محمدمهدی خیرجو خبرداد:
از موسیقی تا نقاشی
کشف موجودی شبح مانند و بی‌چشم در یکی از غارهای چین
به گزارش خبرگزاری آنا به نقل از «ساینس دیلی» (Science Daily)؛ این گونه که «اِرهائیا دیجیانگ» (Erhaia dijiang) نام‌گذاری شده، در نخستین بررسی میدانی پژوهشگران تنها با سه نمونه زنده و یک پوسته خالی نمایان شد. هیچ نمونه نابالغی نیز در محل پیدا نشد.
این کشف جالب علاوه بر معرفی گونه‌ای جدید به دانش زیست‌شناسی، توجه پژوهشگران را به ضرورت بررسی و حفاظت از زیستگاه‌های آب شیرین زیرزمینی در چین جلب می‌کند؛ زیستگاه‌هایی که به دلیل محدود بودن محدوده پراکنش و شرایط ویژه محیطی، ممکن است در برابر تغییرات و اختلالات آسیب‌پذیر باشند.
حلزونی در تاریکی
پژوهشگران گونه جدید را در خانواده «ارهائیده» (Erhaiidae) شناسایی کرده‌اند؛ خانواده‌ای از حلزون‌های کوچک آب شیرین که اطلاعات علمی درباره پراکنش و تنوع گونه‌های آن همچنان محدود است.
ویژگی شاخص این حلزون، از دست دادن کامل چشم‌هاست. در جانورانی که طی نسل‌های متوالی به زندگی در محیط‌های تاریک سازگار می‌شوند، اندام‌های بینایی ممکن است به‌تدریج تحلیل بروند؛ زیرا در نبود نور، بینایی کارکرد محدودی دارد. در گونه تازه‌شناسایی‌شده نیز ساختارهای مرتبط با بینایی به‌طور کامل تحلیل رفته‌اند.
بدن این حلزون فاقد رنگ‌دانه است و پوسته‌ای مخروطی‌شکل و تقریباً شفاف دارد. شاخک‌های بلند و باریک آن نیز از دیگر ویژگی‌های ظاهری گونه محسوب می‌شوند. مجموع این خصوصیات، تصویری از جانوری ارائه می‌دهد که ساختار بدنی آن با زندگی در محیطی کم‌نور یا کاملاً تاریک سازگار شده است.
نام این حلزون به یک موجود اسطوره‌ای اشاره دارد
نام علمی گونه تازه کشف‌شده، از اسطوره‌شناسی چین باستان گرفته شده است. پژوهشگران نام «دیجیانگ» (Dijiang) را به یاد موجودی اسطوره‌ای انتخاب کرده‌اند که در کتاب باستانی «کوه‌ها و دریاها» (Classic of Mountains and Seas) توصیف شده است.
دیجیانگ در این روایت‌ها موجودی بی‌چهره معرفی می‌شود و همین ویژگی، دلیل انتخاب این نام برای حلزونی بوده است که چشم‌های خود را از دست داده است.
این نام‌گذاری صرفاً به ظاهر جانور مربوط نمی‌شود. مشاهدات آزمایشگاهی نشان دادند که حلزون‌ها به نور حساس‌اند و هنگام قرار گرفتن در معرض روشنایی، به‌سرعت به فضا‌های تاریک زیر سنگ‌ها عقب‌نشینی می‌کنند. این رفتار نشان می‌دهد که محیط تاریک برای آنها اهمیت دارد و قرار گرفتن در معرض نور می‌تواند موجب تغییر رفتارشان شود.
حساسیت رفتاری به نور را نباید با توانایی بینایی یکسان دانست. حتی در جانورانی که چشم‌های خود را از دست داده‌اند، ممکن است واکنش‌های زیستی یا رفتاری مرتبط با شرایط محیطی همچنان وجود داشته باشد. تعیین سازوکار دقیق این واکنش در این موجود تازه کشف شده به بررسی‌های تخصصی بیشتری نیاز دارد.
زندگی در ارتفاع بیش از ۲ هزار متر
محل کشف این حلزون در شهر یوکسی، در استان یون‌نان چین قرار دارد. پژوهشگران آن را در ارتفاع ۲ هزار و ۶۲ متری از سطح دریا پیدا کردند؛ ارتفاعی که این گونه را به مرتفع‌ترین حلزون غارنشین ثبت‌شده در خانواده ارهائیده تبدیل می‌کند.
این یافته از آن جهت اهمیت دارد که شناخت دانشمندان از پراکنش حلزون‌های آب شیرین غارنشین و توانایی آنها برای زیستن در ارتفاعات بالا محدود بوده است. کشف گونه جدید نشان می‌دهد که این جانوران می‌توانند در سامانه‌های غار آهکی واقع در ارتفاع بیش از ۲ هزار متر نیز زندگی کنند.
این حلزون در بخش‌هایی از غار زندگی می‌کند که بستر آنها از شن، ریگ و قطعات شکسته سنگ تشکیل شده است. عمق آب در این بخش‌ها کمتر از یک متر است و دمای آن در حدود ۲۰ درجه سانتی‌گراد باقی می‌ماند.
در چنین محیطی، شرایط زیستی با آنچه در آب‌های سطحی جریان دارد تفاوت دارد. جانوران ساکن غار‌ها ممکن است به محدوده‌های کوچکی وابسته باشند که ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاص خود را دارند. در نتیجه، شناخت دقیق محل زندگی آنها برای بررسی نیاز‌های زیستی و ارزیابی وضعیت حفاظتی‌شان ضروری است.
چرا حلزون‌ها از غار خارج نمی‌شوند؟
بررسی‌های میدانی نشان داد که این موجود به محدوده بسیار کوچکی در نزدیکی ورودی غار محدود است. با وجود بارندگی‌های شدید فصلی که گاهی جریان آب را افزایش می‌دهند و تعدادی از حلزون‌ها را به بیرون از غار می‌رانند، پژوهشگران این گونه را در جویبار‌های اطراف مشاهده نکردند.
افراد شناسایی‌شده در فاصله‌ای کمتر از دو متر از ورودی غار حضور داشتند. این موضوع نشان می‌دهد که زیستگاه شناخته‌شده آنها بسیار محدود است، هرچند برای تعیین محدوده واقعی پراکنش گونه، بررسی غار‌ها و آبراهه‌های مجاور همچنان ضرورت دارد.
محدود بودن پراکنش جغرافیایی می‌تواند یکی از عوامل مهم آسیب‌پذیری گونه‌های غارنشین باشد. اگر یک گونه تنها در بخش کوچکی از یک سامانه زیرزمینی زندگی کند، اختلال در همان محدوده ممکن است بخش بزرگی از جمعیت شناخته‌شده آن را تحت تأثیر قرار دهد.
البته هنوز مشخص نیست که جمعیت این حلزون در سراسر غار یا در غارهای مجاور چه اندازه است. بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس سه نمونه زنده، درباره تعداد کل آن در طبیعت نتیجه‌گیری قطعی کرد.
این حلزون از چه چیزی تغذیه می‌کند؟
مشاهدات آزمایشگاهی اطلاعات اولیه‌ای درباره رژیم غذایی این گونه در اختیار پژوهشگران قرار داد. حلزون‌ها از «دیاتوم‌ها» (Diatoms) تغذیه می‌کردند؛ گروهی از جلبک‌های میکروسکوپی که سطح سنگ‌ها و دیگر بستر‌های مرطوب را پوشش می‌دهند.
دیاتوم‌ها از اجزای مهم جوامع زیستی آب‌های شیرین به شمار می‌روند. این جلبک‌ها با انجام فتوسنتز، مواد آلی تولید می‌کنند و در شبکه غذایی بسیاری از محیط‌های آبی نقش دارند. با این حال، میزان دسترسی به آنها در بخش‌های تاریک غار و سهمشان در تأمین انرژی مورد نیاز حلزون تازه‌شناسایی‌شده هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که این حلزون‌ها غذای مخصوص ماهی را که در محیط آزمایشگاهی در اختیارشان قرار داده شده بود، مصرف می‌کنند. این مشاهده نشان می‌دهد که جانور در شرایط آزمایشگاهی می‌تواند از منبع غذایی دیگری نیز استفاده کند؛ اما برای شناخت رژیم غذایی طبیعی آن، باید منابع غذایی موجود در زیستگاه و الگوی تغذیه حلزون‌ها در طبیعت بررسی شود.
شناخت رژیم غذایی این گونه می‌تواند به روشن شدن جایگاه آن در زیست‌بوم غار کمک کند. در محیط‌های زیرزمینی، منابع غذایی ممکن است محدود باشند و ارتباط میان جانداران به شرایط ویژه همان زیستگاه وابسته باشد.
آغاز شناخت یک زیستگاه ناشناخته
این شناسایی بار دیگر نشان می‌دهد که تنوع زیستی زمین هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. حتی در گروه‌هایی از جانوران کوچک مانند حلزون‌های آب شیرین، بررسی زیستگاه‌های کمتر مطالعه‌شده می‌تواند به کشف گونه‌هایی با ویژگی‌های زیستی متمایز منجر شود.
اهمیت این کشف تنها به از دست رفتن چشم‌ها یا ظاهر غیرمعمول این جانور محدود نیست. محل زندگی آن در ارتفاع بیش از ۲ هزار متر، وابستگی مشاهده‌شده‌اش به محدوده‌ای کوچک در نزدیکی ورودی غار و اطلاعات اولیه درباره تغذیه و واکنش آن به نور، پرسش‌های تازه‌ای درباره سازگاری جانوران آبزی با محیط‌های زیرزمینی مطرح می‌کند.
گام بعدی، بررسی گسترده‌تر غارهای چین و مطالعه دقیق‌تر زیست‌شناسی این گونه است. چنین پژوهش‌هایی می‌توانند مشخص کنند که آیا این حلزون تنها در محل کشف‌شده زندگی می‌کند یا جمعیت‌های دیگری نیز در منطقه وجود دارند.
انتهای پیام/
