اولین سیستم‌عاملی که روی کامپیوترهای خانگی نصب شد، بیشتر بشناسید

به گزارش خبرگزاری آنا، امروز روشن کردن رایانه برای بسیاری از کاربران با نمایش لوگوی سیستم‌عامل و ورود به محیطی گرافیکی همراه است؛ اما چند دهه قبل، نخستین برخورد میلیون‌ها نفر با دنیای کامپیوتر از صفحه‌ای سیاه آغاز می‌شد که تنها یک خط فرمان چشمک‌زن روی آن دیده می‌شد. کاربران برای اجرای هر برنامه، باز کردن فایل یا مدیریت اطلاعات باید دستور‌های مشخصی را تایپ می‌کردند. پشت این تجربه ساده، سیستمی قرار داشت که مسیر صنعت رایانه‌های شخصی را تغییر داد؛ ام.اس ـ داس، سیستم‌عاملی که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی به یکی از مهم‌ترین نرم‌افزار‌های تاریخ فناوری تبدیل شد.

سیستم‌عامل ام.اس ـ داس مخفف Microsoft Disk Operating System بود؛ سیستم‌عاملی که شرکت مایکروسافت در ایالات متحده آمریکا توسعه داد و نخستین نسخه رسمی آن در سال ۱۹۸۱ هم‌زمان با عرضه رایانه شخصی آی.بی.ام ـ پی سی معرفی شد. این سیستم‌عامل نقش واسطه میان سخت‌افزار رایانه و کاربر را ایفا می‌کرد و امکان مدیریت فایل‌ها، اجرای نرم‌افزار‌ها و استفاده از ظرفیت‌های رایانه‌های شخصی را فراهم می‌کرد.

تولد ام.اس ـ داس در مسیر شکل‌گیری رایانه‌های شخصی

داستان شکل‌گیری ام.اس ـ داس به زمانی بازمی‌گردد که بازار رایانه‌های شخصی هنوز در ابتدای مسیر خود بود. شرکت آی.بی.ام در سال ۱۹۸۰ تصمیم گرفت وارد بازار رایانه‌های کوچک‌تر شود و محصولی را عرضه کند که برخلاف رایانه‌های بزرگ سازمانی، برای شرکت‌های کوچک و کاربران حرفه‌ای قابل استفاده باشد.

آی.بی.ام برای سیستم‌عامل رایانه جدید خود به سراغ شرکت‌های فعال در این حوزه رفت. در آن زمان سیستم‌عامل CP/M ساخته شرکت Digital Research یکی از گزینه‌های اصلی بازار بود، اما مذاکرات آی.بی.ام با این شرکت به نتیجه نرسید. مایکروسافت که در آن دوره بیشتر به‌عنوان تولیدکننده زبان‌های برنامه‌نویسی شناخته می‌شد، فرصت همکاری با آی.بی.ام را به دست آورد.

بیل گیتس و تیم مایکروسافت، سیستم‌عاملی به نام ۸۶-DOS را از شرکت Seattle Computer Products تهیه کردند. این سیستم‌عامل که توسط تیم پترسون توسعه یافته بود، برای پردازنده Intel ۸۰۸۶ طراحی شده بود. مایکروسافت پس از توسعه و تغییرات لازم، آن را با نام ام.اس ـ داس برای آی.بی.ام آماده کرد. نسخه‌ای که روی رایانه‌های آی.بی.ام عرضه شد، با نام PC DOS شناخته شد، اما مایکروسافت امکان عرضه نسخه‌های مشابه برای دیگر شرکت‌های تولیدکننده رایانه را حفظ کرد.

همین تصمیم، جایگاه مایکروسافت را در صنعت رایانه تقویت کرد؛ زیرا شرکت‌های مختلفی که رایانه‌های سازگار با آی.بی.ام تولید می‌کردند، برای سیستم‌عامل خود به سراغ ام.اس ـ داس رفتند.

صفحه سیاه و فرمان‌هایی که دنیای کامپیوتر را ساختند

سیستم‌عامل ام.اس ـ داس برخلاف سیستم‌عامل‌های امروزی محیط گرافیکی نداشت. کاربران پس از روشن کردن رایانه وارد محیطی می‌شدند که به آن Command Line Interface گفته می‌شد. این محیط اگرچه برای کاربران تازه‌کار دشوار بود، اما کنترل مستقیم و دقیقی روی فایل‌ها و سخت‌افزار در اختیار کاربران حرفه‌ای قرار می‌داد.

ساختار ام.اس ـ داس بر پایه فایل‌ها، پوشه‌ها و دستور‌های متنی شکل گرفته بود. فرمان‌هایی مانند DIR برای نمایش محتویات دیسک، COPY برای انتقال فایل‌ها، DEL برای حذف اطلاعات و FORMAT برای آماده‌سازی دیسک‌ها به بخشی از فرهنگ رایانه‌ای نسل اول کاربران تبدیل شدند.

نسخه نخست ام.اس ـ داس امکانات محدودی داشت، اما مایکروسافت با انتشار نسخه‌های جدید، قابلیت‌های آن را افزایش داد. پشتیبانی بهتر از حافظه، مدیریت دیسک‌های بزرگ‌تر، بهبود ابزار‌های خط فرمان و سازگاری بیشتر با نرم‌افزار‌های جدید باعث شد این سیستم‌عامل برای سال‌ها جایگاه خود را حفظ کند.

ام.اس ـ داس در سال‌های ابتدایی عرضه، بیشتر در اختیار کاربران حرفه‌ای و شرکت‌ها بود، اما کاهش قیمت رایانه‌های شخصی و افزایش تولید نرم‌افزار‌های کاربردی باعث شد این سیستم‌عامل وارد خانه‌ها، مدارس و مراکز آموزشی شود.

دوران طلایی نرم‌افزار‌های سازگار با ام.اس ـ داس

گسترش ام.اس ـ داس باعث شد بازار بزرگی برای توسعه‌دهندگان نرم‌افزار شکل بگیرد. برنامه‌های اداری، آموزشی و سرگرمی متعددی برای این سیستم‌عامل ساخته شدند و رایانه شخصی را به ابزاری کاربردی برای میلیون‌ها نفر تبدیل کردند.

نرم‌افزار‌هایی مانند WordStar برای پردازش متن، Lotus ۱-۲-۳ برای محاسبات و مدیریت داده‌ها و dBase برای مدیریت پایگاه داده، از محبوب‌ترین برنامه‌های دوران ام.اس ـ داس بودند. این نرم‌افزار‌ها باعث شدند رایانه‌ها از ابزار‌های تخصصی به وسیله‌ای کاربردی برای کسب‌وکار‌ها و کاربران خانگی تبدیل شوند.

بخش مهمی از خاطرات کاربران قدیمی رایانه نیز با بازی‌های اجراشده روی ام.اس ـ داس شکل گرفته است. بازی‌هایی مانند Prince of Persia ، Doom ، Wolfenstein ۳D ، Commander Keen و SimCity در دوران اوج این سیستم‌عامل عرضه شدند و توانایی‌های رایانه‌های شخصی را در حوزه سرگرمی نشان دادند.

رشد بازی‌های رایانه‌ای روی ام.اس ـ داس نشان داد که رایانه شخصی می‌تواند علاوه بر کار‌های اداری، یک پلتفرم سرگرمی نیز باشد؛ موضوعی که بعد‌ها به توسعه صنعت بزرگ بازی‌های رایانه‌ای کمک کرد.

سلطه جهانی ام.اس ـ داس و تبدیل شدن به استاندارد رایانه‌های شخصی

اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ را می‌توان دوران اوج ام.اس ـ داس دانست. افزایش تولید رایانه‌های سازگار با آی.بی.ام ـ پی سی باعث شد این سیستم‌عامل در تعداد زیادی از رایانه‌های شخصی سراسر جهان حضور داشته باشد. بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده سخت‌افزار به جای طراحی سیستم‌عامل اختصاصی، از ام.اس ـ داس استفاده کردند تا بتوانند محصولات خود را با نرم‌افزار‌های گسترده بازار هماهنگ کنند.

موفقیت ام.اس ـ داس فقط به دلیل ویژگی‌های فنی آن نبود؛ عامل مهم‌تر، ایجاد یک استاندارد مشترک برای صنعت رایانه شخصی بود. زمانی که یک شرکت نرم‌افزاری برنامه‌ای برای ام.اس ـ داس تولید می‌کرد، می‌توانست انتظار داشته باشد که آن برنامه روی طیف وسیعی از رایانه‌های سازگار با آی.بی.ام ـ پی سی اجرا شود. این موضوع باعث شد توسعه نرم‌افزار برای این سیستم‌عامل رونق بگیرد و کاربران نیز انتخاب‌های بیشتری داشته باشند.

شرکت مایکروسافت در فاصله سال‌های ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۰ نسخه‌های مختلفی از ام.اس ـ داس را عرضه کرد. نسخه‌هایی مانند ام.اس ـ داس ۳.x و ام.اس ـ داس ۴.x قابلیت‌هایی مانند پشتیبانی بهتر از دیسک‌های سخت، مدیریت فایل‌های بزرگ‌تر و امکانات پیشرفته‌تر را در اختیار کاربران قرار دادند. نسخه ام.اس ـ داس ۵ که در سال ۱۹۹۱ عرضه شد، با بهبود ابزار‌های داخلی و مدیریت بهتر حافظه، یکی از نسخه‌های مهم این سیستم‌عامل محسوب می‌شود.

پایان دوران ام.اس ـ داس با ظهور محیط‌های گرافیکی

محبوبیت ام.اس ـ داس در حالی ادامه داشت که کاربران به‌تدریج انتظار تجربه‌ای ساده‌تر از کار با رایانه پیدا کردند. تایپ فرمان‌های متعدد برای انجام کار‌های روزمره، برای بسیاری از کاربران تازه‌کار دشوار بود. همین نیاز باعث شد سیستم‌عامل‌های دارای رابط گرافیکی اهمیت بیشتری پیدا کنند.

مایکروسافت از اواسط دهه ۱۹۸۰ توسعه ویندوز را آغاز کرد. نسخه‌های ابتدایی ویندوز در واقع محیط‌های گرافیکی بودند که روی ام.اس ـ داس اجرا می‌شدند و تلاش می‌کردند کار با رایانه را ساده‌تر کنند. عرضه Windows ۳.۰ در سال ۱۹۹۰ و Windows ۳.۱ در سال ۱۹۹۲ باعث شد تعداد بیشتری از کاربران به سمت محیط‌های گرافیکی جذب شوند.

عرضه Windows ۹۵ در سال ۱۹۹۵ نقطه عطف مهمی در تاریخ رایانه‌های شخصی بود. این سیستم‌عامل با معرفی منوی Start، نوار وظیفه و محیط گرافیکی گسترده‌تر، مسیر آینده مایکروسافت را تغییر داد. اگرچه Windows ۹۵ همچنان وابستگی‌هایی به DOS داشت، اما نشان داد آینده رایانه‌های شخصی به سمت سیستم‌عامل‌هایی با کاربری ساده‌تر حرکت می‌کند.

میراث ام.اس ـ داس در دنیای فناوری امروز

ام.اس ـ داس در سال‌های پایانی قرن بیستم به‌تدریج جایگاه اصلی خود را از دست داد، اما تأثیر آن بر صنعت فناوری همچنان باقی مانده است. این سیستم‌عامل باعث شد رایانه شخصی به محصولی عمومی تبدیل شود و میلیون‌ها نفر نخستین تجربه کار با کامپیوتر را از طریق آن به دست آورند.

یکی از مهم‌ترین میراث‌های ام.اس ـ داس، ایجاد فرهنگ استفاده از رایانه شخصی و شکل دادن به بازار بزرگ نرم‌افزار‌های کامپیوتری بود. بسیاری از شرکت‌های نرم‌افزاری که در دوران DOS رشد کردند، بعد‌ها نقش مهمی در توسعه فناوری اطلاعات ایفا کردند.

محیط خط فرمان ام.اس ـ داس نیز به‌طور کامل از بین نرفت. بسیاری از مفاهیم آن در ابزار‌های خط فرمان سیستم‌عامل‌های جدید باقی مانده‌اند. حتی در نسخه‌های جدید ویندوز، ابزار Command Prompt همچنان وجود دارد و بخشی از ساختار مدیریتی سیستم‌عامل را تشکیل می‌دهد.

سیستم‌عامل ام.اس ـ داس امروز دیگر سیستم‌عامل اصلی کاربران خانگی نیست، اما جایگاه تاریخی آن در تحول رایانه‌های شخصی انکارشدنی نیست. این سیستم‌عامل در دوره‌ای که کامپیوتر هنوز وسیله‌ای پیچیده و تخصصی به شمار می‌رفت، راهی برای ورود فناوری به خانه‌ها، مدارس و کسب‌وکار‌ها ایجاد کرد.

مسیر رایانه‌های امروزی از صفحه‌های سیاه و فرمان‌های متنی آغاز شد؛ دورانی که کاربران برای اجرای یک برنامه چند کلمه تایپ می‌کردند و همان چند فرمان ساده، دریچه‌ای به دنیای دیجیتال آینده باز می‌کرد. ام.اس ـ داس یکی از مهم‌ترین فصل‌های این مسیر بود؛ سیستم‌عاملی که پایه‌های عصر رایانه شخصی را شکل داد.