مصرف الکل، مغز را تکه تکه می‌کند

داده‌های تصویربرداری عصبی از مغز افراد تحت تأثیر الکل، کاهش قابل اندازه‌گیری در یکپارچگی عملکرد شبکه مغز را ثبت کرده‌اند. در این حالت، انتقال اطلاعات بین مناطق تخصصی دورافتاده مغز با کندی و اختلال مواجه می‌شود. همزمان، ارتباطات درون برخی خوشه‌های محلی افزایش می‌یابد که منجر به پردازش مجزا و ناکارآمد اطلاعات می‌گردد. این الگوی خاص فعالیت مغزی، پایه عصبی عینی برای تجربه ذهنی مستی به شمار می‌رود.

شهر مغز در ساعات بن‌بست

مغز شما یک شهر بزرگ است با شبکه‌ای از خیابان‌ها و بزرگراه‌ها که اطلاعات با سرعت نور در آن جریان دارند. وقتی الکل وارد این سیستم می‌شود، مانند یک اختلال گسترده در ترافیک عمل می‌کند. پژوهش‌های جدید منتشر شده در مجله «دراگ اند الکل دیپندس» (Drug and Alcohol Dependence)، نشان می‌دهند الکل به طور همزمان دو اتفاق ایجاد می‌کند. ابتدا بزرگراه‌های اصلی ارتباطی را مسدود می‌کند و سپس ترافیک را به کوچه‌های فرعی و بن‌بست‌ها هدایت می‌کند.

محققان برای اثبات این موضوع از ۱۰۷ داوطلب سالم خواستند در دو روز جداگانه به آزمایشگاه مراجعه کنند. در یک روز نوشیدنی الکلی و در روز دیگر نوشیدنی غیرالکلی که ظاهر و طعم مشابهی داشت دریافت کردند. هیچ‌کس یعنی نه داوطلبان و نه محققان  نمی‌دانستند در هر روز کدام نوشیدنی سرو شده است. حدود نیم ساعت پس از نوشیدن، از مغز افراد در حالت استراحت عکس‌برداری شد.

وقتی را‌ه‌های مغزی بسته می‌شوند 

نتایج این آزمایش بعد از مصرف الکل این بود که مغز نمی‌توانست اطلاعات را به سرعت بین مناطق دور از هم رد و بدل کند. این مشکل به خصوص در بخش‌های مربوط به بینایی چشمگیر بود. در مقابل، ارتباطات درون مناطق کوچک‌تر و مجاور مغز افزایش پیدا کرده بود. یعنی هر محله مغزی سعی می‌کرد به تنهایی و بدون هماهنگی با دیگر مناطق کار خود را انجام دهد. 

نکته جالب این تحقیق ارتباط مستقیمی بود که بین این تغییرات مغزی و احساس شخصی افراد پیدا شد. قبل از عکس‌برداری، از داوطلبان خواسته شد میزان مستی خود را از ۰ تا ۱۰۰ امتیاز دهند. تحلیل داده‌ها نشان داد هرچه ارتباطات دوربرد مغز بیشتر مختل شده بود و محلات مغزی منزوی‌تر شده بودند، فرد احساس مستی بیشتری گزارش می‌کرد.

این یافته توضیح می‌دهد چرا دو نفر با مصرف یکسان الکل ممکن است احساسات کاملاً متفاوتی داشته باشند. به نظر می‌رسد شبکه مغزی بعضی افراد در برابر این «تکه‌تکه شدن» مقاومت بیشتری دارد، در حالی که مغز برخی دیگر سریع‌تر دچار گسست می‌شود.

چشم‌ها می‌بینند، اما مغز درک نمی‌کند

دلیل علمی پشت ضعف بینایی و درک فضایی در حالت مستی نه در چشم‌ها بلکه در مسیر پردازش اطلاعات بینایی در مغز رخ می‌دهد. بر اساس مقالات منتشر شده در سایت «ساینس دایرکت» (Science Direct)؛ الکل شبکه ارتباطی مغز را به گونه‌ای دچار گسست می‌کند که منطقه اصلی پردازش بینایی در پشت مغز، عملاً از دیگر مراکز حیاتی تصمیم‌گیری و عمل جدا می‌افتد.

این جدایی به معنای ایجاد یک وقفه خطرناک در زنجیره طبیعی ادراک است. چشم‌های فرد سالم تصاویر را ثبت و به سرعت به مرکز پردازش اولیه در مغز ارسال می‌کنند. این مرکز سپس داده‌های خام را به شکل قابل فهمی درآورده و فوراً آن را به مناطق مربوط به حافظه، قضاوت، هیجان و برنامه‌ریزی حرکتی منتقل می‌کند تا واکنش مناسب و به موقعی شکل بگیرد. در مغز تحت تأثیر الکل، این انتقال حیاتی با اختلال مواجه می‌شود. اطلاعات بصری در منطقه اولیه گیر می‌افتند و مانند خودرو‌هایی در یک بن‌بست، راهی برای رسیدن به مقصد نهایی خود پیدا نمی‌کنند.

این انسداد عصبی، توضیح دهنده پدیده‌های آشنایی است که هر فرد مستی ممکن است تجربه کند. وقتی شی متحرکی را می‌بیند، اما مغز به سرعت تشخیص نمی‌دهد که آیا این یک توپ، یک پرنده یا یک خودرو است. وقتی فاصله را حدس می‌زند، اما احساس نمی‌کند که این فاصله برای توقف ایمن کافی نیست. این تأخیر بین دیدن و درک، ریشه در همان تکه‌تکه‌شدگی شبکه مغزی دارد که الکل ایجاد می‌کند.

خطری که جدی‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کردیم

مشکل راننده مست فقط کندی عکس‌العمل نیست. مشکل اصلی این است که بخش‌های مختلف مغز او با هم صحبت نمی‌کنند. چشم‌ها می‌بینند، اما این اطلاعات به موقع به بخش تصمیم‌گیری نمی‌رسد و دستورات لازم به پا‌ها و دست‌ها ارسال نمی‌شود. از سوی دیگر طبق مطالعه موجود در سایت «بی‌بی‌سی ساینس» (BBC Science)؛ مغز انسان تا حدود ۲۵ سالگی در حال تکامل است. مصرف الکل در این سال‌های حساس می‌تواند مسیر شکل‌گیری ارتباطات مغزی را تغییر دهد و اثرات بلندمدتی بر توانایی تفکر و تصمیم‌گیری داشته باشد.الکل نه فقط یک ماده اعتیادآور، بلکه یک متلاشی‌کننده ارتباطات مغزی است. این درک حاصل از تحقیقات می‌تواند به توسعه روش‌های درمانی موثرتر منجر شود.

هشداری از درون مغز

علم امروز به وضوح نشان می‌دهد که احساس مستی تنها یک حالت ذهنی گذرا نیست. این احساس نتیجه تغییرات فیزیکی قابل اندازه‌گیری در ساختار ارتباطی مغز است. الکل شبکه پیچیده و هماهنگ نورون‌ها را از هم می‌گسلد و آن را به مجموعه‌ای از جزایر مجزا تبدیل می‌کند.

این تحقیق به ما یادآوری می‌کند که هوشیاری و تفکر واضح، حاصل همکاری دقیق میلیارد‌ها سلول مغزی است. الکل این همکاری ظریف را بر هم می‌زند و مغز را وادار می‌کند مانند شهری بدون سیستم حمل و نقل کارآمد عمل کند. هشداری که از درون اسکن‌های مغزی به ما می‌رسد این است: محافظت از مغز، به معنای محافظت از پیچیده‌ترین و ارزشمندترین شبکه ارتباطی است که داریم.