دور کمر؛ شاخصی ساده برای شناسایی چاقی
یادداشت
روایت سیستمعاملی که از یک پروژه دانشجویی به زیرساخت دنیای دیجیتال بدل شد
به گزارش خبرگزاری آنا، لینوکس از یک پروژه شخصی در سال ۱۹۹۱ آغاز شد، اما در طول چند دهه به یکی از مهمترین پایههای دنیای رایانش تبدیل شد. لینوس توروالدز در اوت ۱۹۹۱ توسعه هسته لینوکس را اعلام کرد و نخستین نسخه آن در اکتبر همان سال منتشر شد. ترکیب هسته لینوکس با اجزای پروژه گنو، زمینه شکلگیری سیستمهای کامل گنو/لینوکس را فراهم کرد؛ سیستمهایی که بعدها در رایانههای شخصی، سرورها، ابررایانهها، تلفنهای همراه و بسیاری از تجهیزات دیگر به کار گرفته شدند.
مسیری که از یونیکس به لینوکس رسید
داستان لینوکس را نمیتوان فقط از سال ۱۹۹۱ آغاز کرد. چند سال پیش از شکلگیری این هسته، پروژه گنو با هدف ساخت یک سیستمعامل آزاد و سازگار با یونیکس آغاز شده بود. پروژه گنو از سال ۱۹۸۴ توسعه اجزای مختلف یک سیستمعامل آزاد را دنبال میکرد و تا سال ۱۹۹۰ تقریباً همه اجزای اصلی آن به جز هسته آماده شده بودند.
لینوس توروالدز، دانشجوی دانشگاه هلسینکی، در سال ۱۹۹۱ روی هستهای برای رایانههای شخصی مبتنی بر پردازندههای خانواده ۳۸۶ کار میکرد. او در ۲۵ اوت همان سال پیامی در یک گروه خبری اینترنتی منتشر کرد و از علاقه خود به ساخت یک سیستمعامل آزاد و دریافت نظر دیگر برنامهنویسان گفت.
نخستین نسخه هسته لینوکس در ۵ اکتبر ۱۹۹۱ منتشر شد. این نسخه با استانداردهای امروز بسیار کوچک بود، اما ایده مهمی را دنبال میکرد: ساخت هستهای آزاد که بتواند روی رایانههای شخصی اجرا شود و توسعه آن با مشارکت برنامهنویسان مختلف ادامه پیدا کند. بنیاد لینوکس تاریخ ۵ اکتبر را بهعنوان سالگرد انتشار نخستین هسته لینوکس ثبت کرده است.
لینوکس در آغاز یک سیستمعامل کامل نبود
یکی از نکات مهم در تاریخ لینوکس این است که لینوکس در اصل نام هسته سیستمعامل است، نه نام تمام اجزای یک سیستم کامل. هسته وظیفههایی مانند مدیریت پردازنده، حافظه، ارتباط با سختافزار و فراهم کردن امکانات پایه برای اجرای برنامهها را بر عهده دارد.
اجزای پروژه گنو شامل ابزارها و برنامههای ضروری دیگری بودند که برای شکلگیری یک سیستمعامل کامل مورد نیاز بودند. ترکیب این اجزا با هسته لینوکس امکان ساخت سیستمهای کامل گنو/لینوکس را فراهم کرد. پروژه گنو نیز تأکید میکند که توسعه این سیستم حاصل کنار هم قرار گرفتن هسته لینوکس و مجموعه بزرگی از اجزای آزاد پروژه گنو بود.
همین ساختار بعدها به یکی از ویژگیهای مهم دنیای لینوکس تبدیل شد. برخلاف یک محصول واحد که همه اجزای آن توسط یک شرکت و با یک چرخه مشخص تولید شود، دنیای لینوکس از پروژهها، توسعهدهندگان، شرکتها و جوامع مختلف تشکیل شد.
توزیعها آمدند و لینوکس را قابل استفادهتر کردند
رشد لینوکس باعث شد گروههای مختلف مجموعههای کاملی از هسته، ابزارها، برنامهها و محیطهای کاربری را در قالب بستههای آماده عرضه کنند. این مجموعهها با نام توزیع شناخته شدند و نقش مهمی در گسترش لینوکس میان کاربران داشتند. خود مستندات رسمی هسته لینوکس نیز برای کاربران تازهکار توضیح میدهند که هسته بهتنهایی یک سیستم کامل برای استفاده روزمره نیست و کاربر معمولاً باید یک توزیع کامل را دریافت کند.
دبیان یکی از نخستین توزیعهای مهم لینوکس بود که در ۱۶ اوت ۱۹۹۳ توسط ایان مرداک پایهگذاری شد. هدف دبیان ایجاد توزیعی بود که بهصورت باز توسعه پیدا کند و کاربران و توسعهدهندگان بتوانند در آن مشارکت داشته باشند. این پروژه بعدها به یکی از مهمترین پایههای اکوسیستم لینوکس تبدیل شد.
رد هت نیز در دهه ۱۹۹۰ یکی از مسیرهای مهم تجاری شدن لینوکس را شکل داد. این شرکت در سال ۱۹۹۵ فعالیت خود را آغاز کرد و رویکردی را دنبال کرد که در آن لینوکس بهعنوان یک سیستمعامل آزاد و جامعهمحور، میتوانست وارد مراکز داده و محیطهای تجاری شود.
لینوکس از رایانه شخصی فراتر رفت
گسترش لینوکس به رایانههای رومیزی محدود نماند. انعطافپذیری هسته باعث شد این فناوری در طیف گستردهای از دستگاهها مورد استفاده قرار گیرد؛ از سرورها و رایانههای شخصی گرفته تا تجهیزات کوچک، سامانههای تعبیهشده و ابررایانهها.
مستندات هسته لینوکس نشان میدهد این هسته از رایانههای رومیزی تا ابررایانهها و دستگاههای کوچک قابل استفاده بوده است. پشتیبانی از معماریهای مختلف پردازنده نیز باعث شد لینوکس از محدوده رایانههای شخصی مبتنی بر معماری ۳۲ بیتی خانواده ۳۸۶ بسیار فراتر برود.
این قابلیت انعطافپذیری یکی از دلایلی بود که شرکتها و توسعهدهندگان مختلف توانستند لینوکس را برای نیازهای متفاوت خود تغییر دهند. یک هسته مشترک میتوانست در محیطهای بسیار متفاوت، از یک رایانه شخصی گرفته تا یک سرور قدرتمند، مورد استفاده قرار گیرد.
لینوکس به ستون فقرات اینترنت نزدیک شد
رشد سرورها و خدمات اینترنتی در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ فرصت بزرگی برای لینوکس ایجاد کرد. قابلیت سفارشیسازی، دسترسی به کد منبع و امکان استفاده در سختافزارهای مختلف باعث شد این سیستم در محیطهای فنی و مراکز داده مورد توجه قرار بگیرد.
در همین دوره، مدل توسعه مشارکتی لینوکس نیز بزرگتر شد. توسعه هسته دیگر پروژهای محدود به یک نفر نبود و تعداد زیادی از برنامهنویسان و شرکتها در توسعه آن مشارکت کردند. بنیاد لینوکس امروز هسته لینوکس را یکی از بزرگترین و فعالترین پروژههای نرمافزار آزاد توصیف میکند.
این مدل همکاری یکی از تفاوتهای مهم لینوکس با بسیاری از سیستمعاملهای تجاری آن دوره بود. توسعهدهندگان مختلف میتوانستند در بهبود کد مشارکت کنند و شرکتها نیز برای پشتیبانی از سختافزارها و استفاده از لینوکس در محصولات خود وارد این فرایند شوند.
اوبونتو راه ورود لینوکس به رایانههای خانگی را هموار کرد
یکی از مهمترین تلاشها برای سادهتر کردن استفاده از لینوکس در رایانههای شخصی، شکلگیری اوبونتو بود. این پروژه در سال ۲۰۰۴ با هدف ارائه یک محیط رومیزی سادهتر و در دسترستر شکل گرفت و بر پایه دبیان توسعه یافت.
اوبونتو تلاش کرد نصب نرمافزار، مدیریت سیستم، بهروزرسانی و استفاده روزمره از لینوکس را برای کاربرانی که الزاماً دانش تخصصی نداشتند، سادهتر کند. چنین رویکردی باعث شد لینوکس بیش از گذشته از محیطهای صرفاً فنی فاصله بگیرد و به گزینهای قابل استفاده برای رایانههای شخصی تبدیل شود.
چرخه انتشار منظم نیز به یکی از ویژگیهای اوبونتو تبدیل شد. این پروژه از سال ۲۰۰۴ هر شش ماه یک نسخه جدید منتشر کرده و از سال ۲۰۰۶ نیز نسخههای دارای پشتیبانی بلندمدت را هر دو سال یکبار ارائه میکند.
لینوکس فقط یک رقیب برای ویندوز نبود
وقتی نام لینوکس در کنار ویندوز قرار میگیرد، معمولاً این تصور شکل میگیرد که این دو صرفاً دو سیستمعامل رقیب برای رایانههای شخصی هستند؛ اما دامنه حضور لینوکس بسیار گستردهتر از این مقایسه است.
ویندوز بیشتر بهعنوان یک محصول یکپارچه از سوی مایکروسافت عرضه میشود، در حالی که لینوکس بیشتر یک اکوسیستم متشکل از هسته، ابزارها و توزیعهای مختلف است. کاربر میتواند بسته به نیاز خود از توزیعهای متفاوتی استفاده کند و حتی بخشهایی از سیستم را تغییر دهد.
همین تفاوت ساختاری باعث شده لینوکس در حوزههایی حضور پیدا کند که رقابت مستقیم با ویندوز موضوع اصلی آنها نیست. سرورها، رایانش ابری، تجهیزات شبکه، سامانههای تعبیهشده و ابررایانهها نمونههایی از حوزههایی هستند که لینوکس در آنها نقش مهمی پیدا کرده است. بنیاد لینوکس نیز از حضور این فناوری در ابررایانهها، دستگاههای همراه، زیرساخت اینترنت و سامانههای مختلف یاد میکند.
لینوکس و دنیای بازیهای رایانهای
لینوکس برای مدت طولانی در بازار بازیهای رایانهای جایگاه محدودتری نسبت به ویندوز داشت. بخش قابل توجهی از بازیهای رایانهای برای ویندوز عرضه میشدند و سازگاری نرمافزاری یکی از موانع مهم کاربران لینوکس بود.
تغییرات بعدی در فناوریهای اجرای بازی و ابزارهای سازگاری، این فاصله را تا حدی کمتر کرد. رشد رایانش گرافیکی و توسعه نرمافزارهای آزاد نیز امکان اجرای طیف بیشتری از بازیها را در محیطهای مبتنی بر لینوکس فراهم کرد.
اهمیت لینوکس برای گیمرها البته فقط به اجرای بازی محدود نمیشود. این سیستمعامل به دلیل امکان کنترل بیشتر روی سیستم، دسترسی به ابزارهای توسعه و قابلیت سفارشیسازی، میان بخشی از کاربران حرفهای و توسعهدهندگان بازی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
یک پروژه شخصی به یک اکوسیستم جهانی تبدیل شد
لینوکس امروز دیگر شباهتی به پروژه کوچک سال ۱۹۹۱ ندارد. هستهای که در ابتدا برای یک رایانه شخصی مبتنی بر پردازندههای خانواده ۳۸۶ نوشته شده بود، اکنون در انواع معماریهای پردازنده و سامانههای مختلف اجرا میشود. مستندات رسمی هسته از هزاران مشارکتکننده در فرایند توسعه نسخههای آن سخن میگویند.
یکی از مهمترین دلایل این رشد، مدل توسعه باز آن است. شرکتهای سختافزاری و نرمافزاری، توسعهدهندگان مستقل، دانشگاهها و جوامع کاربری میتوانند در بخشهای مختلف این اکوسیستم نقش داشته باشند. بنیاد لینوکس نیز تأکید کرده که افزایش تعداد مشارکتکنندگان و پیچیدگی پروژه، نیاز به زیرساختهای فنی، حقوقی و مدیریتی تازهای ایجاد کرد و در نهایت به شکلگیری بنیاد لینوکس انجامید.
لینوکس؛ سیستمعاملی که تعریف تازهای از توسعه نرمافزار ارائه کرد
اهمیت لینوکس فقط در تعداد رایانههایی که روی آنها اجرا میشود خلاصه نمیشود. این پروژه نشان داد یک نرمافزار پیچیده میتواند با مشارکت تعداد زیادی از افراد و سازمانها در یک فرایند باز توسعه پیدا کند.
لینوکس همچنین نشان داد یک هسته واحد میتواند پایهای برای مجموعهای بسیار متنوع از سیستمها باشد. توزیعهای مختلف، محیطهای کاربری متفاوت و کاربردهای گوناگون باعث شدند لینوکس به جای یک محصول با شکل ثابت، به خانوادهای بزرگ از راهکارهای نرمافزاری تبدیل شود.
از نخستین کدهای نوشتهشده برای یک رایانه شخصی در سال ۱۹۹۱ تا حضور در ابررایانهها، سرورها، زیرساختهای ابری و تجهیزات گوناگون، مسیر لینوکس یکی از متفاوتترین داستانهای تاریخ رایانه است. بنیاد لینوکس امروز از آن بهعنوان پروژهای یاد میکند که از یک آغاز کوچک به زیرساختی فراگیر در صنایع و دستگاههای مختلف تبدیل شده است.
لینوکس به همین دلیل فقط یک سیستمعامل در برابر ویندوز نیست؛ داستان شکلگیری آن روایت تغییری است که در نگاه صنعت به توسعه نرمافزار ایجاد شد. پروژهای که لینوس توروالدز در سال ۱۹۹۱ آغاز کرد، با پیوستن توسعهدهندگان و شکلگیری توزیعهای مختلف، به یکی از پایههای دنیای فناوری تبدیل شد؛ پایهای که امروز بخش بزرگی از زیرساخت دیجیتال جهان بر آن تکیه دارد.
انتهای پیام/
