نخبگان کشور اجازۀ توقف تولید دارو‌های بومی برای بیماران خاص ایرانی را نمی‌دهند

اکنون ۳ روز از تجاوز محور آمریکایی ـ صهیونی به مجموعۀ دارویی توفیق دارو می‌گذرد. این کارخانه یکی از حدود ۴۰۰ شرکت داروسازی ایرانی است که در کشور ما فعالیت می‌کند، ولی اولین مجموعۀ تولید محصولات مرتبط با دارو پیش از انیسیتو پاستور است که توسط دشمنان مردم ایران مورد اصابت قرار می‌گیرد.

یک تفاوت دیگر توفیق دارو با سایر داروسازی‌های کشور، محصولات تولیدی آن است، توفیق دارو مواد مؤثرۀ ۶۰ قلم داروی دانش‌محور و فناورانه را تولید می‌کند که برخی از آنها بسیار خاص هستند و تولیدشان در اختیار چند مجموعۀ معدود در جهان است.

نوید نوبخت، مدیرعامل حال حاضر توفیق دارو در گفت‌وگوی خود با خبرنگار فناوری آناتک می‌گوید که مواد مؤثرۀ دارو‌های ضدسرطان، دیابت و بیهوشی از جمله محصولات فناورانۀ این شرکت است که جان بیماران ایرانی زیادی را حفظ می‌کند، به باور او حملۀ اخیر آمریکایی‌ـ صهیونی به مجموعۀ توفیق دارو، حمله به جان و سلامت مردم ایران است، البته او می‌گوید که اجازه نخواهند داد تا بیماران خاص کشور ما نگران تأمین دارو‌های ویژۀ خود باشند و به زودی با استفاده از راهکار‌هایی که اندیشیده‌اند، دوباره دارو‌های خود را در اختیار بیمارانی که نیازمند آنها هستند، قرار خواهند داد. در ادامه شرح گفت‌وگوی ما با این مدیر سلامت کشورمان می‌خوانید.

شکست تحریم‌ها با دانش بومی؛ تداوم تولید دارو‌های خاص در ایران بعد از تجاوز آمریکایی‌ـ‌ صهیونی

توفیق دارو در طول فعالیت‌های خود طی سال‌های گذشته به چه فناوری‌هایی در عرصۀ دارویی دست یافته بود؟  

مادۀ مؤثره و اولیۀ اغلب دارو‌ها از مواد شیمیایی تولید می‌شوند. دارو‌های محدودی هم هستند که بر پایۀ مواد بیولوژیکی تولید می‌شوند. توفیق دارو با توجه به همین موضوع در حجم‌های بسیار کم و مینیاتوری از مواد شیمیایی در تولید ماده مؤثره دارو‌های خاص استفاده می‌کرد، برخلاف شایعات نادرستی که برخی دربارۀ استفاده نظامی از مواد شیمیایی مطرح کردند؛ علت این هم که مواد شیمیایی در حجم کم یا مینیاتوری در کارخانه استفاده می‌شدند، کاربرد آن‌ها در تولید دارو‌های بسیار خاص و مشابه دارو‌های گران‌قیمت وارداتی خارجی بود.

توفیق ماده مؤثرۀ دارو‌های بسیار مهمی نظیر دارو‌های ضد سرطان، بیهوشی، دیابت و ... را تولید می‌کرد. توفیق دارو اولین سایت تولید دارو‌های پرخطر کشور بود، مفهوم این واژه گروهی از دارو‌ها هستند که مواجهه با آن‌ها خطر دارد که در واقع همان دارو‌های ضد سرطان هستند. توفیق دارو همچنین نخستین سایت تولید دارو‌های نارکوتیک در ایران بود. این گروه همان دارو‌هایی هستند که مواد مخدر به صورت محدود و کنترل شده در مادۀ مؤثرۀ آن‌ها کاربرد دارد.

امکان واردات این گروه از دارو‌ها به سادگی وجود ندارد؛ چرا که حمل و نقل آن‌ها در جهان به طور محدود انجام می‌شود و البته ارزبری زیادی هم دارند. تولید مادۀ مؤثرۀ این گروه‌ها از دارو‌ها نیازمند طی کردن ۱۵ مرحله واکنش‌های شیمیایی توسط فناوران کشور سازنده است. سختگیری بسیار زیادی هم دربارۀ نحوۀ توزیع این گروه از دارو‌ها وجود دارد، به اندازه‌ای که مشخص است، هر گرم از این مواد مؤثرۀ دارویی در اختیار کدام کارخانۀ داروسازی قرار گرفته تا محصول نهایی را تولید کند. حتی در مصرف هم سختگیری وجود دارد، به نحوی که توزیع هر دُز یا آمپول جدید به بیمارستان‌ها منوط به تحویل پوکۀ سرنگ مصرف‌شدۀ قبلی است.

توفیق دارو ۶۰ قلم مادۀ مؤثرۀ دارویی تولید می‌کرد که حدود ۴۰ درصد از آن‌ها در ایران و حتی بعضاً منطقۀ غرب آسیا به طور انحصاری توسط کارخانۀ ما تولید می‌شد. البته این که می‌گوییم قبلاً تولید می‌کردیم، به این معنا نیست که بنای تسلیم شدن در برابر متجاوزین و توقف تولید دارو‌های خاص مورد نیاز مردم شریف ایران را داریم، به امید و کمک خدا به زودی باز هم با استفاده از راهکار‌های موجود (مانند تولید قراردادی) این دارو‌ها را تولید خواهیم کرد و مردم ایران استفاده از آن‌ها را پیدا خواهند کرد.

محصولات شرکت ما، مواد مؤثرۀ دارویی هستند که بیش از وابستگی به دستگاه‌های صنعتی به دانش فناورانه و تخصصی نخبگان کشور محل تولید نیاز دارند. آسیب وارد شدۀ اخیر شاید منجر به کند کردن فرآیند تولید ما شود، ولی ان‌شاءالله با کمک همکاران نخبۀ خود مانع از این خواهیم شد که کشور برای تأمین دارو‌های خاص بیماران ایرانی به واردات نیاز پیدا کند. ما دین خود را به مردم و نظام سلامت ایران ادا خواهیم کرد. ظرفیت توفیق دارو سرمایۀ انسانی ارزشمند آن است، دستگاه‌ها فرع هستند. این نکته هم خوب است بگویم که حدود ۸۰ درصد همکاران من در توفیق دارو تحصیلات عالیه از کارشناسی تا پسادکتری دارند (۱۰ درصد همکاران یعنی ۱۵ نفر از پرسنل دورۀ پسادکتری را گذرانده‌اند).

این نکته را هم باید اشاره کنم که شرکت ما هیچ‌گونه وابستگی نظامی، سیاسی یا حتی دولتی ندارد، توفیق‌دارو یک مجموعۀ سهام خاص ذیل شستا است که هیچ استفاده‌ای از بودجۀ دولتی ندارد و هزینه‌های خود را هم به واسطۀ فعالیت‌های دارویی خود و عرصۀ محصولاتش به بازار تأمین می‌کند.

طرح چنین شایعاتی که مواد شیمیایی محدود موجود در توفیق دارو، برای استفاده‌های غیر سلامت‌محور مصرف می‌شده است، صحیح به نظر نمی‌رسد؛ چرا که همان‌طور که شما پیشتر اشاره کردید، ماده مؤثر اولیۀ اغلب دارو‌ها از مواد شیمیایی تأمین می‌شود، بنابراین طبیعی است که در توفیق دارو یا هر شرکت دارویی دیگری مقدار استانداردی از مواد شیمیایی را در سایت تولیدی خود داشته باشد. از سویی کشور ما هم که طی دهه‌های گذشته هیچ فعالیت نظامی در حوزۀ تسلیحات شیمیایی نداشته است، پس چنین شایعاتی چرا باید باورپذیر باشد؟

واقعیت این است که حتی اگر ایران فعالیت نظامی شیمیایی داشت، بازهم طرح چنین ادعایی نادرست و گزاف است. توفیق دارو سال ۱۳۷۸ تأسیس شد، پیش از آن یک لابراتوار آزمایشگاهی بود که کار‌های مربوط به تحقیق و توسعۀ دیگر مجموعه‌های دارویی را انجام می‌داد. بعد از آن که خود ما تولیدکنندۀ مادۀ موثرۀ دارو‌های خاص شدیم، همیشه این مشکل را داشتیم که تقاضا برای دارو‌های خاص بیش از ظرفیت تولید ما بود؛ چرا که عمدۀ فضای ما به واسطۀ همان پیشینه‌ای که عرض کردم، آزمایشگاهی و لابراتواری بود و امکان دریافت مواد شیمیایی مورد استفاده در مادۀ مؤثرۀ دارو‌ها بیش از ظرفیتی که تولید می‌کردیم را در شرکت خود نداشتیم.

نکتۀ دیگر اینکه به طور معمول وقتی در صنایع تولیدی از تأمین مواد اولیۀ تولید صحبت می‌شود، صحبت از چند تن است، ولی در صنایع دارویی مثل شرکت ما بحث از کیلوگرم یا حتی گرم است، برای مثال در برخی دارو‌های ضدسرطان حداکثر ۱۰ تا ۱۵ گرم مادۀ شیمیایی استفاده می‌شود. وقتی ظرفیت استفادۀ مجموعه از مواد شیمیایی تا این حد محدود است، اساساً امکان فعالیت در صنعتی غیر از سلامت متصور نیست؛ بنابراین همان‌طور که گفتم طرح چنین ادعا‌هایی گزاف و به دور از واقعیت است.

توفیق دارو از میان حدود ۴۰۰ شرکت دارویی فعال در سراسر کشور اولین مجموعه‌ای بود که طی جنگ تحمیلی فعلی مورد هدف مستقیم دشمن متجاوز قرار گرفت. پیشتر برخی شرکت‌های دارویی دیگر هم از حملات مهاجمین آسیب دیده بودند، ولی اولین مجموعه‌ای که مورد هدف مستقیم قرار گرفت، توفیق دارو بود؛ دلیل آن هم از نظر بنده کمک مجموعۀ ما به صرفه‌جویی اقتصادی، افزایش میزان خودکفایی کشور در تولید دارو‌های خاص و کاهش نیاز به واردات در خصوص مواد مؤثر دارو‌های مختلف و ویژه است.

یکی از دارو‌هایی که توفیق دارو موفق به تولید مادۀ مؤثرۀ آن شده بود، گلاتیرامر استات بود که دارویی خاص ویژۀ بیماران دارای بیماری‌های مرتبط با خودایمنی و MS است. قبل از این موفقیت ما، تولید گلاتیرامر به طور انحصاری توسط شرکت «توا» در سرزمین‌های اشغالی انجام می‌شد؛ بنابراین حملۀ متجاوزین به توفیق دارو به طور مستقیم بازی با جان و سلامت مردم ایران است.

پاسخ قاطع به ادعا‌های واهی؛ توفیق دارو، سنگر حفاظت از سلامت ایرانی‌ها

یک مسئله هم در این میان وجود دارد، آن‌طور که بنده مطالعه می‌کردم، تولید برخی از دارو‌ها و مواد اولیۀ آن‌ها نیازمند سال‌ها کار تحقیقاتی قبلی است، با توجه به آثار حملۀ آمریکایی و صهیونی به توفیق دارو، آیا این گزاره صحیح است که ما بعد از این اگر بخواهیم همان دارو‌هایی که فرآیند تحقیق و توسعۀ آن‌ها را طی کرده بودیم، دوباره تولید کنیم، مجبور خواهیم بود که یک‌بار دیگر، یک فرآیند تحقیق و توسعه را طی کنیم؟

عمدۀ نظام دارویی ایران بر پایۀ تولید دارو‌هایی است که پیشتر در نقاطی از جهان تولید شده‌اند. ما تلاش می‌کنیم و همان دانش موجود در جهان را به دست می‌آوریم و بومی‌سازی می‌کنیم تا یک داروی ملی تولید کنیم. دارو‌هایی که نخستین بار در جهان تولید می‌شوند، سال‌ها کار تحقیقاتی روی آن‌ها صورت می‌پذیرد و بعد از آن هم چندین سال آزمایش‌های بالینی در خصوص آن‌ها طی ۳ مرحله انجام می‌شود. هرچند برخی از دارو‌های تولیدی در داخل کشور ما هم براساس ضوابط وزارت بهداشت، نیازمند آزمایش‌های بالینی هستند، ولی عمدۀ آن‌ها با توجه به نکته‌ای که عرض کردم به این مسیر نمی‌روند و دارو‌هایی هستند که فرآیند تحقیق و توسعۀ آن‌ها پیشتر در نقطه‌ای از جهان انجام شده است.

ولی بالاخره سال‌ها تلاش همکاران من در این تهاجم غیرانسانی مورد هدف قرار گرفت. برای مثال ما در بهمن‌ماه سال گذشته یک داروی خاص را بومی‌سازی و رونمایی کردیم که شرکت‌های محدودی در جهان آن را تولید می‌کنند. توفیق دارو، روی این محصول بیش از یک دهه تحقیق و توسعه انجام داد. هرچند تجاوز اخیر ما را عقب انداخت، ولی با کمک خدا و ظرفیت‌های موجود در کشور و استفاده از دانش نخبگان خود همان مسیر را با قدرت ادامه خواهیم داد.

وعده‌ای که تبدیل به اقدام شد؛ بازسازی خط تولید با اتکا به دانش نخبگان ایرانی

یعنی الان باید دوباره فرآیند تحقیق و توسعه توسط شرکت انجام شود تا دوباره همان دارو در یک شرکت ایرانی تولید شود؟

خیر، نیازی نیست؛ چرا که دانش آن در فکر و ذهن نخبگان ایرانی قرار دارد. بنده و همکارانم اجازه نخواهیم داد که تولید دارو‌های بیماران خاص در ایران متوقف شود، چراغ این مجموعه را روشن نگه خواهیم داشت. با توجه به ظرفیت لجستیکی موجود در کشور و دانش نخبگان خود، حتماً ظرفیت تولید داروی خود را حفظ خواهیم کرد.

بنای ما فعلاً استفاده از ظرفیت سایر مجموعه‌های موجود در کشور (تولید قراردادی) و نخبگان شاغل در توفیق دارو و بازسازی ظرفیت تولید خود در اسرع وقت است. بنده مجموعۀ توفیق دارو را میعادگاه نخبگان علم داروسازی ایران می‌دانم و معتقدم به همین دلیل مورد تهاجم متجاوزین آمریکایی و صهیونی قرار گرفتیم.

دوباره با قدرت و سرعت باز خواهیم گشت

فکر می‌کنید که دوباره چه زمانی امکان تولید ماده مؤثرۀ دارو داشته باشید؟

خیلی زود این اتفاق خواهد افتاد. امیدوارم طی ۲ تا ۳ روز آینده فرآیند اخذ مجوز‌های لازم را شروع کنیم و با توجه به ظرفیت‌هایی که اشاره کردم، در آیندۀ نزدیک تولید را شروع کنیم.

فعالیت شرکت شما چطور به کاهش فشار عرضه و تحریم‌های دارویی علیه مردم ایران کمک کرد؟

واقعیت این است که برخلاف قواعد بین‌المللی این‌طور نیست که دارو‌ها به هیچ شکلی تحریم نشوند. این نکته هم وجود دارد که حتی اگر یک داروی خاص (ویژۀ بیماران صعب‌العلاج) تحریم هم نباشد، اغلب نمونه‌های وارداتی آن قیمت بسیار زیادی دارند و بومی‌سازی دارو‌های مورد اشاره فشار اقتصادی روی مردم را کم خواهد کرد. صنعت داروسازی ایران، یکی از صنایع پرفروغ کشور است.

صرفه‌جویی اقتصادی چشمگیر؛ وقتی داروی بومی جایگزین نمونه‌های گران وارداتی می‌شود

این صرفۀ اقتصادی برای بیماران خاص ایرانی که اشاره کردید، قابل توجه بود؟

بله به طور قطع همین‌طور است. یکی از ارزش افزوده‌های دارو‌های بومی نسبت به نسخه‌های وارداتی، مقرون به صرفه بودن در عین تأثیر محوری است. مواد مؤثرۀ ما بسیار فناورانه و دانش‌محور هستند، برای مثال داروی بیهوشی که مجموعۀ ما تولید می‌کرد، از هیچ تولید می‌شد، به این معنا که یک مادۀ اولیه با ۱۵ واکنش شیمیایی و فناورانه بدل به یک داروی حیاتی جهت استفاده در نظام سلامت ایران می‌شد. همین فرآیند قیمت نسخه‌های جهانی را بالا می‌برد، اما نمونۀ بومی که ما تولید می‌کردیم، بسیار مقرون به صرفه‌تر بود.

محصولات توفیق دارو صادر هم می‌شدند؟

بله، در خصوص برخی مواد مؤثرۀ دارویی به ظرفیت صادراتی هم رسیده بودیم.

هیچ بیماری بدون داروی خاص نمی‌ماند

بیماران سرطانی یا سایر بیماران خاص ایرانی به سبب شرایط خاص بهداشتی خود، امکان صبر کردن ندارند که دوباره خط تولید راه‌اندازی شود، چه تدبیری برای آن‌ها وجود خواهد داشت؟

اینجا وعده می‌دهم که نخواهیم گذاشت تا بیماران ایرانی دچار چنین دغدغه‌ای شوند. همان‌طور که گفتم از ظرفیت‌های موجود برای تولید دوباره و تأمین نیاز بیماران خاص کشور استفاده خواهیم کرد و جای هیچ نگرانی برای مردم وجود ندارد.