زنی که با چند قطره خون سر آمریکا کلاه گذاشت

به گزارش خبرگزاری آنا؛ الیزابت هولمز در سال ۱۹۸۴ در واشنگتن دی‌سی متولد شد و در سال ۲۰۰۲ تحصیل در رشته مهندسی شیمی دانشگاه استنفورد را آغاز کرد. هولمز در سال ۲۰۰۳، زمانی که ۱۹ سال داشت، دانشگاه را ترک کرد و شرکت خود را با نام ترانوس (Theranos) راه انداخت.

هولمز از همان سال‌های نخست فعالیتش تلاش کرد تصویری از یک کارآفرین جوان و آینده‌نگر بسازد. او مثل استیو جابز، بنیان‌گذار اپل، لباس‌های مشکی یقه‌اسکی می‌پوشید. رسانه‌های فناوری نیز بار‌ها او را با جابز مقایسه کردند و لقب «استیو جابز بعدی» را برایش به کار بردند.

در سال ۲۰۱۴، مجله فوربز، هولمز ۳۰ ساله را جوان‌ترین زن میلیاردر خودساخته جهان معرفی کرد. ارزش شرکت ترانوس در آن زمان حدود ۹ میلیارد دلار برآورد می‌شد و ثروت شخصی هولمز به حدود ۴.۵ میلیارد دلار رسیده بود. او در همان سال در فهرست ۱۰۰ چهره تأثیرگذار مجله تایم قرار گرفت و به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های صنعت فناوری آمریکا تبدیل شد.

تنفر از تکنولوژی، نابغه‌ای را تبدیل به قاتل کرد

شرکت ترانوس در حوزه فناوری پزشکی فعالیت می‌کرد و هدف اعلام‌شده آن کاهش هزینه و ساده‌سازی آزمایش‌های خون بود. هولمز ادعا می‌کرد فناوری این شرکت می‌تواند با استفاده از چند قطره خون که از نوک انگشت گرفته می‌شود، طیف گسترده‌ای از آزمایش‌های پزشکی را انجام دهد. این وعده در صورت تحقق می‌توانست نیاز به نمونه‌گیری معمول از رگ را در بسیاری از آزمایش‌ها کاهش دهد و دسترسی مردم به خدمات آزمایشگاهی را آسان‌تر کند.

سرمایه‌گذاران و چهره‌های بانفوذ آمریکا به این طرح علاقه نشان دادند. در هیئت‌مدیره ترانوس افرادی مانند هنری کیسینجر، وزیر خارجه اسبق آمریکا، جورج شولتز، وزیر خارجه پیشین این کشور و جیمز متیس، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا که بعد‌ها وزیر جنگ دولت دونالد ترامپ شد، حضور داشتند. حضور این افراد به افزایش اعتبار عمومی شرکت کمک کرد.

دستگاه ادیسون؛ وعده انجام صد‌ها آزمایش با چند قطره خون

محصول اصلی ترانوس دستگاهی به نام ادیسون (Edison) بود. هولمز ادعا می‌کرد این دستگاه می‌تواند با مقدار بسیار کمی خون، آزمایش‌های مختلفی را در مدت کوتاه انجام دهد و نتایجی دقیق و قابل اعتماد ارائه کند.

در روش‌های متداول آزمایش خون، معمولاً نمونه از رگ بیمار گرفته می‌شود و برای انجام آزمایش‌های مختلف به تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی نیاز است. ایده ترانوس این بود که با استفاده از فناوری اختصاصی خود، حجم نمونه موردنیاز را به چند قطره کاهش دهد و فرایند آزمایش را سریع‌تر و ارزان‌تر کند.

هولمز همچنین وعده می‌داد این فناوری امکان انجام آزمایش‌هایی مانند بررسی قند خون، کلسترول، هورمون‌ها و شاخص‌های مرتبط با بیماری‌های مختلف را فراهم می‌کند. شرکت مدعی بود دستگاه‌هایش در آینده می‌توانند به مراکز درمانی، داروخانه‌ها و حتی محیط‌های نظامی راه پیدا کنند.

ترانوس برای توسعه بازار خود در سال ۲۰۱۰ با شرکت داروخانه‌ای والگرینز (Walgreens) به توافق رسید. بر اساس این همکاری، قرار بود مراکز آزمایش خون ترانوس در شعب والگرینز راه‌اندازی شود تا مردم بتوانند در داروخانه آزمایش بدهند و نتایج خود را در مدت کوتاهی دریافت کنند.

این شرکت همچنین با سیف‌وی (Safeway)، یکی از مجموعه‌های بزرگ فروشگاه‌های زنجیره‌ای آمریکا، برای راه‌اندازی مراکز آزمایش همکاری کرد. هولمز در تبلیغات و مذاکرات تجاری خود، این همکاری‌ها را نشانه‌ای از آمادگی فناوری ترانوس برای ورود به بازار معرفی می‌کرد.

با افزایش توجه رسانه‌ها و سرمایه‌گذاران، شرکت توانست صد‌ها میلیون دلار سرمایه جذب کند. در مجموع، سرمایه‌گذاری در ترانوس از ۷۰۰ میلیون دلار فراتر رفت و ارزش‌گذاری آن در اوج فعالیت به حدود ۹ میلیارد دلار رسید.

چرا دستگاه ادیسون درست کار نمی‌کرد؟

مشکل اصلی ترانوس به فناوری آزمایش خون آن مربوط می‌شد. انجام آزمایش‌های متعدد با چند قطره خون، به دقت بسیار بالایی در نمونه‌گیری، آماده‌سازی نمونه و اندازه‌گیری مواد موجود در خون نیاز دارد. دستگاه ادیسون در عمل نمی‌توانست بسیاری از آزمایش‌هایی را که هولمز وعده داده بود، با دقت و تکرارپذیری لازم انجام دهد.

کارکنان آزمایشگاه ترانوس بار‌ها با نتایج متناقض و خطا‌های فنی روبه‌رو شدند. دستگاه در برخی آزمایش‌ها نتایج متفاوتی از نمونه‌های مشابه ارائه می‌کرد و در کنترل کیفیت نیز شکست می‌خورد. این مشکلات به‌ویژه در آزمایش‌هایی که به اندازه‌گیری دقیق مواد موجود در خون نیاز داشتند، اهمیت زیادی داشتند.

یکی از مشکلات فنی، محدودیت حجم نمونه خون بود. ترانوس برای تأمین حجم موردنیاز برخی آزمایش‌ها، نمونه‌های کوچک خون را رقیق می‌کرد. این کار بر غلظت مواد مورد اندازه‌گیری تأثیر می‌گذاشت و دقت نتایج را کاهش می‌داد.

از سوی دیگر، ادیسون توانایی انجام تمام آزمایش‌های ادعاشده را نداشت. این دستگاه در مقایسه با تجهیزات استاندارد آزمایشگاهی محدودیت‌های جدی داشت و در برخی موارد سرعت و ظرفیت پایین‌تری از دستگاه‌های متداول ارائه می‌کرد.

کشته بی‌نام‌ونشان یک تصادف بعد از ۲۰ سال با تلاش کاربران فضای مجازی شناسایی شد

در نتیجه، ترانوس برای انجام بخش بزرگی از آزمایش‌های بیماران به دستگاه‌های تجاری شرکت‌های دیگر متوسل شد. این تجهیزات با روش‌های معمول آزمایشگاهی کار می‌کردند و نمونه‌های بیماران را پردازش می‌کردند. شرکت در حالی از فناوری اختصاصی خود تبلیغ می‌کرد که بخش عمده خدمات آزمایشگاهی آن با همان تجهیزات متداول قدیمی انجام می‌شد.

شواهد دادگاه بعداً نشان داد هولمز از مشکلات دقت و قابلیت اطمینان دستگاه ادیسون اطلاع داشت. او می‌دانست این دستگاه فقط تعداد محدودی از آزمایش‌ها را انجام می‌دهد و برای بسیاری از خدمات ترانوس نمی‌تواند جایگزین تجهیزات استاندارد شود.

چگونه هولمز سرمایه‌گذاران را فریب داد؟

هولمز برای جذب سرمایه، اطلاعات نادرستی درباره عملکرد فناوری، وضعیت مالی و قرارداد‌های تجاری ترانوس ارائه می‌کرد. او در جلسات با سرمایه‌گذاران، شرکت را مجموعه‌ای معرفی می‌کرد که به فناوری اختصاصی و آماده بهره‌برداری دست یافته است.

یکی از روش‌های او، نمایش دستگاه ادیسون در جلسات معرفی فناوری بود. در این نمایش‌ها، سرمایه‌گذاران تصور می‌کردند دستگاه در حال آزمایش نمونه خون و ارائه نتیجه است. اسناد پرونده قضایی نشان داد در برخی از این نمایش‌ها، دستگاه با برنامه‌ای موسوم به «پروتکل خنثی» اجرا می‌شد؛ برنامه‌ای که باعث می‌شد دستگاه ظاهراً فعال به نظر برسد، اما در واقع نمونه خون سرمایه‌گذار را آزمایش نمی‌کرد. هولمز همچنین درباره درآمد و آینده اقتصادی شرکت اطلاعات غیرواقعی ارائه می‌کرد.

او گزارش‌هایی در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌داد که نشان‌های تجاری شرکت‌های بزرگ داروسازی روی آنها دیده می‌شد. این گزارش‌ها این تصور را ایجاد می‌کردند که شرکت‌هایی مانند فایزر و دیگر مجموعه‌های دارویی، فناوری ترانوس را تأیید کرده‌اند. در جریان رسیدگی قضایی مشخص شد این اسناد تصویری گمراه‌کننده از میزان همکاری و تأیید شرکت‌های دارویی ارائه می‌کردند.

هولمز حتی درباره همکاری با والگرینز نیز تصویری غیرواقعی از وضعیت شرکت ارائه می‌داد. او از گسترش مراکز آزمایش ترانوس در شعب این داروخانه خبر می‌داد، در حالی که اجرای طرح با مشکلات جدی روبه‌رو شده و روند توسعه آن متوقف شده بود.

افشاگری کارکنان؛ آغاز فروپاشی ترانوس

با وجود تبلیغات گسترده، مشکلات فنی ترانوس از نگاه کارکنان این شرکت پنهان نماند. تعدادی از متخصصان آزمایشگاه و کارکنان فنی درباره دقت نتایج دستگاه ادیسون و نحوه مدیریت آزمایش‌ها به مدیران هشدار داده بودند.

اریکا چانگ، یکی از کارکنان آزمایشگاه ترانوس، در جریان کار متوجه شد دستگاه ادیسون بار‌ها در آزمون‌های کنترل کیفیت شکست می‌خورد. او همچنین مشاهده کرد که در برخی موارد، کارکنان بخش تحقیق و توسعه داده‌هایی را که باعث شکست آزمون شده بودند، از محاسبات حذف می‌کردند تا نتیجه آزمایش قابل قبول به نظر برسد.

چانگ نگرانی‌های خود را به مدیران منتقل کرد، اما به گفته او، این هشدار‌ها جدی گرفته نشدند. او در سال ۲۰۱۴ شرکت را ترک کرد و اطلاعات مربوط به مشکلات آزمایشگاه را در اختیار نهاد‌های نظارتی قرار داد.

تایلر شولتز، یکی دیگر از کارکنان سابق ترانوس، نیز درباره عملکرد شرکت ابراز نگرانی کرده بود. اهمیت این افشاگری زمانی بیشتر شد که مشخص شد شولتز نوه جورج شولتز، وزیر خارجه اسبق آمریکا و عضو هیئت‌مدیره ترانوس، است.

او در سال ۲۰۱۴ در نامه‌ای به هولمز درباره مشکلات کنترل کیفیت، شیوه‌های نامناسب آزمایشگاهی و دستکاری داده‌ها هشدار داد. بالوانی، مدیر ارشد اجرایی ترانوس و شریک تجاری هولمز، در پاسخ به این هشدار‌ها موضع تندی گرفت. شولتز پس از ترک شرکت، اطلاعات خود را در اختیار جان کریرو، خبرنگار روزنامه وال‌استریت ژورنال، قرار داد.

کریرو پیش از انتشار گزارش‌های خود با کارکنان سابق ترانوس، متخصصان آزمایشگاهی و افرادی که از خدمات این شرکت استفاده کرده بودند، صحبت کرد. بررسی‌های او نشان داد ادعا‌های هولمز درباره عملکرد دستگاه ادیسون با واقعیت فاصله زیادی دارد.

کاربران فضای مجازی عاشق بحث درباره این مادر قاتل هستند

در اکتبر ۲۰۱۵، وال‌استریت ژورنال نخستین گزارش مهم تحقیقی خود درباره ترانوس را منتشر کرد. این گزارش نشان می‌داد شرکت برای انجام بخش عمده آزمایش‌های بیماران از دستگاه‌های آزمایشگاهی شرکت‌های دیگر استفاده می‌کند و فناوری اختصاصی آن توانایی لازم برای انجام آزمایش‌های ادعاشده را ندارد.

این افشاگری نقطه آغاز بحران عمومی ترانوس بود. پس از انتشار گزارش، تردید‌ها درباره عملکرد شرکت افزایش یافت و نهاد‌های نظارتی نیز بررسی‌های خود را آغاز کردند.

تحقیقات و پایان فعالیت ترانوس

پس از انتشار گزارش‌های وال‌استریت ژورنال، نهاد‌های نظارتی آمریکا وارد عمل شدند. مرکز خدمات درمانی و مدیکر (CMS) در بازرسی از آزمایشگاه ترانوس در نیوآرک کالیفرنیا، مشکلات متعددی در زمینه کنترل کیفیت و استاندارد‌های آزمایشگاهی شناسایی کرد.

این نهاد در سال ۲۰۱۶ اعلام کرد آزمایشگاه ترانوس با تخلف‌های جدی روبه‌رو بوده است. در ادامه، محدودیت‌هایی برای فعالیت آزمایشگاهی شرکت اعمال شد و هولمز نیز با محرومیت دوساله از مدیریت یا مالکیت آزمایشگاه‌های بالینی روبه‌رو شد.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز درباره برخی تجهیزات و شیوه‌های آزمایش ترانوس ایراد‌های نظارتی مطرح کرد. هم‌زمان، والگرینز همکاری خود را با این شرکت متوقف کرد و شرکای تجاری و سرمایه‌گذاران به‌تدریج از ترانوس فاصله گرفتند.

در مارس ۲۰۱۸، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) هولمز و بالوانی را به کلاهبرداری از سرمایه‌گذاران متهم کرد. هولمز در توافقی با این نهاد پذیرفت ۵۰۰ هزار دلار جریمه بپردازد، سهام خود در شرکت را واگذار کند و برای مدت ۱۰ سال از تصدی سمت مدیریتی در شرکت‌های سهامی عام محروم شود. این توافق شامل پذیرش یا رد اتهام‌های کیفری بعدی او نبود.

در ژوئن همان سال، دادستان‌های فدرال آمریکا علیه هولمز و بالوانی اعلام جرم کردند. اتهام‌ها شامل طرح‌ریزی برای کلاهبرداری اینترنتی و کلاهبرداری از سرمایه‌گذاران و بیماران بود.

شرکت ترانوس در سپتامبر ۲۰۱۸ رسماً تعطیل شد. شرکتی که زمانی ۹ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده بود، دیگر توان ادامه فعالیت نداشت.

محاکمه الیزابت هولمز و صدور حکم زندان

محاکمه هولمز در اوت ۲۰۲۱ در دادگاه فدرال سن‌خوزه کالیفرنیا آغاز شد و حدود چهار ماه ادامه داشت. دادستان‌ها در این پرونده مجموعه‌ای از اسناد مالی، مکاتبات داخلی، گزارش‌های فنی و شهادت کارکنان سابق ترانوس را ارائه کردند.

یکی از محور‌های اصلی پرونده، آگاهی هولمز از مشکلات دستگاه ادیسون بود. کارکنان سابق در دادگاه توضیح دادند که بار‌ها درباره خطا‌های آزمایشگاهی به مدیران هشدار داده بودند. اسناد مالی و تجاری نیز نشان می‌داد هولمز اطلاعات نادرستی درباره درآمد شرکت، قرارداد‌های نظامی و همکاری با شرکت‌های دارویی در اختیار سرمایه‌گذاران قرار داده است.

هولمز در دفاع از خود گفت در دوران مدیریت ترانوس اشتباهاتی رخ داده و او به بسیاری از تصمیم‌های شرکت اعتماد کرده است. وکلای مدافع همچنین مسئولیت بخشی از مشکلات را متوجه سانی بالوانی دانستند.

قاضی دادگاه در نوامبر ۲۰۲۲، هولمز را به ۱۳۵ ماه زندان، معادل ۱۱ سال و سه ماه، محکوم کرد. او در آوریل ۲۰۲۳ برای آغاز دوران محکومیت خود به زندان فدرال رفت. سانی بالوانی نیز که در پرونده‌ای جداگانه محاکمه شده بود، در دسامبر ۲۰۲۲ به ۱۲ سال و ۱۱ ماه زندان محکوم شد.

هولمز اکنون کجاست؟

پرونده قضایی الیزابت هولمز همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین پرونده‌های کلاهبرداری در صنعت فناوری و استارتاپ‌های آمریکاست. او در حال حاضر دوران محکومیت خود را در یک زندان فدرال در شهر برایان ایالت تگزاس سپری می‌کند.