چرا غفلت از آزار اینترنتی خطرناک است؟

گسترش شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین و پیام‌رسان‌ها، فضای دیجیتال را به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره نوجوانان تبدیل کرده است. این فضا در کنار فرصت‌های ارتباطی و آموزشی، چالش‌های جدی نیز به همراه دارد؛ یکی از مهم‌ترین آنها آزار اینترنتی است؛ پدیده‌ای که می‌تواند سلامت روان، روابط اجتماعی و حتی امنیت جانی نوجوانان را تهدید کند.

آزار اینترنتی چگونه اتفاق می‌افتد

بر اساس تعریفی که یونیسف ارائه می‌دهد، آزار اینترنتی به هرگونه رفتار آزاردهنده، تحقیرآمیز یا تهدیدکننده گفته می‌شود که از طریق فناوری‌های دیجیتال بر ضد افراد صورت می‌گیرد. این رفتار‌ها می‌توانند در شبکه‌های اجتماعی، اپلیکیشن‌های پیام‌رسان، پلتفرم‌های بازی آنلاین و حتی از طریق پیامک رخ دهد.

بر اساس تعریفی که یونیسف ارائه می‌دهد، آزار اینترنتی به هرگونه رفتار آزاردهنده، تحقیرآمیز یا تهدیدکننده گفته می‌شود که از طریق فناوری‌های دیجیتال بر ضد افراد صورت می‌گیرد.

طبق گزارش وب‌سایت drmelanevanzyl، آزار اینترنتی انواع مختلفی دارد و هر یک از این اشکال می‌تواند ابعاد متفاوتی از زندگی فرد را به خطر بیندازد. در اینجا به هفت شکل از این آزار اشاره می‌شود:

• فلیمینگ (Flaming): فلیمینگ به استفاده از زبان تند، تحقیرآمیز یا تحریک‌کننده در فضای آنلاین گفته می‌شود. هدف آن معمولاً ایجاد خشم، واکنش احساسی یا درگیری میان کاربران است.
• ترولینگ (Trolling): ترولینگ شامل انتشار عمدی مطالب یا نظرات توهین‌آمیز برای تحریک دیگران است. افرادی که این کار را می‌کنند از ایجاد تنش و تماشای واکنش‌های منفی کاربران دیگر لذت می‌برند.
• ناسزاگویی یا برچسب‌زنی توهین‌آمیز (Name Calling): در این نوع آزار، افراد با الفاظ یا نام‌های تحقیرآمیز خطاب می‌شوند. این برچسب‌ها می‌تواند مرتبط با نژاد، جنسیت یا ویژگی‌های هویتی باشد و به‌شدت اعتمادبه‌نفس قربانی را تضعیف کند.
• افشای اطلاعات شخصی (Outing): افشای اطلاعات شخصی به معنای انتشار اطلاعات خصوصی یا شرم‌آور یک فرد بدون رضایت اوست. این رفتار معمولاً در مقیاسی گسترده رخ می‌دهد و پیامد‌های روانی جدی برای قربانی به همراه دارد.
• شایعه‌پراکنی (Spreading False Rumors): در این نوع آزار، اطلاعات نادرست یا دروغین درباره افراد ساخته و در فضای آنلاین منتشر می‌شود. شایعه‌پراکنی می‌تواند به اعتبار اجتماعی و روابط فرد آسیب جدی وارد کند.
• ارسال پیام یا تصویر نامناسب بدون رضایت: برخی آزاردهندگان، پیام‌ها یا تصاویر نامناسب را بدون رضایت قربانی ارسال می‌کنند. این رفتار مصداق آشکار نقض حریم خصوصی فرد در فضای آنلاین است.
• تعقیب، آزار مداوم یا تهدید آنلاین: در این حالت، فرد به‌طور مکرر در فضای مجازی تحت نظر، مزاحمت یا تهدید قرار می‌گیرد. این نوع آزار می‌تواند احساس ناامنی دائمی و ترس همیشگی ایجاد کند.

تأثیرات آزار اینترنتی بر زندگی نوجوانان

نتایج برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد نوجوانان بیشترین قربانیان آزار اینترنتی هستند. این آزار می‌تواند تأثیراتی جدی و چندلایه بر زندگی آنها بگذارد که جنبه روانی و جسمی دارد. از نظر ذهنی و احساسی، قربانیان ممکن است دچار احساس شرم، خجالت، ترس، خشم یا کاهش اعتمادبه‌نفس شوند و بسیاری از نوجوانان علاقه خود را به فعالیت‌هایی که پیش‌تر از آنها لذت بدهند از دست می‌دهند و به انزوا کشیده شوند.

از نظر جسمی نیز علائمی مانند بی‌خوابی، خستگی مزمن، سردرد و دل‌درد گزارش شده است. در موارد شدیدتر، آزار اینترنتی می‌تواند به افکار خودآزاری یا حتی خودکشی منجر شود؛ مسئله‌ای که زنگ خطری جدی برای خانواده‌ها و نظام‌های آموزشی به شمار می‌رود.

نیویورک شبکه‌های اجتماعی را ملزم به درج هشدار سلامت روان برای کودکان کرد

آزار اینترنتی و سلامت روان

یونیسف تأکید می‌کند که تجربه مداوم آزار آنلاین می‌تواند به اضطراب، افسردگی، احساس ناامنی و ترس دائمی از قضاوت دیگران منجر شود. این احساسات اغلب باعث می‌شوند نوجوانان از دوستان و خانواده فاصله بگیرند و در چرخه‌ای از افکار منفی گرفتار شوند.

غیبت از مدرسه یکی از پیامد‌های رایج آزار اینترنتی است که می‌تواند عملکرد تحصیلی و سلامت روان فرد را به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهد. در برخی موارد نیز نوجوانان برای کنار آمدن با فشار روانی به رفتار‌های پرخطر مانند مصرف مواد مخدر یا خشونت روی می‌آورند.

بر اساس نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو که بین ۱۴ آوریل تا ۴ مه ۲۰۲۲ انجام شده است، ۴۶ درصد از نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله در آمریکا دستکم یکی از انواع آزار اینترنتی را تجربه کرده‌اند. شایع‌ترین شکل این آزار، توهین و مورد خطاب قرار گرفتن با کلمات تحقیرآمیز است؛ تجربه‌ای که ۳۲ درصد از نوجوانان به آن اشاره کرده‌اند.

همچنین ۲۲ درصد از نوجوانان گفته‌اند شایعات نادرستی درباره آنها در فضای آنلاین منتشر شده است و ۱۷ درصد دریافت تصاویر ناخواسته را گزارش کرده‌اند. در کنار این موارد، ۱۵ درصد اعلام کرده‌اند فردی غیر از والدینشان به‌طور مداوم از محل حضور و فعالیت‌هایشان سؤال می‌کرده است. طبق این گزارش، ۱۰ درصد تهدید فیزیکی را تجربه کرده‌اند و ۷ درصد گفته‌اند تصاویر خصوصی آنها بدون رضایتشان منتشر شده است. در مجموع، ۲۸ درصد از نوجوانان با بیش از یک نوع آزار اینترنتی مواجه بوده‌اند.

۴۶ درصد از نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله در آمریکا دستکم یکی از انواع آزار اینترنتی را تجربه کرده‌اند. شایع‌ترین شکل این آزار، توهین و مورد خطاب قرار گرفتن با کلمات تحقیرآمیز است.

چرا صحبت کردن و گزارش دادن مهم است

کارشناسان یونیسف اولین و مهم‌ترین گام در رویارویی با آزار اینترنتی را «تنها نماندن» می‌دانند. سخن گفتن با والدین، اعضای خانواده، معلم، مشاور مدرسه یا هر بزرگسال مورد اعتماد می‌تواند مسیر دریافت حمایت و کمک را هموار کند.

در صورتی که آزار در یک پلتفرم دیجیتال رخ دهد، مسدود کردن فرد آزاردهنده و گزارش رسمی او به همان پلتفرم توصیه می‌شود. شرکت‌هایی مانند اینستاگرام، تیک‌تاک، اسنپ‌چت، روبلاکس، ایکس (توییتر سابق) و دیگر شبکه‌های اجتماعی موظف‌اند سازوکار‌هایی برای محافظت از کاربران، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، فراهم کنند.

یونیسف تأکید می‌کند که گزارش دادن آزار، نه‌تنها به توقف آن کمک می‌کند، بلکه از آسیب دیدن دیگران نیز جلوگیری خواهد کرد. آزار اینترنتی مسئله‌ای فردی نیست، بلکه چالشی اجتماعی است که تنها با آگاهی، حمایت و اقدام جمعی می‌توان با آن مقابله کرد.

شماره تلفن ۱۵۷۰

کودکان و نوجوانانی که در ایران آزار و اذیت اینترنتی را تجربه می‌کنند، همچنین والدین و معلمان آنها، می‌توانند برای دریافت حمایت و راهنمایی تخصصی با شماره ۱۵۷۰ تماس بگیرند. این شماره مربوط به مرکز فوریت‌های اورژانس دانش‌آموزی است که با ارائه خدمات مشاوره‌ای، به دانش‌آموزان در رویارویی با مشکلات روانی، اجتماعی و آسیب‌های ناشی از آزار آنلاین کمک می‌کند و امکان دریافت مشاوره فوری را فراهم می‌آورد.