یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفت‌وگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
جایگاه ایران در بازار تجهیزات مخابراتی غرب آسیا چگونه ارتقاء می‌یابد؟
به گزارش خبرگزاری آنا، تقویت قدرت علمی کشور و تبدیل ظرفیت‌های دانشگاهی و تخصصی به دستاوردهای فناورانه، از محورهای مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران در پیام اخیر ایشان خطاب به نخبگان بود. تحقق این رویکرد در صنعت مخابرات، به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های راهبردی پیشرفت کشور، فرصتی برای عبور از تأمین صرف نیازهای داخلی و حرکت به سمت طراحی، تولید و صادرات فناوری فراهم می‌کند.
ایران در سال‌های گذشته توانسته است در بخش‌هایی از زنجیره تولید تجهیزات مخابراتی، از وابستگی به محصولات آماده خارجی فاصله بگیرد و به ظرفیت‌هایی در طراحی و توسعه محصولات بومی دست یابد. اکنون گام مهم‌تر، تکمیل این توانمندی‌ها، افزایش کیفیت و رقابت‌پذیری محصولات و تبدیل ظرفیت تولید داخلی به حضور پایدار در بازارهای بین‌المللی است.
فرامرز رستگار، رئیس سندیکای صنعت مخابرات ایران، داوود زارعیان، معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران و داوود ادیب، رئیس انجمن صادرکنندگان صنعت مخابرات، در گفت‌وگوهایی جداگانه با خبرنگار آناتک طی روزهای اخیر، ضمن تشریح دستاوردها و ظرفیت‌های این صنعت، به الزامات گسترش فناوری بومی، حمایت از تولیدکنندگان و افزایش صادرات تجهیزات و خدمات مهندسی پرداختند.
تولید داخلی؛ پشتوانه توسعه فناوری و حضور در بازارهای منطقه‌ای
گسترش صنعت مخابرات ایران در سال‌های گذشته با شکل‌گیری توانمندی‌های قابل توجهی در طراحی و تولید تجهیزات ارتباطی همراه بوده است. شرکت‌های داخلی در حوزه‌هایی مانند مودم، کابل، منابع تغذیه، تجهیزات انتقال نوری، سافت‌سوئیچ، سامانه‌های امنیتی و نرم‌افزارهای مدیریت شبکه به دستاوردهایی رسیده‌اند که می‌تواند مبنای گسترش حضور آنها در بازارهای منطقه‌ای باشد.
داوود ادیب، رئیس انجمن صادرکنندگان صنعت مخابرات ایران، با اشاره به این پیشرفت‌ها، حرکت تدریجی شرکت‌های ایرانی از مونتاژ تجهیزات خارجی به سمت طراحی بومی و توسعه دانش فنی را از دستاوردهای مهم این صنعت دانست. به گفته وی، در حوزه تجهیزات و سامانه‌های نرم‌افزارمحور نیز ظرفیت مناسبی برای رقابت با محصولات خارجی وجود دارد؛ زیرا بخش مهمی از ارزش افزوده این محصولات از دانش مهندسی و توان توسعه فناوری حاصل می‌شود.
ادیب در عین حال تأکید کرده بود که حضور موفق در بازارهای جهانی به کیفیت فنی، استانداردهای بین‌المللی، امنیت، قیمت مناسب و پشتیبانی حرفه‌ای نیاز دارد. این الزامات نشان می‌دهد که صنعت مخابرات کشور علاوه بر برخورداری از توان تولید، باید مسیر ارتقای مستمر محصولات و ایجاد اعتبار بین‌المللی برای شرکت‌های ایرانی را دنبال کند.
حمایت هدفمند از تولید داخل؛ زمینه‌ساز افزایش ظرفیت صنعتی
تقویت تولیدکنندگان داخلی، یکی از الزامات تبدیل توان مهندسی به قدرت صنعتی است. در این مسیر، سیاست‌های حمایتی باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که ضمن فراهم کردن فرصت رشد برای شرکت‌های ایرانی، نیاز اپراتورها و طرح‌های توسعه‌ای شبکه نیز به‌موقع تأمین شود.
فرامرز رستگار، رئیس سندیکای صنعت مخابرات ایران، درباره سازوکار حمایت از تولید داخل به خبرنگار ما توضیح داد که در صورت برخورداری محصول ایرانی از مشخصات فنی مورد درخواست و وجود ظرفیت کافی برای پاسخ‌گویی به تقاضای بازار، از ثبت سفارش کالای مشابه خارجی جلوگیری می‌شود. در شرایطی که ظرفیت تولید داخلی پاسخ‌گوی تمام نیاز بازار نباشد، بخشی از تقاضا از تولیدکنندگان داخلی و بخش دیگر از طریق واردات تأمین خواهد شد.
رستگار همچنین به محدودیت سرمایه در گردش برخی تولیدکنندگان اشاره کرد و توضیح داد که گاهی ظرفیت فنی تولید وجود دارد، اما کمبود منابع مالی مانع افزایش سرعت تولید می‌شود. در چنین شرایطی، تأمین مالی و حمایت از توسعه ظرفیت تولید می‌تواند به افزایش سهم محصولات داخلی در بازار کمک کند.
وی با اشاره به تهیه فهرست جدید تجهیزات راهبردی با مشارکت دستگاه‌های مرتبط، اولویت‌بندی اقلامی را که تولید آنها از نظر اقتصادی دشوار، اما از نظر فناورانه مهم است، ضروری دانست. چنین رویکردی امکان تمرکز منابع بر فناوری‌هایی را فراهم می‌کند که توسعه آنها در بلندمدت به تقویت استقلال و توان رقابتی صنعت مخابرات منجر خواهد شد.
تمرکز بر تجهیزات راهبردی و تکمیل زنجیره فناوری
گسترش توان تولیدی کشور در حوزه مخابرات، علاوه بر توسعه محصولات نهایی، به تقویت زنجیره تأمین و کاهش وابستگی در بخش‌های حساس فناوری نیاز دارد. قطعات الکترونیکی و تراشه‌ها از جمله بخش‌هایی هستند که تولید اقتصادی آنها به سرمایه‌گذاری گسترده، مقیاس انبوه و دسترسی به بازارهای صادراتی وابسته است.
رستگار با اشاره به محدودیت ظرفیت اقتصادی بازار داخلی برای تولید انبوه این قطعات، تأکید کرده بود که توسعه صنعت الکترونیک پایه باید با نگاه بلندمدت و متناسب با ظرفیت‌های اقتصادی دنبال شود. در همین حال، حمایت از تجهیزات راهبردی و محصولاتی که تأمین آنها در انحصار تعداد محدودی از تولیدکنندگان خارجی قرار دارد، می‌تواند در اولویت برنامه‌های بومی‌سازی قرار گیرد.
داوود زارعیان، معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران نیز با اشاره به تفاوت سطح تولید داخلی در بخش‌های مختلف شبکه، وضعیت تجهیزات غیرفعال، به‌ویژه در حوزه تلفن ثابت، را مناسب‌تر از تجهیزات فعال ارزیابی کرد. به گفته وی، در بخش تجهیزات فعال و به‌خصوص حوزه تلفن همراه، همچنان به سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری بیشتری نیاز است.
زارعیان اولویت‌بندی تجهیزات پرمصرف و دارای جنبه حاکمیتی و راهبردی را راهکاری متناسب با محدودیت منابع کشور دانست. این رویکرد می‌تواند ضمن جلوگیری از پراکندگی سرمایه‌گذاری‌ها، ظرفیت شرکت‌های فناور و مراکز تحقیقاتی را به سمت توسعه فناوری‌هایی هدایت کند که بیشترین اهمیت را برای آینده شبکه ارتباطی کشور دارند.
دانشگاه و نخبگان؛ پیشران توسعه نسل جدید تجهیزات مخابراتی
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های صنعت مخابرات ایران، برخورداری از نیروی انسانی متخصص و توان مهندسی است. بهره‌گیری مؤثر از این ظرفیت، مستلزم ایجاد ارتباط منسجم میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان و بنگاه‌های صنعتی است تا دستاوردهای علمی به محصولات مورد نیاز بازار تبدیل شوند.
زارعیان با تأکید بر ضرورت استفاده بیشتر از توان متخصصان جوان، بازطراحی ساختارهای مرتبط با شناسایی و به‌کارگیری نخبگان را ضروری دانست و بر این باور بود که دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی باید برنامه‌های منسجم‌تری برای هدایت استعدادهای تخصصی به سمت نیازهای واقعی صنعت داشته باشند.
ادیب نیز با اشاره به افزایش اهمیت نرم‌افزار، مجازی‌سازی، رایانش ابری و هوش مصنوعی در صنعت مخابرات، پیوند دانشگاه و بازار را یکی از الزامات گسترش فناوری رقابت‌پذیر معرفی کرد. وی اعتقاد داشت: «ایده زمانی ارزشمند می‌شود که به محصولی قابل اعتماد، اقتصادی، مقیاس‌پذیر و برخوردار از مشتری تبدیل شود».
گسترش سامانه‌های مدیریت هوشمند شبکه، نرم‌افزارهای هسته ارتباطی، راهکارهای امنیتی و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند زمینه نقش‌آفرینی بیشتر متخصصان ایرانی را فراهم کنند. این ظرفیت‌ها به‌ویژه در بخش نرم‌افزار و خدمات مهندسی، فرصت مناسبی برای افزایش ارزش افزوده دانش بومی ایجاد کرده‌اند.
صادرات فناوری؛ افق تازه قدرت‌آفرینی صنعت مخابرات ایران
دستیابی به بازارهای خارجی، مرحله‌ای مهم در تکمیل زنجیره توسعه صنعتی و فناورانه کشور است. صادرات علاوه بر ایجاد درآمد ارزی، امکان افزایش مقیاس تولید، ارتقای کیفیت محصولات و کسب تجربه در رقابت با تولیدکنندگان بین‌المللی را فراهم می‌کند.
ادیب، کشورهای همسایه به‌ویژه عراق و برخی کشورهای آسیای مرکزی را از بازارهای قابل بررسی برای محصولات مخابراتی ایران دانست و معتقد بود شرکت‌های داخلی باید از صادرات موردی تجهیزات به سمت ایجاد روابط تجاری پایدار حرکت کنند.
وی همچنین بر اهمیت صادرات خدمات فنی و مهندسی در کنار فروش تجهیزات تأکید کرد. طراحی معماری شبکه، یکپارچه‌سازی تجهیزات، راه‌اندازی، بهینه‌سازی، آموزش و پشتیبانی از جمله خدماتی هستند که شرکت‌های ایرانی می‌توانند با اتکا به دانش مهندسی و تجربه اجرایی خود در بازارهای خارجی ارائه دهند.
این ظرفیت، فرصت توسعه فعالیت شرکت‌های ایرانی را فراتر از تولیدکنندگی تجهیزات فراهم می‌کند و زمینه تبدیل آنها به ارائه‌دهندگان راهکارهای جامع مخابراتی را به وجود می‌آورد. تحقق این هدف نیز به ثبات سیاست‌گذاری، تسهیل صادرات، استانداردسازی محصولات، تأمین مالی و حمایت از حضور شرکت‌ها در بازارهای هدف نیاز دارد.
این دیدگاه‌ها در مجموع حاکی از این است که صنعت مخابرات ایران، ظرفیت علمی، نیروی انسانی و تجربه صنعتی لازم برای تقویت جایگاه خود در عرصه فناوری‌های ارتباطی منطقه غرب آسیا را دارد. تکمیل زنجیره تولید، اولویت‌بندی فناوری‌های راهبردی، پیوند مؤثر دانشگاه و صنعت و توسعه صادرات تجهیزات و خدمات مهندسی می‌تواند این ظرفیت‌ها را به دستاوردهای اقتصادی و فناورانه تبدیل کند. حرکت از تولید محصول برای بازار محدود داخلی به سمت خلق فناوری رقابت‌پذیر و حضور در بازارهای جهانی، همان مسیری است که می‌تواند قدرت علمی کشور را در یکی از زیرساخت‌های اصلی پیشرفت اقتصادی و فناورانه به قدرتی ملموس و پایدار تبدیل کند.
انتهای پیام/
