یادداشت
رهبر شهید انقلاب از اقتصاد دانشبنیان چه تعریفی داشتند؟
به گزارش خبرگزاری آنا؛ تولید، همواره یکی از محورهای اساسی و کلیدی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، بوده است. ایشان با نگاهی عمیق و راهبردی، تولید را نه صرفاً یک فعالیت اقتصادی، بلکه عصارهای برای حیات و عزت ملی میدانستند. این نگاه، ریشه در درک صحیح از آسیبپذیریهای اقتصادی و ضرورت دستیابی به استقلال و اقتدار همهجانبه دارد.
تأکیدات مکرر ایشان بر این حوزه، به تدریج و با عبور از رویکردهای کلی، به یک راهبرد عملیاتی و دقیق در قالب «اقتصاد دانشبنیان» متبلور شد. بررسی سیر بیانات ایشان نشان میدهد که این مفهوم، نقطهعطفی در نگاه اقتصادی ایشان محسوب میشود که به عنوان کلید حل معضلاتی، چون بیکاری، تورم و وابستگی معرفی گردید. ایشان اقتصاد دانشبنیان را به معنای نقشآفرینی کامل دانش و فناوری پیشرفته در همه عرصههای تولید تعریف کردهاند.
نامگذاری سالهای مختلف توسط رهبر انقلاب، همواره ترسیمکننده مسیر حرکت کشور و اولویتهای پیش رو بوده است. در این میان، پرداختن به موضوع تولید و به ویژه دانشبنیان، سیر صعودی و جدیتری داشته است. ایشان در پیام نوروزی خود به مناسبت تحویل سال ۱۴۰۱، شعار «تولید؛ دانشبنیان، اشتغالآفرین» را برای سال جدید تعیین کردند. شهید خامنهای در این پیام، دلیل انتخاب این شعار را نقشی محوری که مسئله اقتصادی در سالهای اخیر داشته، برشمردند و بر لزوم برنامهریزی و حرکت صحیح برای رهایی از چالشها تأکید کردند.
ایشان همچنین در سخنرانی نوروزی خود در روز اول سال، با تأکید بر اینکه امروز مسئله اصلی مسئولان اجرایی و کسانی که در اداره کشور دخیل هستند، اقتصاد است، تنها راه دستیابی به پیشرفت عادلانه و حل مشکل فقر را حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان خواندند.
ایشان در تبیین دقیق این شعار، اقتصاد دانشبنیان را اینگونه تعریف فرمودند: «منظور از اقتصاد دانشبنیان، نگاه علمی و فناورانه به تولید در همه عرصهها است». شهید خامنهای در ادامه به آثار و برکات ملموس این رویکرد پرداختند و آن را موجب کاهش هزینههای تولید، افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت محصولات و رقابتپذیر شدن تولیدات در بازارهای جهانی دانستند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به فعالیت حدود ۶۷۰۰ شرکت دانشبنیان در آن زمان، بر ضرورت دو برابر شدن تعداد این شرکتها در سال جدید تأکید کردند. با این حال، ایشان نسبت به ایجاد شرکتهایی که صرفاً نام دانشبنیان را یدک میکشند، اما فاقد ماهیت واقعی آن هستند، هشدار دادند و بر تعیین ضوابط دقیق کیفی برای آنها پافشاری کردند. در بخش دیگری از سخنانشان با اشاره به عقبتر بودن بعضی از بخشهای تولید همچون کشاورزی از ویژگیهای دانشبنیان، بر لزوم دانشبنیان کردن این بخش مهم و دستیابی به خودکفایی در محصولات پایه غذایی تأکید کردند.
نامگذاری سالها با عناوین اقتصادی، از سوی رهبر انقلاب، دارای حکمت و کارکردهای عمیقی است. نخست، این اقدام به معنای حکمرانی هدفمند و تعیین اولویت کلان کشور برای همه ارکان نظام، از دولت و مجلس تا بخش خصوصی و مردم است. این نامگذاری به مثابه یک «نقشه راه» عمل میکند و همه را به سمت یک هدف مشترک سوق میدهد. دوم، این شعارها به ایجاد اراده و عزم ملی کمک میکنند و فضای عمومی جامعه را به سمت تلاش و پویایی اقتصادی سوق میدهند. سوم، این نامگذاری افزایش مطالبهگری از مسئولان را به دنبال دارد و مردم و نخبگان را به نظارت بر عملکرد دولت در تحقق شعار سال ترغیب میکند. به عبارت دیگر، این شعارها، هم «فرمان» و هم «معیار سنجش» هستند.
ایشان همچنین در سخنرانی نوروزی خود در همان سال ۱۴۰۱، با یادآوری تأکید سال قبل خود مبنی بر پرهیز از گره زدن اقتصاد کشور به تحریمهای آمریکا، خاطرنشان کردند که خوشبختانه سیاستهای جدید در کشور نشان داد میتوان با وجود پا برجا بودن تحریمها پیشرفت کرد و تجارت خارجی را رونق داد. معظمله بر این اساس تأکید کردند که اقتصاد کشور به تحریم گره زده نشود.
تعریف رهبر انقلاب از اقتصاد دانشبنیان، صرفاً یک نظریه اقتصادی نبود، بلکه نسخهای برای رهایی کشور از تنگناها و دستیابی به شکوفایی بود. این رویکرد در عرصههای مختلف، نتایج مثبتی را به همراه داشته است که برخی از آنها عبارتند از: افزایش بهرهوری و کاهش وابستگی که با ورود دانش و فناوری به عرصه تولید، وابستگی به واردات کاهش یافته و توان داخلی برای تولید کالاهای استراتژیک و حیاتی افزایش یافته است. این رویکرد، ضمن افزایش بهرهوری، کشور را در برابر شوکهای خارجی و تحریمها مقاومتر ساخته است. همچنین اشتغالزایی هدفمند برای نخبگان از دیگر دستاوردهاست، چراکه یکی از دغدغههای مهم ایشان، حل معضل بیکاری دانشآموختگان دانشگاهی بود و اقتصاد دانشبنیان با ایجاد شرکتهای نوآور و فناور، بستر مناسبی برای اشتغال نخبگان و جلوگیری از خروج مغزها از کشور فراهم آورده است.
توسعه صادرات غیرنفتی و افزایش درآمد ارزی نیز از دیگر ثمرات این رویکرد است؛ محصولات دانشبنیان به دلیل کیفیت بالا و مزیتهای رقابتی، قابلیت حضور در بازارهای جهانی را پیدا کردهاند و این امر به تنوع بخشیدن به سبد صادراتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی کمک شایانی کرده است. در نهایت، حل مشکلات معیشتی و مهار تورم از اهداف نهایی این راهبرد است که همانطور که خود ایشان تصریح فرمودند، هدف نهایی از اقتصاد دانشبنیان، دستیابی به پیشرفت عادلانه در اقتصاد و حل مشکل فقر در کشور است.
بررسی اندیشه اقتصادی رهبر شهید انقلاب نشان میدهد که نگاه ایشان به تولید، یک نگاه راهبردی، جامع و عملگرایانه بوده است. رهبر شهید انقلاب با نامگذاری سالها به نام تولید و سپس دانشبنیان، نه تنها یک هدف را ترسیم کردند، بلکه مسیر و روش دستیابی به آن را نیز مشخص نمودند. فرمایشات شهید خامنهای در سال ۱۴۰۱ که در آن اقتصاد دانشبنیان را «نگاه علمی و فناورانه به تولید در همه عرصهها» تعریف کردند و آن را تنها راه پیشرفت و حل معضل فقر دانستند، چراغ راهی است برای همه دولتمردان، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی. این نگاه، بر لزوم عبور از تولید سنتی و حرکت به سوی تولیدی هوشمند، کارآمد و اشتغالآفرین تأکید دارد که ثمره آن، عزت، اقتدار و رفاه ملی خواهد بود. امید است با تمسک به این رهنمودها، گامهای عملی و مؤثری در جهت تحقق این آرمان بزرگ برداشته شود.
انتهای پیام/
