اینترنت جهانی در وضعیت فعلی شبکه ملی اطلاعات آمریکاست

بحث درباره ماهیت اینترنت و مفاهیمی مانند شبکه ملی اطلاعات در دنیای امروز به یکی از موضوعات داغ و چالش‌برانگیز تبدیل شده است. برخی مدعیان کارشناسی در زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات این مفاهیم را ساختگی و محدودکننده می‌دانند و معتقدند اینترنت فقط یک شبکه جهانی واحد است که هیچ مالک و مرز مشخصی ندارد.

این موضوع اگرچه در نگاه اول ساده و جذاب به نظر می‌رسد، اما پرسش‌های مهمی را بی‌پاسخ می‌گذارد، محمدعلی شاکری پژوهشگر و کارشناس شبکه در این بخش از گفت‌وگوی خود با آناتک توضیح می‌دهد که چرا شبکه ملی اطلاعات یکی مفهموم جعلی نیست، شرح پاسخ او را در ادامه می‌خوانید. 

اینترنت چیزی نیست جز شبکه ملی اطلاعات آمریکا

برخی ادعا می‌کنند مفهوم شبکه ملی اطلاعات یک ایده ساختگی و بی‌پایه است که منحصراً در ایران مطرح شده. این دیدگاه می‌گوید جهان فقط دو حالت دارد: یا اینترنت جهانی داریم یا هیچ. بر اساس این نگاه، شبکه‌ای که تحت عنوان «ملی» در ایران ساخته شده، صرفاً یک شبکه داخلی و محدود است که نام بزرگ و فریبنده‌ای روی آن گذاشته شده است. این گروه معتقدند مشابه چنین مفهومی در هیچ جای دنیا وجود ندارد و اساساً شبکه ملی اطلاعات یک برچسب ساختگی برای محدودسازی اینترنت در ایران محسوب می‌شود. این گذاره چقدر واقعی است؟

چنین نگاهی اگرچه در نگاه اول ساده و قانع‌کننده به نظر می‌رسد، اما با واقعیت‌های تاریخی و ساختاری اینترنت جهانی همخوانی چندانی ندارد.

برای روشن شدن موضوع باید به ریشه‌های تاریخی شکل‌گیری اینترنت بازگشت. اینترنت امروزی نه یک پدیده فراگیر جهانی بدون مالک و منشأ مشخص، بلکه حاصل یک پروژه ۶۰ ساله در آمریکاست. در ابتدا شبکه‌ای تحت عنوان شبکه ملی اطلاعات آمریکا ایجاد شد که زیرساخت ارتباطی این کشور را فراهم می‌کرد. پس از تثبیت این شبکه، آمریکا توسعه آن را به سایر کشور‌ها مجاز دانست؛ اما این توسعه تحت سیاست‌های مشخصی انجام شد که هم جنبه‌های حقوقی و هم جنبه‌های اقتصادی آن از پیش تعیین شده بود. به عبارت دیگر، آنچه امروز اینترنت جهانی می‌نامیم، در واقع گسترش یافته همان شبکه ملی آمریکا با حفظ ساختار مالکیت و مدیریت اصلی است.

معمای مالکیت؛ از کابل‌های زیردریا تا غول‌های فناوری

چرا آن را شبکه ملی اطلاعات آمریکا می‌نامید؟

 آمریکا با طراحی این معماری، به سایر کشور‌ها اجازه داد به این شبکه بپیوندند، اما در تمام این سال‌ها کنترل لایه‌های زیرساختی و کلیدی آن را در اختیار داشته است.

برای درک عمیق‌تر موضوع باید به لایه‌های تشکیل‌دهنده اینترنت نگاه کرد. اینترنت از شش لایه اصلی تشکیل شده و بررسی هر یک نشان می‌دهد که مرکزیت و کنترل نهایی در کجا متمرکز است. در پایین‌ترین لایه، زیرساخت فیزیکی شامل کابل‌های فیبر نوری، روتر‌ها و تجهیزات ارتباطی بین قاره‌ها قرار دارد. این زیرساخت عظیم عمدتاً با سرمایه‌گذاری آمریکا و شرکت‌های آمریکایی احداث شده و بیش از هشتاد درصد سرمایه‌گذاران اصلی و سهامداران این لایه حیاتی، آمریکایی هستند.

در لایه‌های بالاتر یعنی خدمات دسترسی و سرویس‌های نهایی، تسلط آمریکا حتی آشکارتر می‌شود. شرکت‌هایی مانند متا، ایکس، گوگل همگی سهامداری اصلی آمریکایی دارند و در حوزه قضایی این کشور فعالیت می‌کنند. مواردی مانند تیک‌تاک که ریشه چینی دارد نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. زمانی که تیک‌تاک قصد ورود به بازار آمریکا را داشت، ساختار سهامی آن به گونه‌ای تغییر کرد که امروز تنها نوزده درصد سهام آن در اختیار چین و هشتاد و یک درصد در اختیار شرکت‌های آمریکایی و نهاد‌های قابل اعمال قدرت از سوی آمریکا قرار دارد.

این واقعیت‌ها نشان می‌دهد شبکه‌ای که امروز اینترنت جهانی نامیده می‌شود، از پایین‌ترین تا بالاترین لایه‌های خود، پیوندی ناگسستنی با منافع، قوانین و ساختار‌های قدرت در آمریکا دارد؛ بنابراین مفهوم شبکه ملی نه یک ایده جعلی و محدودکننده، بلکه مدلی واقعی و قابل مشاهده در بزرگترین اقتصاد جهان است. تفاوت در اینجاست که ایران به دنبال ایجاد شبکه بومی خود است، در حالی که سایر کشور‌ها به دلایل تاریخی و سیاسی از شبکه ملی آمریکا به عنوان اینترنت جهانی استفاده می‌کنند.