مراقبت دیجیتال توان دشمن برای جاسوسی سایبری را کاهش میدهد
عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات دولت سیزدهم ساعاتی پیش با حضور در شبکه خبر رسانه ملی درباره ابعاد فناورانه جنگ تحمیلی اخیر توضیحاتی ارائه داد که شرح آن را در ادامه میخوانید.
جنگ تحمیلی سوم علیه مردم ایران، ابعاد مختلفی داشت و از جنبههای گوناگون، چه نظامی و چه اقتصادی، موضوعات متعددی را در بر میگرفت. ما در حوزههای مختلف، به ویژه حوزه نظامی و اقتصاد آن، بسیار در خصوص جنگ تحمیلی سوم صحبت کردهایم. با این حال، جنبههای ناشناخته دیگری نیز در این جنگی که علیه ما جریان دارد، وجود دارد. این جنگ یک جنگ ترکیبی است و از این رو، از جنابعالی که در دوران مدیریتی و همچنین به لحاظ تحصیلات دانشگاهی و حضور در دانشگاههای مختلف سابقه دارید، میخواهم که از منظر فناوری به این موضوع بپردازید و آن را تحلیل کنید؟
بنده در این فرصت، لازم میدانم از مردم عزیزمان تشکر کنم. واقعاً این شبها مردم دین خود را ادا کردند و خیابانها را مملو از جمعیت ساختند. من و خانوادهام هر شب به مکانهای مختلف میرفتیم و وقتی مردم را در خیابانها به عنوان پشتوانه نیروهای مسلح میدیدیم، انسان به وجد میآید و اشک شوق در چشمانش جاری میشود. خدا را به خاطر داشتن چنین مردمی شاکریم و امیدواریم که مسئولان نیز قدر این مردم را بدانند.
نکتهای که شما اشاره فرمودید، بسیار حائز اهمیت است. همانطور که گفتید، جنگ، جنگ ترکیبی است. یک بعد آن جنگ نظامی است که به نظر من صدا و سیما، حداقل در این ایام، بیشتر به این جنبه از جنگ پرداخته است. بعد دیگر آن، جنگ اقتصادی است که از گذشته آغاز شده و بعد دیگر، جنگ رسانهای است. دشمن با استفاده از ابزارهای نوینی که در فضای رسانه در اختیار دارد، ذهن بسیاری از مخاطبان را تسخیر کرده است. به نظر من این یک آسیب جدی است و باید بازگردیم و بررسی کنیم که چرا این اتفاق افتاد. شاید لازم باشد در سازوکارها و مکانیزمهای خود تغییر ایجاد کنیم.
هرچند تخصص من این موضوع نیست و دوستان دیگر باید به آن بپردازند، اما امروزه بخشی از جامعه، مخاطب ما نیستند و پیام به آنها نمیرسد و متأسفانه دشمن با ابزارهایی که در اختیار دارد، یعنی شبکههای اجتماعی و شبکههای ماهوارهای، ذهن آنها را تسخیر کرده است. باید در این زمینه تجدید نظر کنیم و این رخنه را نیز ببندیم. به نظرم دوستان صدا و سیما باید روی این موضوع کار کنند.
درباره جنگ فناوری که شما به آن اشاره کردید، به فناوریهای نوینی بازمیگردد که دشمن از آنها استفاده میکند. چه در ادوات و تجهیزات و سلاحهایی که امروزه به کار میگیرد و چه در حوزه فناوریهای دیجیتالی که به شکل عمومی در حال استفاده است. اجازه میخواهم کمی بیشتر به حوزه فناوریهای دیجیتال بپردازم؛ زیرا امروزه این حوزه بسیار توسط دشمن مورد استفاده قرار میگیرد و اگر ما مراقبت نکنیم، ممکن است ناخواسته خود به ابزار دشمن تبدیل شویم.
دشمن در گذشته برای جمعآوری اطلاعات و راستیآزمایی اقدامات خود در صحنه، به افراد و جاسوسهای انسانی متوسل میشد. اما اکنون، با توجه به قرائن و شواهد تخصصی میتوانم عرض کنم که شاید تا ۷۰ یا ۸۰ درصد اقداماتی که دشمن انجام میدهد، از طریق ابزارهای دیجیتال است. جمعآوری اطلاعات از این طریق و با استفاده از فناوریهایی که بر آنها مسلط است،
مانند فناوریهای تحلیل داده و هوش مصنوعی، در لحظه تحلیل میشود و دشمن میتواند موارد مد نظر خود را از آن استخراج کند. اگر دقت نکنیم، ممکن است ما نیز به ابزاری تبدیل شویم که دشمن برای جمعآوری اطلاعات از آن استفاده میکند.
میخواهم درباره مطلب مورد اشاره ۳ نکته را عرض کنم. نکته اول این است که این موضوع، مسئلهای مهم است و باید به آن پرداخته شود. به نظرم در صدا و سیما باید کارشناسان دعوت شوند، اما نباید بیش از حد بزرگنمایی نیز شود. دیروز در مراسم تشییع شهدا رفته بودم، عزیزی مرا دید و گفت: «آقای دکتر خیلی مراقب باشید، ممکن است کسی بیاید با شما احوالپرسی کند و دستی به پشت شما بزند و تگی به لباستان بچسباند و شما هدف قرار بگیرید و کاملاً رصد شوید.» همه گمانهزنیها در رابطه با رصد سایبری ریشه در واقعیت ندارد، ولی به هرحال چالشهایی وجود دارد. آنچه که حقیقت دارد این است که دشمن از دادههای ما، از فرادادهها یا متادیتاهای ما، از ردپای دیجیتال ما یا لاگها، حداکثر استفاده را میکند.
یک مثال برایتان عرض کنم. اکنون برای مردم سؤال است که بانک اهداف دشمن، اعم از اماکن و اشخاص، چگونه بهروز میشود و دشمن چگونه مکان دقیق را میفهمد؟ من از سادهترین چیزها مثال میزنم و کاری به ابزارهای پنهان نداریم. این ابزارها ممکن است در سطح سیستمعامل یا از طریق لینکهای آلودهای که کاربر روی آنها کلیک میکند، یا از طریق آسیبپذیریهای برخی نرمافزارهای خارجی که به شکل گسترده توسط مردم استفاده میشوند،
روی گوشیها نصب شوند. حتی در حالت خاموش یا حالت پرواز هم ممکن است دسترسیهایی وجود داشته باشد. اما من کاری به این موارد ندارم. فرض کنید گوشی شما پاک است. وقتی شما یک تصویری تهیه میکنید، باید بدانید که دادهها و فرادادهها چیستند.
اجازه دهید یک دستهبندی از این دادهها خدمتتان عرض کنم. داده، همان چیزی است که شما به عنوان فیلم، تصویر یا صوت ضبط میکنید. متادیتا یا فراداده، اطلاعاتی درباره خود آن داده است. یعنی مثلاً این عکس را چه زمانی گرفتهاید، کجا گرفتهاید، آخرین بار چه زمانی پالایش شده است و یک سری دادههای تخصصی دیگر مانند فرمت و کانتینر آن. وقتی شما این عکس را در شبکه اجتماعی پست میکنید و منتشر میسازید،
آن سکو یا پلتفرم نیز یک سری داده به آن اضافه میکند. مثلاً اینکه این پست از کجا، در چه موقعیتی و در چه مکانی منتشر شده است. اخیراً دیدید که یکی از شبکههای اجتماعی جهانی، لوکیشن کاربران را افشا کرد و بسیاری از کاربران از اطلاعات دقیقی که در اختیارشان قرار داشت، مطلع شدند. دشمن از همه اینها استفاده میکند.
میخواهم برگردم به همان مثال تصویر. انواع مختلفی از دادهها و ردپاهای دیجیتال مانند مکان، داده صوتی و تصویری وجود دارد که دشمن از آنها بهره میبرد. من میخواهم در مورد یکی از آنها با ذکر مصداق خدمت شما عرض کنم و چند توصیه هم داشته باشم.
شما عکس تهیه میکنید و متادیتاهایی به آن افزوده میشود که یکی از آنها موقعیت مکانی است. چند وقت پیش تصاویری را که ده سال پیش با یک دوربین دیجیتال در استرالیا گرفته بودیم، نگاه میکردم. دیدم وقتی با یک نرمافزار معمولی و مرورگر معمولی آنها را باز میکنم، به خوبی نشان میدهد که این تصاویر دقیقاً در کجا گرفته شدهاند. در راهپیماییها، تجمعات و مراسمی که شبها در میادین، مساجد و تکایا داریم، در گروههایی که به صورت محلی برای اطلاع از حال یکدیگر و حضور پیدا کردن شکل گرفته، بارها و بارها عکسها گذاشته میشود.
بعضاً این ایام مطرح میشود که بهتر است که تلفن همراه هوشمند خود را در اجتماعات مردمی که میروید، همراه خود نبرید، درباره این موضوع هم توضیح میدهید؟
بهتر است که همراه نبریم اما اینطور نیست که اگر گوشی نداشته باشیم و عکس نگیریم، امکان رصد به صفر برسد.. یک بخش ماجرا این است که وقتی شما این عکس را با گوشی خود میگیرید و در شبکه اجتماعی پست میکنید، همانطور که عرض کردم، ردپای دیجیتال جدیدی به آن اضافه میشود.
فرض کنید کسی حساب کاربری ایکس (توییتر) دارد و دائماً مطلب میگذارد. نقاط مختلفی که او پست گذاشته، از محل کار و منزلش، مشخص است. این در سکویی رخ میدهد که به ما تعلق ندارد و زمین بازی است که در اختیار دشمن است. به مصاحبه رئیسنخستوزیر ملعون رژیم صهیونیستی در حدود دو ماه قبل بازگردید. او در یک مصاحبه خبری گفت که میدان جنگ ما دیگر نظامی نیست، بلکه فضای سکوها است. او صراحتاً در مصاحبه خود گفت که ما تیکتاک را که در اختیار گرفتیم، ایلان ماسک هم که از خود ما است.
میخواهم عرض کنم که متأسفانه اغلب تعاملات ما، یا دستکم تعاملات برخی از افراد مؤثر، در این بستر انجام میشود. وقتی شما پست میگذارید، تمام اطلاعات افزوده میشود و اگر دقت لازم صورت نگیرد، مجموعه این اطلاعات در اختیار دشمن قرار میگیرد.
من یک مثال ساده از گرفتن یک عکس زدم. حتی زمانی که گوشی خود را روشن میکنید، در شبکه ارتباطات همراه، به BTS متصل میشوید. در اصطلاح فنی، آن عامل خانگی جایی است که گوشی معمولاً از آن استفاده میکند. وقتی حرکت میکنید، BTS برای تطبیق خود، از لوکیشن استفاده میکند. حتی امروزه از لوکیشن وایفای نیز استفاده میکنند. یعنی وایفایهایی که در نقاط مختلف به شکل ثابت وجود دارند، به مرور موقعیت فیزیکی و جغرافیایی آنها در سامانهها ثبت میشود. این موضوع حتی برای استفاده تجاری نیز به کار میرود.
مثلاً در مراکز تجاری بزرگ که معمولاً GPS پاسخگو نیست، از روشی به نام مکانیابی داخل ساختمان استفاده میکنند که از وایفای هم بهره میگیرد. این ابزارهای دیجیتال به دشمن کمک میکند تا شما، بدون آنکه خودتان بخواهید، به یک عامل جمعآوری اطلاعات برای او تبدیل شوید. حتی ممکن است به عامل راستیآزمایی اقدامات دشمن مبدل شوید. به همین دلیل باید بسیار مراقبت و دقت کرد. عرض کردم نباید در این زمینه ایجاد وحشت کرد، اما نباید سادهانگارانه نیز از کنار آن گذشت.
اینجا از دوستان در مجموعه رسانه ملی و رسانههای مختلف تقاضا میکنم که به این جنبه از جنگ، مؤثرتر از گذشته بپردازند، زیرا واقعاً اکنون بخش زیادی از آسیبهایی که میخوریم از همین ناحیه است. چند وقت پیش در جلسهای حضور داشتم. دوستان جلوی در آمده بودند و میگفتند گوشیهای خود را خاموش کنید و در اتاق بغل بگذارید. گفتم این کار فایدهای ندارد. اگر شما واقعاً فرد مؤثری هستید، باید از بدو حرکت، گوشی همراه به همراه نداشته باشید. به تعبیر شما، مسئولان و حتی خانوادههایشان. گاهی آقایان خودشان استفاده نمیکنند، اما همسر، پسر، دختر، همکار یا مسئول دفترشان با همان سازوکاری که عرض کردم، مطالبی را منتشر میکنند و دشمن اشراف پیدا میکند. واقعاً ما غفلت میکنیم.
لطفا توضیح دهید که مردم چه راهکارهایی برای مراقبت دیجیتال باید به کار گیرند؟
این مسئله موضوع مفصلی است که باید به آن پرداخته شود. اما از همین جنس که عرض کردم، باید دسترسیها را کنترل کنند. برنامکهایی را که نمیشناسند، دسترسیهایشان را محدود کنند و روی لینکهای آلوده کلیک نکنند. عرض کردم گاهی دسترسیهای بسیار فراتری حتی در حالتی که گوشی در حالت مود است، گرفته میشود و کارهایی است که باید انجام شود.
ما در حوزه موشکی، الحمدلله به اقتداری رسیدهایم که اکنون دنیا به خاطر این اقتدار جمهوری اسلامی ایران ایستاده و این مایه افتخار همه آزادگان جهان است. در حوزه دیجیتال نیز باید خود را قوی کنیم. باید به سمتی پیش برویم که داراییهای دیجیتال خود را در کنار داشتههای خارجی داشته باشیم.
مهمترین گامی که اکنون باید برداریم تا این مخاطراتی که در این جنگ با آن مواجه هستیم، سریعتر مرتفع شود، چیست؟
کار زیادی باید انجام شود. ما در دنیا داراییهای دیجیتال زیادی داریم، اما باید تکمیل شود. قدمهای بزرگی برای این کار نیاز داریم. از یک سو، مردم باید همراهی کنند و از سوی دیگر، باید دستورالعملهایی تهیه شود. من اینجا از دوستانمان در فرماندهی سایبری که در شرایط جنگ، مسئولیت سایبری کشور را بر عهده دارند، یا در شرایط عادی از دوستان در مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات، رسانهها و خود صدا و سیما خواهش میکنم که دستورالعملهای ویژهای را تهیه کنند. همانطور که اکنون برای پناه گرفتن مردم یا برای اینکه شیشههای منازل در برابر انفجار کمتر آسیب ببیند، توصیههایی مانند چسب زدن به صورت ضربدری میشود، برای فضای دیجیتال نیز باید چنین دستورالعملهایی تهیه شود. این کار نیازمند زمان مفصل است و انشاءالله اگر عمری باقی باشد، بنده و سایر دوستان به آن خواهیم پرداخت. اما تا آنجا که لازم است، کسانی که به ویژه در دایره اطرافیان مسئولان محترم کشور هستند، نباید خیال کنند که این مسائل نمیتواند در ردیابی دیجیتال نقش ایفا کند و باعث هدف قرار گرفتن مسئولان شود. گاهی خبری پخش میشود که برای فلان کس اتفاقی افتاده و همه ولوله راه میافتند.
این اصلاً هدف دشمن است تا شبکه اصلی متصل به افراد درجه یک را پیدا کند و بعداً از آن استفاده کند. دشمن از ابزار هوش مصنوعی به شکل گسترده استفاده میکند و ابزارهای بسیار قدرتمندی دارد. البته با مراقبت میتوانیم اثربخشی این ابزارها را به حداقل برسانیم تا انشاءالله کمترین آسیب را از این ناحیه ببینیم.
انتهای پیام/
