یک متخصص هوش مصنوعی در گفت‌وگو با آناتک:
کابل‌های اینترنت و مراکز داده امارات چقدر اهمیت دارند؟
به گزارش خبرگزاری آنا؛ محسن رضایی به تازگی از وجود دارایی‌های ارزشمند آمریکا در امارات و محدوده تنگه هرمز سخن گفته که تا امروز در فهرست اهداف ایران قرار نگرفته‌اند. دبیر شورای عالی امنیت ملی با اشاره به کابل‌های ارتباطی، مراکز داده، تأسیسات هوش مصنوعی و دیگر زیرساخت‌های منطقه هشدار داده است که در صورت وقوع جنگی دیگر، دامنه درگیری‌ها می‌تواند گسترده‌تر شود. این اظهارات توجه‌ها را به بخشی از اقتصاد امارات معطوف می‌کند که طی سال‌های اخیر با سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی رشد کرده است. برخلاف زیرساخت‌های نفتی که همواره در بحث‌های مربوط به امنیت خلیج فارس مطرح بوده‌اند، مراکز داده و سامانه‌های پردازش هوش مصنوعی اکنون به بخش مهمی از سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی در منطقه تبدیل شده‌اند. با این حال رضایی نام شرکت یا تأسیسات مشخصی را به‌عنوان هدف قطعی حمله اعلام نکرده و نمی‌توان از اظهارات وی نتیجه گرفت که کدامیک از مجموعه‌های فعال در این حوزه، احتمال قرار گرفتن در فهرست اهداف نظامی را دارد. در ادامه به بررسی زیرساخت‌های فناورانه و اهمیت آنها می‌پردازیم.
جایگاه امارات در سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی
امارات طی سال‌های اخیر تلاش کرده با توسعه زیرساخت‌های پردازشی و جذب سرمایه شرکت‌های بین‌المللی، جایگاه خود را در اقتصاد هوش مصنوعی تقویت کند. یکی از مهم‌ترین بازیگران این حوزه گروه جی ۴۲ است که در زمینه هوش مصنوعی، رایانش ابری و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال فعالیت می‌کند. این مجموعه با شرکت‌هایی مانند مایکروسافت همکاری دارد و در پروژه‌های بزرگ پردازشی امارات نقش ایفا می‌کند. شرکت خزنه دیتا سنترز نیز از مهم‌ترین مجموعه‌های زیرساختی مرتبط با جی ۴۲ محسوب می‌شود و در زمینه ساخت و بهره‌برداری از مراکز داده بزرگ‌مقیاس فعالیت دارد. ارتباط این شرکت‌ها با سرمایه‌گذاران و ارائه‌دهندگان فناوری آمریکایی، اهمیت اقتصادی تحولات امنیتی منطقه را برای بازار جهانی هوش مصنوعی افزایش داده است.
در کنار این مجموعه‌ها، شرکت پرِسایت در زمینه تحلیل کلان‌داده و ارائه راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی فعالیت می‌کند و خدمات آن در حوزه‌هایی مانند مدیریت شهری، انرژی و خدمات سازمانی کاربرد دارند. شرکت ای‌آی‌کیو نیز که ساختار مالکیت آن میان پرِسایت و شرکت ملی نفت ابوظبی تقسیم شده، بر توسعه راهکارهای هوش مصنوعی برای صنعت انرژی تمرکز دارد. ام‌جی‌ایکس هم یکی دیگر از مجموعه‌های مهم اماراتی است که در حوزه سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی و زیرساخت‌های پردازشی فعالیت می‌کند و در پروژه‌های بین‌المللی این صنعت حضور دارد. این شرکت‌ها بخش‌هایی متفاوت از زنجیره ارزش هوش مصنوعی را پوشش می‌دهند و نباید همه آنها را صرفاً مالک یا بهره‌بردار مراکز داده دانست.
یکی از پروژه‌های مهم مرتبط با این اکوسیستم، استارگیت امارات است که با مشارکت مجموعه‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، اوراکل، انویدیا، سیسکو، سافت‌بانک و جی ۴۲ توسعه می‌یابد. این پروژه بخشی از برنامه بزرگ‌تر احداث زیرساخت‌های هوش مصنوعی با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده ۵ گیگاوات در امارات است. سرمایه‌گذاری در چنین مجموعه‌هایی تنها به ساخت ساختمان و نصب سرور محدود نمی‌شود و تأمین تجهیزات پردازشی، برق، سامانه‌های خنک‌کننده و ارتباطات پرظرفیت را نیز در بر می‌گیرد. به همین دلیل اختلال در فعالیت زیرساخت‌های بزرگ دیجیتال می‌تواند بر خدمات شرکت‌های دیگری که از ظرفیت آنها استفاده می‌کنند نیز تأثیر بگذارد.
بازنگری امارات در امنیت مراکز داده
نگرانی درباره امنیت زیرساخت‌های هوش مصنوعی امارات موضوع تازه‌ای نیست. در شهریور امسال، اطلاعاتی درباره بازنگری در برنامه احداث مجموعه ۵ گیگاواتی هوش مصنوعی امارات پس از حملات پیشین به زیرساخت‌های فناوری منطقه منتشر شد. بر اساس این اطلاعات، طرح اولیه که بر ایجاد مجموعه‌ای گسترده در یک محدوده متمرکز استوار بود، ممکن است به شبکه‌ای از مراکز داده در بخش‌های مختلف کشور تغییر کند. هدف از این بازنگری، کاهش پیامد‌های احتمالی اختلال در یک مجموعه و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های پردازشی عنوان شده است.
حوادث ماه‌های گذشته نیز پیامد‌های عملی آسیب به زیرساخت‌های ابری را آشکار کرده‌اند. آسیب به بخش‌هایی از زیرساخت ابری آمازون در امارات و بحرین باعث شد خدمات بعضی مشتریان با اختلال طولانی‌مدت روبه‌رو شود. این شرکت برای کاهش پیامد‌ها به انتقال فعالیت مشتریان به مناطق دیگر و بازسازی خدمات روی آورد، اما بازگرداندن تمام ظرفیت‌های آسیب‌دیده به وضعیت عادی امکان‌پذیر نبود. چنین اتفاقاتی اهمیت توزیع مراکز داده، تهیه نسخه‌های پشتیبان و جلوگیری از وابستگی خدمات حیاتی به یک محل فیزیکی را برجسته کرده‌اند.
تنگه هرمز و اهمیت کابل‌های زیردریایی
در بخشی دیگر دبیر شورای عالی امنیت ملی به کابل‌های ارتباطی اشاره می‌کند که در بستر خلیج فارس و محدوده تنگه هرمز قرار دارند. این کابل‌ها بخشی از شبکه انتقال داده میان کشور‌های منطقه و دیگر نقاط جهان هستند و برای خدمات اینترنت، ارتباطات سازمانی و دسترسی به سامانه‌های ابری اهمیت دارند. برخلاف تصور رایج که ارتباطات بین‌المللی را عمدتاً مبتنی بر ماهواره می‌داند، بخش عمده تبادل داده در جهان از طریق شبکه‌های فیبر نوری زیردریایی انجام می‌شود. آسیب به این زیرساخت‌ها می‌تواند باعث اختلال در ارتباطات، افزایش تأخیر شبکه و انتقال اجباری داده‌ها به مسیر‌های جایگزین شود.
اهمیت کابل‌های زیردریایی خلیج فارس تنها به انتقال اینترنت میان کشور‌های ساحلی محدود نیست، زیرا این زیرساخت‌ها بخشی از شبکه ارتباطی گسترده‌تری هستند که مراکز داده، ارائه‌دهندگان خدمات ابری، مؤسسات مالی و شرکت‌های بین‌المللی را به یکدیگر متصل می‌کند. در نتیجه اختلال گسترده در مسیر‌های ارتباطی منطقه می‌تواند بر کیفیت خدمات دیجیتال در چندین کشور تأثیر بگذارد و هزینه انتقال داده را افزایش دهد. این مسئله به‌ویژه برای شرکت‌هایی اهمیت دارد که به ارتباطات پایدار و کم‌تأخیر وابسته‌اند و توقف یا کندی شبکه می‌تواند فعالیت‌های روزمره آنها را با مشکل مواجه کند.
شبکه اینترنت از مسیر‌های جایگزین برخوردار است و قطع یک کابل لزوماً به توقف کامل ارتباطات منجر نمی‌شود، اما ظرفیت مسیر‌های جایگزین همیشه با مسیر اصلی یکسان نیست. افزایش ترافیک در شبکه‌های باقی‌مانده می‌تواند کیفیت خدمات را کاهش دهد و فعالیت شرکت‌هایی را که به ارتباطات کم‌تأخیر نیاز دارند تحت تأثیر قرار دهد. تعمیر کابل‌های زیردریایی نیز به کشتی‌ها، تجهیزات تخصصی و دریافت مجوز‌های لازم وابسته است و در شرایط تنش نظامی، ممکن است با تأخیر بیشتری انجام شود. به همین دلیل حفظ پایداری کابل‌های خلیج فارس برای فعالیت اقتصادی و دیجیتال کشور‌های منطقه اهمیت قابل توجهی دارد.
وابستگی متقابل انرژی و اقتصاد دیجیتال
اهمیت اقتصادی امارات تنها به مراکز داده و شرکت‌های هوش مصنوعی محدود نیست. شرکت ملی نفت ابوظبی یا ادنوک یکی از بازیگران بزرگ صنعت انرژی این کشور است و فعالیت‌های آن از تولید نفت و گاز تا پالایش، فرآوری و توسعه محصولات پتروشیمی را در بر می‌گیرد. در کنار این مجموعه، شرکت‌هایی مانند دولفین انرژی، وی‌تی‌تی‌آی و بروج نیز در بخش‌های مختلف زنجیره انرژی، ذخیره‌سازی و صنایع پتروشیمی فعالیت دارند. تعدادی از شرکت‌های مرتبط با ادنوک نیز به‌صورت تخصصی در حوزه‌هایی مانند گاز، حفاری، پالایش و انتقال انرژی فعال هستند.
رشد صنعت هوش مصنوعی ارتباط میان زیرساخت‌های انرژی و دیجیتال را بیشتر کرده است، زیرا مراکز داده بزرگ برای فعالیت مستمر به برق پایدار و تجهیزات خنک‌کننده نیاز دارند. از سوی دیگر، شرکت‌های نفت و گاز نیز برای مدیریت عملیات و پردازش اطلاعات به سامانه‌های دیجیتال و خدمات ارتباطی وابسته‌اند. چنین وابستگی متقابلی باعث می‌شود اختلال گسترده در تأمین انرژی یا ارتباطات، پیامد‌هایی فراتر از مجموعه‌ای داشته باشد که مستقیماً آسیب دیده است.
پیامد‌های احتمالی برای کاربران و شرکت‌های فناوری
اختلال در خدمات ابری و ارتباطات بین‌المللی می‌تواند فعالیت کسبوکارهای مختلف را تحت تأثیر قرار دهد. بانک‌ها، فروشگاه‌های اینترنتی، شرکت‌های حمل‌ونقل و ارائه‌دهندگان نرم‌افزار از جمله مجموعه‌هایی هستند که بخشی از خدمات خود را بر بستر مراکز داده و شبکه‌های ارتباطی ارائه می‌کنند. اگر زیرساخت مورد استفاده این شرکت‌ها با مشکل روبه‌رو شود، ممکن است کاربران با کاهش سرعت، قطع دسترسی یا اختلال جدی در انجام تراکنش‌ها مواجه شوند. شدت این پیامد‌ها به محل نگهداری داده‌ها، وجود سامانه‌های پشتیبان و توانایی انتقال خدمات به زیرساخت‌های دیگر بستگی خواهد داشت.
هشدار تازه محسن رضایی را می‌توان در چارچوب افزایش اهمیت اقتصادی زیرساخت‌های فناوری در خلیج فارس بررسی کرد. کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و سامانه‌های هوش مصنوعی اکنون نقشی اساسی در فعالیت شرکت‌های بزرگ و ارائه خدمات عمومی دارند و اختلال در آنها می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای اقتصاد منطقه و جهان ایجاد کند. با این حال هشدار درباره احتمال گسترش درگیری‌ها موج جدیدی از نگرانی‌ها را برای سرمایه‌گذاران و ذی‌نفعان این زیرساخت‌ها ایجاد کرده است.
انتهای پیام/
