بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی در پیام روز خبرنگار:
فناوری چگونه دقت و سرعت خدمات پستی را افزایش میدهد؟
به گزارش خبرگزاری آنا، تحول فناوری در صنعت پست جهان، عملیات مرسوله را از یک فرایند عمدتاً دستی به زنجیرهای هوشمند و دادهمحور تبدیل کرده است؛ زنجیرهای که در آن هوش مصنوعی، تشخیص نوری کاراکتر، رباتهای سورتینگ، تحلیل داده، سامانههای رهگیری و لاکرهای هوشمند برای افزایش سرعت، دقت و قابلیت اطمینان خدمات به کار گرفته میشوند. شرکت ملی پست نیز با توسعه سورتینگهای مکانیزه، رباتهای هوشمند و کاربردهای هوش مصنوعی، بخشی از این مسیر را طی کرده است؛ مسیری که میتواند به کاهش خطاهای انسانی، ارسال اشتباه، جابهجاییهای غیرضروری و آسیب به مرسولات کمک کند.
رشد تجارت الکترونیکی و افزایش تقاضا برای دریافت سریع و قابل رصد بستهها، ساختار سنتی صنعت پست را با چالشهای تازهای مواجه کرده است. شبکههای پستی جهان برای پاسخ به این تغییر، به سمت استفاده گستردهتر از اتوماسیون، هوش مصنوعی و تجهیزات رباتیک حرکت کردهاند تا بتوانند حجم بیشتری از مرسولات را در زمان کوتاهتر و با خطای کمتر پردازش کنند.
اتحادیه جهانی پست در راهبرد خود برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۹، دیجیتالیشدن، تجارت الکترونیکی و تحولات فناوری را از عوامل اصلی تغییر صنعت پست معرفی کرده و بر نقش شبکههای پستی در اقتصاد دیجیتال تأکید دارد.
فناوری از لحظه پذیرش مرسوله وارد عمل میشود
کاوه دولتی، معاون توسعه فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و هوشمندسازی شرکت ملی پست، در گفتوگو با آناتک درباره روند تحول صنعت پست اظهار کرده است: «صنعت پست همگام با تغییر نیازهای جوامع، توسعه شهرها و افزایش تقاضا برای دریافت خدمات سریع، باکیفیت و قابل رصد، به سمت بهرهگیری از فناوریهای نوین حرکت کرده است و شرکت ملی پست نیز تلاش کرده از این روند عقب نماند.»
دولتی گفته است برنامههای هوشمندسازی شرکت ملی پست تمام چرخه عمر یک مرسوله را در بر میگیرد؛ از پذیرش در دفاتر پستی، دفاتر پیشخوان و فروشگاهها تا پردازش، جابهجایی و تحویل نهایی. به گفته او، در همه این مراحل از بسترهای نرمافزاری و تجهیزات هوشمند برای افزایش سرعت، دقت و کیفیت خدمات استفاده میشود.
نخستین حلقه این زنجیره، ثبت صحیح اطلاعات است. تجهیزات هوشمند میتوانند اطلاعات مرسوله، وزن و مشخصات آن را با سرعت و دقت بیشتری ثبت کنند. دادههای تولیدشده در همین مرحله در ادامه مسیر برای رهگیری، تفکیک و کنترل مرسوله مورد استفاده قرار میگیرند.
این فرایند از منظر کاهش خطا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اشتباه در ثبت مقصد یا مشخصات مرسوله میتواند در مراحل بعدی به تفکیک اشتباه، انتقال به مسیر نامناسب و در نهایت تأخیر در تحویل منجر شود.
فناوری OCR یا تشخیص نوری کاراکتر نیز امکان تبدیل اطلاعات چاپشده یا قابل تشخیص روی مرسوله به داده دیجیتال را فراهم میکند. این فناوری در برخی شبکههای پستی جهان برای خواندن خودکار نشانی و هدایت مرسولات مورد استفاده قرار گرفته است.
سورتینگ رباتیک جایگزین بخشی از عملیات دستی شده است
مراکز تجزیه و مبادلات، یکی از مهمترین نقاط شبکه پستی هستند؛ زیرا حجم زیادی از مرسولات باید در این مراکز بر اساس مقصد تفکیک و برای ادامه مسیر آماده شوند.
دولتی درباره وضعیت این مراکز در ایران گفته است: «در گذشته این عملیات بهصورت دستی انجام میشد و احتمال بروز خطا، خستگی نیروی انسانی، کاهش دقت در شیفتهای شب، بیماری یا شرایط اضطراری وجود داشت. به همین دلیل شرکت ملی پست از ماشینهای سورتینگ هوشمند و فناوریهای نوین برای انجام این فرایند استفاده کرده است.»
به گفته معاون توسعه فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و هوشمندسازی شرکت ملی پست، نخستین سورتینگماشین بزرگ برای پردازش بستههای حجیم در سال ۱۴۰۰ راهاندازی شد و پس از آن نسلهای جدید تجهیزات، از جمله رباتهای هوشمند و سورتینگماشینهای کراسبلت، به شبکه پستی اضافه شدند.
امیرحسین کریمی، معاون فنی و بازرگانی پست، نیز درباره ظرفیت این تجهیزات گفته است سورتینگهای هوشمند میتوانند مرسولات را به حدود ۲۵۰ نقطه مختلف تجزیه و تفکیک کنند؛ قابلیتی که به گفته او در روش سنتی و با اتکا به نیروی انسانی امکانپذیر نبود.
کریمی همچنین توضیح داده است که این رباتها با استفاده از فناوری OCR، نشانی مرسولات را به شکل خودکار شناسایی میکنند و پس از خواندن اطلاعات، هر مرسوله را بر اساس مقصد به مسیر مناسب هدایت میکنند.
چنین فرایندی میتواند یکی از مهمترین نقاط ایجاد خطا در شبکه پستی را هدف قرار دهد. هرچه شناسایی مقصد و تفکیک مرسوله دقیقتر انجام شود، احتمال قرارگرفتن بسته در مسیر اشتباه و نیاز به پردازش مجدد کاهش پیدا میکند.
دولتی نیز درباره عملکرد تجهیزات هوشمند گفته است: «ماشینها برخلاف نیروی انسانی خسته نمیشوند، دقت آنها در طول زمان کاهش پیدا نمیکند و سرعت عملکردشان نیز متناسب با فناوری بهکاررفته همواره ثابت باقی میماند.»
تجربه کشورهای پیشرو؛ دقت بالاتر با پردازش خودکار
تجربه شبکههای پستی جهان نشان میدهد استفاده از فناوریهای خودکار به یک روند گسترده تبدیل شده است. سرویس پستی ایالات متحده، USPS، در معرفی یکی از تجهیزات سورتینگ خود اعلام کرده است این دستگاه توانایی پردازش حدود ۳۴۰۰ مرسوله در ساعت را دارد و دقت تفکیک آن به ۹۹.۹۵ درصد میرسد.
شرکت پستی فنلاند نیز از OCR مبتنی بر هوش مصنوعی برای خواندن و تفکیک خودکار نامهها و بستهها استفاده کرده است. اتحادیه جهانی پست در گزارش خود درباره این فناوری اعلام کرده است که خودکارسازی پردازش نامهها، نیاز به ورود دستی اطلاعات و تفکیک را کاهش میدهد و در نتیجه، زمان پردازش و دقت عملیات بهبود پیدا میکند.
اتحادیه جهانی پست در گزارش Digital Panorama ۲۰۲۵ نیز اعلام کرده است ۴۷ درصد اپراتورهای پستی مورد بررسی، استفاده از هوش مصنوعی برای تفکیک نامهها و بستهها را در حال استقرار، توسعه یا بررسی عنوان کردهاند.
هوشمندسازی مسیر مرسوله، آسیب و خطا را کاهش میدهد
کاهش خطا در صنعت پست فقط به معنای جلوگیری از ارسال بسته به مقصد اشتباه نیست. هر بار انتقال اضافی، تفکیک مجدد یا ورود مرسوله به مسیر نادرست، زمان و هزینه بیشتری به شبکه تحمیل میکند و احتمال آسیب فیزیکی بسته را نیز افزایش میدهد.
سورتینگ هوشمند با تشخیص مقصد و هدایت خودکار مرسوله، تعداد عملیات دستی و جابهجاییهای غیرضروری را کاهش میدهد. این مسئله میتواند احتمال افتادن، برخورد نامناسب یا انتقال چندباره بسته را محدود کند؛ هرچند میزان آسیبدیدگی همچنان به عواملی مانند کیفیت بستهبندی، طراحی تجهیزات، نحوه بارگیری و شرایط حملونقل وابسته است.
تجربه چین نیز نمونهای از پیوند فناوری با افزایش قابلیت اطمینان عملیات پستی است. اتحادیه جهانی پست در گزارشی درباره تحول هوشمند در شرکت SF Express و همکاری آن با اداره پست چین، به استفاده از هوش مصنوعی، کلانداده، رایانش ابری، شبیهسازی و اتوماسیون در زنجیره پستی اشاره کرده است.
لاکرهای هوشمند نیز مرحله تحویل را تحت تأثیر قرار دادهاند. دریافت مرسوله از لاکر میتواند تعداد مراجعههای ناموفق نامهرسان به آدرس گیرنده را کاهش دهد و امکان دریافت بسته در زمان مناسب را برای مشتری فراهم کند.
دولتی درباره توسعه این زیرساخت در ایران گفته است شرکت ملی پست از ظرفیت بخش خصوصی برای توسعه لاکرهای هوشمند استفاده میکند و این تجهیزات در مراکز خرید، فروشگاههای بزرگ، ایستگاههای مترو و پایانههای مسافری شهر تهران و سایر نقاط کشور در حال گسترش هستند.
هوش مصنوعی، مرحله بعدی تحول شبکه پستی ایران
هوشمندسازی شبکه پستی در ایران اکنون از تجهیزات مکانیزه عبور کرده و به حوزه هوش مصنوعی نیز رسیده است. دولتی اعلام کرده است: «استفاده از هوش مصنوعی در بخشهای مختلف خدمات پستی آغاز شده و بخشی از سامانهها و فرایندهای هوشمندسازی با اتکا به این فناوری در حال فعالیت هستند.»
کاربردهای آینده هوش مصنوعی میتواند حوزههایی مانند پیشبینی حجم مرسولات، تشخیص ناهنجاری، بهینهسازی مسیر، پیشبینی تأخیر، مدیریت ظرفیت مراکز، تحلیل عملکرد ناوگان و شناسایی الگوهای خطا را پوشش دهد. تحقق این قابلیتها به دادههای دقیق و مستمر از کل شبکه نیاز دارد.
دولتی در همین زمینه تأکید کرده است: «بهرهگیری از این فناوری تنها به توسعه نرمافزار محدود نمیشود و به زیرساختهای سختافزاری تخصصی، بهویژه پردازندههای گرافیکی (GPU)، نیاز دارد.»
محدودیت دسترسی به تجهیزات پیشرفته پردازشی نیز یکی از چالشهای توسعه هوش مصنوعی در ایران است. به گفته دولتی، محدودیتهای ناشی از تحریمها و برخی موانع بینالمللی، تأمین این تجهیزات را دشوار کرده است. مدل تأمین فناوری نیز در این میان اهمیت دارد. شرکت ملی پست برای برخی رباتهای هوشمند از مدل «خرید خدمت» استفاده کرده است؛ روشی که در آن پرداخت به ارائه موفق خدمت و دستیابی تجهیزات به شاخصهای عملکردی مورد انتظار وابسته است.
دولتی گفته است طی دو سال گذشته سه نسل از رباتهای هوشمند بدون خرید تجهیزات جدید توسعه یافتهاند و مسئولیت نگهداری و بهروزرسانی فناوری نیز بر عهده ارائهدهنده خدمت قرار گرفته است. این مدل میتواند هزینه سرمایهگذاری اولیه و هزینه نوسازی فناوری را کاهش دهد و ارائهدهنده را به ارتقای مستمر کیفیت خدمات ترغیب کند.
مسیر جهانی صنعت پست نشان میدهد آینده این صنعت به ترکیب تجهیزات فیزیکی و سامانههای هوشمند وابسته است. رباتها سرعت و ثبات عملیات را افزایش میدهند، OCR خطاهای ناشی از خوانش دستی نشانی را محدود میکند، تحلیل داده امکان پیشبینی و مدیریت بهتر شبکه را فراهم میسازد و هوش مصنوعی میتواند تصمیمگیری را در سراسر زنجیره پستی دقیقتر کند.
شبکه پستی ایران نیز با توسعه سورتینگهای هوشمند، رباتها، OCR، لاکرهای هوشمند و کاربردهای هوش مصنوعی وارد این مسیر شده است. ادامه این روند میتواند به کاهش ارسال اشتباه، کاهش پردازشهای تکراری، کوتاهشدن زمان آمادهسازی مرسولات، کاهش جابهجاییهای غیرضروری و افزایش قابلیت رهگیری منجر شود.
هدف نهایی این تحول، صرفاً رساندن سریعتر بسته نیست؛ شبکه پستی هوشمند باید بتواند مرسوله درست را، در مسیر درست، با کمترین خطا و کمترین جابهجایی اضافی، در زمان قابل پیشبینی به گیرنده برساند. تحقق چنین مدلی میتواند کیفیت تجربه مشتری و بهرهوری عملیاتی شبکه پستی ایران را همزمان ارتقا دهد.
انتهای پیام/
