پرستان نباشد و ارزش او به ‏میزانی تنزل نکند که تنها وسیله‌‏ای برای اطفاء شهوت‌‏ها شود.

حجاب احترامی به یک بانو است

اهمیت حجاب زن از آن جهت است که نه ‏تنها حافظ اخلاق، تجسم تقوا و عفت در سطح جامعه است، بلکه وجود چنین حکمی در اسلام نوعی احترام گذاشتن به زن مسلمان و محفوظ نگهداشتن او از نگاه‌‏های گناه‏‌آلود مردان است؛ چنان ‏که در روایتی از رسول خدا (ص) نقل شده است: «لا خرمه لِنِساءِ أَهْلِ الذِّمَّهِ أَنْ يُنظر إلى شعورِهِنَّ وَ أيْديهِنَّ»؛ زنان غیرمسلمان چون در حریم دینداری و ایمان نیستند نگاه کردن به آن‏ها تا وقتی به قصد لذت بردن نباشد اشکالی ندارد.

يكی از عوامل سلامت و استواری خانواده‌‏ها و جاذبه بيش‏تر زن و مرد در رعايت حجاب و پوشش اسلامی و عفت در زنان است. البته «حجاب» شرط لازم استحكام خانواده است، نه شرط كافی آن و مي‌‏توان گفت: «حجاب» از مؤثرترين عوامل تحكيم روابط خانوادگی است و «بی‌حجابی» از مخرب‌‎ترين عوامل تزلزل خانوادگی است.

ایستگاه اول انتقال مفاهیم «حجاب» کجاست؟

خانواده به‏ عنوان بستر شکل‏‌گیری نهادهای گسترده اجتماعی در طول زمان‌‏های مختلف، کارکردهای مختلفی از جمله پرورش نسل، شکل‏‌گیری شخصیت و هویت و تأمین نیازهای مختلف اعضای خود داشته است. «حجاب» به ‏عنوان بخشی از هویت در آموزه‏‌های خانواده و جامعه ریشه دارد. پر واضح است که خانواده، وظیفه یادگیری فرایند اجتماعی شدن افراد را برعهده دارد و نهادی است که انتقال‏ دهنده فرهنگ و شیوه زندگی صحیح به فرزندان است.

اگر خانواده ناکارآمد باشد، عوامل خطرزا و آسیب‌‏زا مثل تعارض و کشمکش خانوادگی، گرایش به آسیب‌‏های روانی اجتماعی، طلاق، بی‏‌قیدوبندی اعضا در آن وجود داشته باشد، زمینه بسیاری از آسیب‏‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی فراهم می‌‏شود. در خانواده کارآمد و سالم که اعضای خود را در برابر همه آسیب‌‏ها حفظ می‏‌کند، مرزهای درون خانواده واضح و مشخص است، اعضا نقش‌‏ها و وظایف خود را به‌‏درستی انجام می‌‏دهند، پذیرای حل مشکل و گفت‌‏وگو درباره چگونگی حل ‏و فصل آن هستند، حمایت و همراهی عاطفی و روانی از یکدیگر می‏‌کنند و ارتباط میان‏‌فردی مؤثری نشان می‏‌دهند.

ارتباط عملکرد مطلوب خانواده و انتقال هنجارهای ارزشی

ملاک کارایی این است که خانواده تا چه اندازه در تحقق وظایف و کارکردهایش توانا باشد و بتواند فرایند جامعه‏‌پذیری و انتقال هنجارها و قواعد اجتماعی را به‏ خوبی انجام دهد. بر این اساس وقتی خانواده عمل‏کرد مطلوبی ندارد، اعضای خانواده نسبت به چگونگی رفتارهای یکدیگر بی‏‌اعتنا هستند و روابط گسسته میان اعضا بر قرار است؛ در نتیجه احتمال گرایش به رفتارهای نابه‌هنجار از جمله بدحجابی افزایش پیدا می‌‏کند.

هرچه خانواده از عمل‏کرد بهتری برخوردار باشد به همان میزان احتمال کم‏تری برای کشیده شدن به ‏سمت بدحجابی خواهد بود؛ لذا شایسته است عوامل مؤثر بر افزایش عملکرد خانواده شناسایی شود تا بدین طریق مداخلات اثربخش طراحی، و برنامه‏‌های آموزشی مرتبط برای خانواده‌‏ها تدوین شود.

رابطه والد ـ فرزند به‌‏ویژه مادر ـ دختر در برابر حجاب نقش پررنگی ایفا می‌‏کند که این امر لزوم توجه بیش‏تر به نقش مادر، که عملاً مسؤولیت نظارت را نیز برعهده دارد در چگونگی وضعیت حجاب دختران و به ‏عبارت بهتر نسل آینده دارد، به این دلیل لزوم کمک به مادران به‏ طور ویژه مادران خانه‏‌دار از طریق:

1. رسانه ملی در قالب فیلم و سریال

2. مدارس در قالب دعوت از اولیا

3. روحانیون و مبلغان دینی

4. آموزش خانواده در طول سال برای افزایش سطح آگاهی و شناخت آنان

هر قدر خانواده عمل‏کرد مطلوب کم‏تری داشته باشد به همان میزان آسیب‏‌پذیری بیش‏تری نسبت به بدحجابی خواهد داشت؛ بنابراین در هرگونه برنامه‌‏ریزی و تصمیم‏‌گیری در زمینه حجاب لازم است به این مؤلفه خانوادگی توجه شود.