برخورداری از قدرت اعمال مدیریت بر منابع، شرط موفقیت سازمان ملی هوش مصنوعی است

گسترش هوش مصنوعی در ایران به ایجاد یک ساختار حکمرانی منسجم نیاز دارد؛ ساختاری که بتواند میان دستگاه‌های مختلف هماهنگی ایجاد کند و از شکل‌گیری تصمیم‌های موازی جلوگیری شود. ابهام درباره اختیارات سازمان ملی هوش مصنوعی، نحوه تعامل آن با دستگاه‌ها و میزان اثرگذاری شورای راهبری، از جمله مسائلی است که می‌تواند مسیر اجرای سیاست‌های این حوزه را تحت تأثیر قرار دهد. محمدضیابری، رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای، معتقد است تعیین جایگاه واقعی این سازمان برای موفقیت برنامه‌های هوش مصنوعی ضروری است.

جایگاه سازمان باید فراتر از دستگاه‌های هم‌عرض تعریف شود

ضیابری در گفت‌و‌گو با خبرنگار آناتک با اشاره به ابهامات موجود در قانون هوش مصنوعی گفت: قانون در وضعیت فعلی چارچوب کلی تشکیل سازمان و صندوق را مشخص کرده، اما درباره آیین‌نامه اجرایی و نحوه تعامل سازمان با دستگاه‌ها پاسخ روشنی ارائه نمی‌دهد و این مسئله باید در مراحل بعدی به‌صورت دقیق تعیین تکلیف شود.

وی افزود: چند مسئله مهم در این زمینه وجود دارد که یکی از آنها تعارض منافع میان دستگاه‌ها و مسئله دیگر میزان دستورپذیری دستگاه‌هاست. اگر سازمان ملی هوش مصنوعی قرار باشد صرفاً یک دستگاه هم‌عرض سایر دستگاه‌ها باشد، عملاً اتفاق متفاوتی نسبت به شرایط فعلی رخ نخواهد داد و حتی ممکن است وضعیت پیچیده‌تر شود.

چتر حکمرانی باید هماهنگی میان دستگاه‌ها را تضمین کند

رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای ادامه داد: انتظار ما این است که شورای راهبری و سازمان ملی هوش مصنوعی مانند یک چتر بالای سر دستگاه‌های مختلف قرار بگیرند و بتوانند سیاست‌گذاری و هماهنگی واقعی ایجاد کنند.

ضیابری تأکید کرد: سازمانی که صرفاً در کنار سایر دستگاه‌ها قرار داشته باشد و ابزار لازم برای هماهنگ‌سازی آنها را نداشته باشد، قدرت کافی برای حل مسائل هوش مصنوعی کشور نخواهد داشت.

تجربه معاونت علمی اهمیت اختیارات فرادستگاهی را نشان می‌دهد

وی با اشاره به تجربه معاونت علمی ریاست‌جمهوری اظهار کرد: معاونت علمی در دوره‌های گذشته این ویژگی را داشت که بتواند فراتر از برخی فرایند‌های معمول دستگاه‌های اجرایی عمل کند و همین مسئله به آن قدرت اثرگذاری می‌داد.

ضیابری گفت: سازمان ملی هوش مصنوعی نیز برای موفقیت به اختیارات مشخص و قابل اجرا نیاز دارد و باید رابطه آن با دستگاه‌های مختلف به‌صورت شفاف مشخص شود.

قانون فعلی به پرسش‌های کلیدی درباره سازمان پاسخ نمی‌دهد

رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای بیان کرد: قانون فعلی تشکیل سازمان، صندوق و چند تکلیف برای برخی دستگاه‌ها را پیش‌بینی کرده است، اما بسیاری از پرسش‌های مهم درباره ساختار و اختیارات سازمان همچنان بدون پاسخ باقی مانده است.

وی افزود: مشخص نیست ساختار نهایی سازمان، میزان اختیارات آن، نحوه تعامل با دستگاه‌ها و سازوکار اعمال سیاست‌های آن چگونه خواهد بود و این ابهامات باید در اساسنامه و آیین‌نامه‌های اجرایی برطرف شود.

اساسنامه باید تکلیف ساختار و اختیارات را روشن کند

ضیابری ادامه داد: جزئیات مربوط به ساختار سازمان باید در فرایند تدوین اساسنامه به‌صورت دقیق مشخص شود. نمی‌توان صرفاً با تشکیل یک سازمان جدید انتظار داشت مسائل موجود در حکمرانی هوش مصنوعی حل شود.

وی اظهار کرد: اساسنامه باید جایگاه سازمان را در ساختار حکمرانی کشور روشن کند و ابزار‌های لازم برای هماهنگی و اجرای سیاست‌ها را در اختیار آن قرار دهد.

تعارض منافع دستگاه‌ها یکی از موانع اصلی هماهنگی است

رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای گفت: دستگاه‌های مختلف ممکن است در موضوعات مرتبط با هوش مصنوعی منافع متفاوتی داشته باشند و همین مسئله می‌تواند اجرای یک سیاست واحد را دشوار کند.

وی افزود: ساختار جدید باید به شکلی طراحی شود که تعارض منافع میان دستگاه‌ها مانع اجرای سیاست ملی هوش مصنوعی نشود و سازمان بتواند نقش هماهنگ‌کننده خود را ایفا کند.

ضیابری با اشاره به مسئله دستورپذیری دستگاه‌ها تصریح کرد: صرف تعیین یک مسئولیت در قانون، به معنای اجرای آن از سوی دستگاه‌ها نیست. سازمان باید ابزار‌های اجرایی و سیاستی لازم را در اختیار داشته باشد تا دستگاه‌ها نسبت به برنامه‌های مصوب پاسخگو باشند.

وی گفت: اگر سازمان فاقد این ابزار‌ها باشد، نقش آن به ارائه توصیه و سیاست‌گذاری محدود خواهد شد و نتیجه مورد انتظار از تشکیل آن به دست نمی‌آید.

بودجه می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزار‌های هماهنگی باشد

رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تأکید کرد: یکی از پیشنهاد‌های قابل بررسی این است که بودجه هوش مصنوعی دستگاه‌ها در چارچوب مشخصی توسط سازمان تصویب و تخصیص داده شود.

وی ادامه داد: دستگاه‌ها می‌توانند بر اساس برنامه و عملکرد خود منابع دریافت کنند و این سازوکار به سازمان امکان می‌دهد میان بودجه، برنامه و نتیجه حاصل‌شده ارتباط ایجاد کند.

سازمان بدون اختیار بر منابع، قدرت راهبری محدودی خواهد داشت

ضیابری اظهار کرد: اگر بودجه و منابع در اختیار سازمان نباشد، بخش مهمی از قدرت اجرایی آن نیز از بین می‌رود. سازمانی که مسئول سیاست‌گذاری و راهبری هوش مصنوعی است، بدون ابزار مالی کافی نمی‌تواند دستگاه‌های مختلف را به سمت اجرای یک برنامه مشترک هدایت کند.

وی در خاتمه این نکته را هم اضافه کرد که موفقیت سازمان ملی هوش مصنوعی در نهایت به این بستگی دارد که جایگاه آن به‌عنوان یک ساختار راهبر و هماهنگ‌کننده تعریف شود و اختیارات لازم برای اجرای مأموریت‌هایش در اختیار آن قرار گیرد.