چرا دکترین جنگ منطقهای ترامپ را به زانو درآورد؟
بررسی یک چرخه معیوب در نظام سلامت
وقتی سرعت ماخ ۱۶ معادلات پاتریوت و پیکان را برهم میزند؛ انقلاب در شهرهای زیرزمینی
«از کجا معلوم؟» پرسشی کلیدی برای شناسایی اخبار جعلی است
شناخت برساختههای خبری و شیوههای روایتسازی رسانهها، بخش مهمی از سواد رسانهای است؛ بنابراین آگاهی از ترفندهای رسانهها و داشتن تحلیل انتقادی، میتواند از مخاطب در برابر اخبار جعلی محافظت کند. لیلا وصالی، عضو هیأت علمی دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی و مدیرعامل انجمن سواد رسانهای ایران در گفتوگو با آناتک، موضوع اخبار جعلی در جنگ شناختی و شیوههای تشخیص آن را بیان و تشریح کرد.
روایتسازی رسانهای در جنگ شناختی
لیلا وصالی با تأکید بر ترفندهای رسانهها در جنگ شناختی گفت: «یکی از ساحتهای جنگ شناختی، ساخت روایتهای رسانهای است. این روایتها با بهکارگیری دستکاری ادراکی از طریق بازی با کلمات، استفاده از واژههای پرزرقوبرق، واژهگزینی، معادلسازی، اخبار جعلی و مانند آنها انجام میشود. ایجاد برساختههای خبری و بازنماییهایی که واقعیت را آنگونه که موردنظر صاحبان رسانههاست به مخاطب عرضه میکند، از ترفندهای رسانههای خارجی برای اثرگذاری بر افکارعمومی است. رسانهها همه تلاششان را میکنند تا افکار عمومی را همسو و همراه خود کنند.»
وی افزود: «برخی رسانههای خارجی سعی دارند بحرانها را بسیار سنگینتر و خسارتها را بهشدت هنگفتتر نشان دهند؛ این اتفاق باعث مضطرب شدن مخاطب میشود. این نگرانی ممکن است به خشم و هیجان منجر شود که دقیقاً همان چیزی است که این رسانهها به دنبال آن هستند. آنها درواقع به دنبال دریافت واکنش هیجانیاند. بخشی جدی از القای اضطراب، ترس و بالا بردن میزان خسارات و خشونتها، به دلیل ماهیت جنگ شناختی ـ ادراکی است تا واکنشهای مدنظر از مخاطب دریافت شود.»
سواد رسانهای، سپر مقابله با اخبار جعلی
او درباره شناخت شیوههای جنگ شناختی و نقش آن در صحتسنجی اخبار گفت: «آگاهی از شیوههای جنگ شناختی میتواند به باور نکردن سریع اخبار جعلی و شایعات کمک کند و در نتیجه باعث آرامش بیشتر شود. با طرح پرسش «از کجا معلوم؟» باید در مقابل هر پیام و خبری که میتواند ما را دچار اضطراب شدید کند، توقف کرد. پیش از پذیرفتن و باور کردن باید به دنبال اعتبار و منبع آن پیام و خبر بود و آن را صحتسنجی کرد. بخش جدیای از اخباری که دریافت میکنیم و ما را دچار اضطراب میکند، جعلی است.»
وی ادامه داد: «شناخت اعتبار منبع پیام، تشخیص اخبار نادرست از اخبار درست و فهم نوع عملکرد رسانهها در جنگ شناختی، به کاهش اضطراب کمک میکند. مثلاً جستوجوی معکوس یک تصویر یا محتوای تصویری میتواند کمک کند تا تاریخ اولین انتشار آن مشخص شود و همچنین عکسهای ساختهشده توسط هوش مصنوعی شناسایی شود.»
وصالی: آگاهی از شیوههای جنگ شناختی میتواند به باور نکردن سریع اخبار جعلی و شایعات کمک کند و در نتیجه باعث آرامش بیشتر شود. با طرح پرسش «از کجا معلوم؟» باید در مقابل هر پیام و خبری که میتواند ما را دچار اضطراب شدید کند، توقف کرد.
وصالی با اشاره به اخبار جعلی تولیدشده با استفاده از هوش مصنوعی گفت: «عکسهای ساختهشده به کمک هوش مصنوعی بهقدری واقعی طراحی میشوند که تشخیص غیرواقعی بودن آنها در لحظه بسیار دشوار است، اما با نشانهشناسی دقیق میتوان این فرایند سخت را آسان کرد.»
نشانهشناسی تصاویر و ویدئوهای ساختگی
او درباره این نشانهشناسیها توضیح داد: «برای مثال باید به حالت چشمها، نوع حرکت آنها و پلکها، حرکات لب و دهان، نحوه ادای کلمات و تغییر المانهای موجود در تصویر توجه کرد. در برخی ویدئوهای ساختهشده با هوش مصنوعی میبینیم که مثلاً پرچمی در دست فردی است که در لحظه بعد ناپدید میشود یا رنگ لباس یک فرد تغییر میکند. در بعضی از این ویدئوها باید به حرکت آدمها نیز توجه کرد تا بتوان تشخیص داد که ویدئو واقعی است یا ساخته هوش مصنوعی.»
وی افزود: «معمولاً ویدئوهای ساختهشده با هوش مصنوعی کمتر از سه دقیقه هستند، اما برای فیلمهای واقعی میتوان منابعی بیش از یک ربع تا نیم ساعت پیدا کرد. اگر جایی درباره درستی یا نادرستی یک ویدئو تردید وجود دارد، حتماً باید آن را بهطور دقیق بررسی کنیم. همچنین باید توجه داشت که معمولاً روی ویدئوهای خاص صداگذاری انجام میشود و این صداها الزاماً مرتبط با تصویر نیست.»
وصالی همچنین درباره صحتسنجی خبر با کمک گوگل گفت: «باید به خاطر داشت که الزاماً برخی ویدئوها بهصورت پیوسته فیلمبرداری نشدهاند و ممکن است بخشهایی جداگانه به هم اضافه شده باشد. بنابراین هنگام روبهرویی با یک ویدئو میتوان از آن اسکرینشات گرفت و در گوگل تصویری (Google Lens) جستوجو کرد تا منبع اصلی و زمان انتشار آن را بهدست آورد.»
وی در پایان گفت: «اگر نتیجه جستوجو منبع دقیقی را نشان ندهد، احتمال دارد ویدئو موردنظر ساختهشده با هوش مصنوعی باشد. گاهی نیز ممکن است ویدئو متعلق به زمانهای بسیار دور یا مربوط به کشورهای دیگر باشد. در نهایت، نشانهشناسی در سواد رسانهای به ما کمک میکند توانایی شناسایی و تشخیص اخبار جعلی افزایش پیدا کند.»
انتهای پیام/
