خطای محاسباتی در اتاقهای فکر واشنگتن
جبلی در گفتوگو با آنا:
سند رسمی مهندسی آشوبها از سوی سازمان منافقین منتشر شد
خرید، فروش و اشتغال دیجیتال وابسته به پلتفرمهای خارجی نیست
امروزه و در عصر اقتصاد دیجیتال، سکوهای آنلاین به شریانهای حیاتی تجارت و تعاملات اجتماعی تبدیل شدهاند. این سکوها نه تنها تسهیلگر مبادلات اقتصادی هستند، بلکه با در اختیار گرفتن دادهها، تنظیم قواعد و کنترل جریان اطلاعات، به کانونهای اصلی قدرت بدل شدهاند. وابستگی اقتصاد یک کشور به زیرساختهای دیجیتال بیگانه، به ویژه در شرایط ژئوپلیتیک پیچیده، میتوانند پایههای رشد و توسعه را به شدت شکننده سازد.
برای کشوری مانند ایران که در منطقهای پرتلاطم واقع شده و همواره در معرض تهدیدها و فشارهای خارجی است، خوداتکایی در عرصه فناوری و به ویژه زیرساختهای سکویی، از اهمیت استراتژیک برخوردار است. آنچه در ادامه میآید، گفتگویی است پیرامون ضرورت، چرایی و چگونگی انتقال خردهفروشان و کسبوکارهای سکویی به سکوهای بومی، که برگرفته از تحلیلهای کارشناسانه در این حوزه است.
انتقال خردهفروشان سکویی به سرویسهای بومی فراتر از یک انتخاب است
خبرنگار فناوری آناتک: به نظر شما انتقال خردهفروشان و کسبوکارهای سکویی به سرویسهای بومی ضرورت جدی برای کشور دارد؟
اقتصاد دیجیتال در ظاهر، اقتصادی سیال، سریع و کمهزینه به نظر میرسد؛ اما در لایههای عمیقتر، بهشدت وابسته به «سکو» است. سکوهای رسانهای نهتنها محل تبادل کالا و خدمات، بلکه به دلیل فرآیند شبکهای میتوانند مالک داده، تنظیمگر رفتار، تعیینکننده قواعد بازی و در نهایت صاحب قدرت باشند. باتوجه به موقعیت ژئوپولوتیکی ایران در منطقهی همیشه در التهاب غرب آسیا و نگاه جنگ ستیزانهی امپریالیسم جهانی نسبت به کشورمان، اگر اقتصاد دیجیتال کشور بر سکوهای متعلق به بازیگران خارجی - و بعضاً خصمانه - بنا شود، نمیتوان از آن انتظار پایداری، تابآوری و امنیت داشت بلکه شبیه ساختن یک برج اقتصاد دیجیتال بر بستر یک «باتلاق هوشمند» است؛ باتلاقی که شاید در روزهای آرام، زمینی محکم به نظر برسد، اما در بزنگاهها فرو میریزد.
خبرنگار فناوری آناتک: وضعیت کنونی خردهفروشی و کسبوکارهای سکویی در کشور چیست و مشکل کجاست؟
خردهفروشیهای آنلاین، مشاغل خانگی، فروشندگان خدمات دیجیتال و کسبوکارهای سکویی، امروز بخش قابل توجهی از زیست اقتصادی مردم ما را شکل میدهند. مسئله، اما اینجاست که بخش مهمی از این زیست اقتصادی، بهصورت پیشفرض و بدون طراحی راهبردی، روی سکوهای خارجی متمرکز شده است. این تمرکز، نه حاصل یک انتخاب آگاهانه ملی، بلکه نتیجه خلأ سیاستگذاری، ضعف زیرساخت بومی و جذابیت کوتاهمدت سکوهای مسلط جهانی است.
اقتصاد سکویی؛ فراتر از ابزار، معادل قدرت
خبرنگار فناوری آناتک: چرا سکوها اینقدر اهمیت دارند؟ آیا صرفاً یک ابزار فنی نیستند؟
در منطق اقتصاد سکویی، پلتفرم صرفاً یک ابزار فنی نیست. سکو تعیین میکند چه کسی دیده شود، چه کسی حذف شود، چه محتوایی مجاز باشد و چه معاملهای انجام شود. دادههای رفتاری، شبکه ارتباطی کاربران، الگوهای مصرف محتوایی و حتی فرهنگ زیستی کاربران، همگی در مالکیت سکویی قرار میگیرد که خارج از مرزهای حاکمیت ملی ما عمل میکند. در چنین شرایطی، وابستگی گسترده خردهفروشان و کسبوکارها به این سکوها، به معنای انتقال تدریجی «قدرت اقتصادی نرم» به بیرون از کشور است.
خبرنگار فناوری آناتک: آیا این انتقال، به معنای ضدیت با بازار، توسعه و نوآوری نیست؟
از این زاویه، مسئله انتقال کسبوکارهای سکویی به سکوهای بومی، نه ضد بازار و توسعه است و نه ضد نوآوری؛ بلکه تلاشی برای بازگرداندن «دال مرکزی اقتصاد دیجیتال» به درون مرزهای حکمرانی کشورمان است. اقتصادی که مرکز تصمیمگیری آن بیرون از کشور باشد، حتی اگر در کوتاهمدت سودآور به نظر برسد، در بلندمدت شکننده و پرریسک خواهد بود.
مهاجرت داوطلبانه اما هوشمند
خبرنگار فناوری آناتک: این انتقال چگونه باید صورت بگیرد؟ آیا یک کوچ اجباری است؟
تجربه جهانی نشان میدهد کشورهایی که توانستهاند سکوهای بومی قدرتمند ایجاد کنند، با راهبردی مشخص، بر جذابیت و افزایش کیفیت فرمی سکوها، همچنین اعتمادسازی و ایجاد مزیت رقابتی برای حضور کسب و کارهای خرد در سکوهای داخلی سرمایهگذاری کردهاند و با رویکردی تسهیلگرایانه، شرایطی برای مهاجرت به دور از تنشهای اقتصادی و روانی برای کاربران ایجاد نمودهاند. واقعیت این است که خرید، فروش و اشتغال دیجیتال ذاتاً وابسته به سکوی خارجی نیست. همان مدلهای کسبوکار، همان زنجیرههای ارزش و حتی همان مقیاسپذیری، میتواند روی سکوهای داخلی نیز شکل بگیرد؛ به شرط آنکه:
• پایداری سرویس تضمین شود،
• قواعد فعالیت شفاف و قابل پیشبینی باشد،
• و اعتماد کاربران و کسبوکارها بهصورت تدریجی ساخته شود.
انتقال، اگر درست طراحی شود، یک «فرایند مهاجرت داوطلبانه، اما هوشمند» خواهد بود، نه یک کوچ اجباری پرهزینه.
اقتصاد دیجیتال بدون زیرساخت بومی؛ رشد بدون ریشه
خبرنگار فناوری آناتک: ریسک ادامه وابستگی به سکوهای خارجی چیست؟
اقتصادی که بر سکوهای بیگانه رشد میکند، شبیه گیاهی است که ریشهاش در خاک دیگری است. تا زمانی که آب میرسد، سبز است؛ اما مالک زمین میتواند هر زمان که بخواهد جریان را قطع کند. تحریم، تغییر سیاستهای پلتفرم، محدودسازی حسابها یا حتی اولویتبندی الگوریتمی و اتفاقاتی شبیه به اغتشاش و فتنهها در سطح امنیت ملی، میتواند به راحتی اقتصاد دیجیتال را دست خوش رکود و ناپایداریهای زیان آور کند و یکشبه معیشت هزاران کسبوکار خرد را مختل نماید. در چنین شرایطی، صحبت از «اقتصاد پایدار دیجیتال» بدون سکوهای بومی، بیشتر شبیه یک شعار خوشرنگ است تا یک راهبرد واقعی. پایداری زمانی معنا پیدا میکند که زیرساخت، مالکیت داده، مسیر توزیع و قواعد بازی، در داخل کشور قابل مدیریت باشد.
سکوهای بومی؛ شرط لازم، نه کافی
خبرنگار فناوری آناتک: آیا صرف وجود سکوهای بومی کافی است؟
البته باید صادق بود، وجود سکوهای بومی بهتنهایی کافی نیست. اگر این سکوها از نظر کیفیت، تجربه کاربری، مقیاسپذیری و نوآوری عقب بمانند، انتقال کسبوکارها به آنها صرفاً یک جابهجایی صوری خواهد بود. آنچه اهمیت دارد، ساختن یک «اکوسیستم سکویی کسب و کارهای دیجیتال» است؛ اکوسیستمی که در آن:
• دولت نقش تنظیمگر هوشمند داشته باشد، نه رقیب،
• بخش خصوصی میداندار نوآوری باشد،
• و کاربران، نه قربانی سیاستها، بلکه ذینفع اصلی توسعه باشند.
خبرنگار فناوری آناتک: در جمعبندی، انتقال به سکوهای بومی چه معنایی برای آینده اقتصاد دیجیتال کشور دارد؟
انتقال خردهفروشان و کسبوکارهای سکویی به سکوهای بومی، نه یک پروژه کوتاهمدت و نه یک تصمیم صرفاً سیاسی است. این یک انتخاب راهبردی میان «پایداری واقعی» و «توهم رشد» است. اقتصادی که بر سکوی دشمن بنا شود، هرچقدر هم بزرگ به نظر برسد، در نهایت روی باتلاق هوشمند ایستاده است. اگر قرار است اقتصاد دیجیتال به یکی از ستونهای اصلی آینده کشور تبدیل شود، چارهای جز بازتعریف مسیر آن وجود ندارد. مسیری که در آن، سکوهای بومی نه حاشیهنشین، بلکه بستر اصلی خلق ارزش، اشتغال و نوآوری باشند.
انتهای پیام/
