اینترنت رایگان آمریکایی به ونزوئلاییها؛ سرابی برای کنترل افکار عمومی و غصب حاکمیت
اعلام یکماهه اینترنت ماهوارهای رایگان برای ونزوئلا تازهترین مورد از وعدههای ایلان ماسک برای اختصاص اینترنت ماهوارهای رایگان به کاربران کشورهایی است که منافع آمریکا به وسیلۀ حفظ ارتباط آنها با شبکۀ وب آمریکایی تأمین میشود.
ایلان ماسک امروز با بازنشر پیام حساب کاربری استارلینک در میکروبلاگ اجتماعی تحت مالکیت خود نوشت: «در حمایت از مردم ونزوئلا». پیشتر ارائه دهندۀ اینترنت ماهوارهای استارلینک در حساب کاربری خود گفته بود که تا سوم فوریه (۱۴ بهمن سال جاری) ارائه اینترنت رایگان پهنباند به ونزوئلاییها را ادامه خواهد داد.
جزئیات بازه زمانی و قید موقتی بودن در گزارشها برجسته شد. استارلینک بهصراحت «تا ۳ فوریه» را اعلام کرده و رسانهها این اقدام را به تحولات سریع سیاسی در کاراکاس و خلا قدرت پس از برکناری رهبری پیشین نسبت دادند؛ نکته مهم، تصریح بر «محدود» بودن دوره رایگان و غیردائمی بودن آن است.
هرچند بازنمایی رسانهای این وعدۀ ماسک، بر حمایت او از مردم ونزوئلا تأکید میکرد یا حتی به شکل غلو آمیزی آن را نقطۀ عطفی در تاریخ ونزوئلا میخوانند اما در متنها همچنان «موقت بودن» و عدم تعهد به تداوم ارائه خدمات رایگان پس از تاریخ اعلامشده قابل توجه بود.
جمعبندی وضعیت ونزوئلا نشان میدهد وعده رایگان «تا تاریخ مشخص» ارائه شده و هیچ وعدهای وجود ندارد که نشان دهندۀ تداوم این سرویسدهی رایگان بعد از انقضای زمان اعلام شده توسط ایلان ماسک باشد. بنابراین به نظر میرسد که آمریکا در یک پازل تکمیلی قصد دارد که تسلط خود بر افکار عمومی ونزوئلا را به واسطۀ سکوهای آمریکایی حفظ کند، به خصوص که کفیل ریاست جمهوری این کشور آمریکای لاتین، پس از آدمربایی اخیر ترامپ و ربایش رئیس جمهور ونزوئلا اعلام کرده است که بنای بدل شدن به یک مستعمرۀ آمریکا یا هر کشور دیگری را ندارند.
این احتمال وجود دارد که ترامپ و ایلان ماسک در همکاری با یکدیگر و ضمن پیشبینی شکلگیری مقاومتهای مردمی و دولتی برای جلوگیری از یک کودتا و سرکار آمدن کابینهای نزدیک به آمریکا، اینترنت ماهوارهای رایگان را ارائه داده باشند؛ چرا که احتمال اعمال محدودیت بر وب آمریکایی و شبکههای اجتماعی تحت تسلط آمریکا توسط دولت کاراکاس وجود دارد و چنین اقدامی میتواند دسترسی ترامپ و تیم عملیات روانی او به افکار عمومی ونزوئلا را کاهش دهد، امری که در نهایت امکان دارد به ضرر ترامپ تمام شود و همانطور که خودش گفته است، موجب روی کار آمدن دوبارۀ دولتی ضد آمریکایی در کاراکاس شود. نتیجهای که ابداً مطلوب ترامپ نیست؛ چرا که در آن خصوص بد نامی ربایش یک رئیس جمهور را به جان خریده است و دست آخر مردم دوباره دولتی مغایر با خواست او روی کار آوردهاند.
یمن هم یکسال پیش این تحفۀ آمریکایی را تجربه کرد
سپتامبر سال گذشته و در زمان تشدید تنش میان نیروهای نیابتی دولت خودخواندۀ جنوب و بقایای حکومت علی عبدالله صالح با دولت انصارالله که در صنعا مستقر است، استارلینک اعلام کرد که اینترنت ماهوارهای در یمن فعال شده است. این اقدام با مخالفت شدید حوثیها مواجه شد و آن را «تهدید مستقیم علیه امنیت ملی» خواندند. برخلاف اوکراین، در یمن خبری از رایگان بودن دائمی نبود و خدمات طبق تعرفههای جهانی ارائه شد.
هیچ نهاد رسمی از یمن در این فعالسازی دخیل نبود و راهاندازی خدمات استارلینک بهصورت یکطرفه از سوی اسپیسایکس انجام شد. همین مسئله باعث شد که این ارزیابی که فعال شدن اینترنت ماهوارهای بخشی از نبرد ترکیبی علیه یمن است، بیش از پیش واقعی و عینی تلقی شود.
اواکراین اینترنت رایگان ماهوارهای گرفت اما نه برای همیشه
ایلان ماسک در آغاز جنگ روسیه و اوکراین به درخواست دولت اوکراین پاسخ مثبت داد و هزاران ترمینال استارلینک را بهطور رایگان برای مقامات کیف ارسال کرد. این خدمات در ماههای نخست به طور کامل رایگان بود و نقش قابل توجهی در حفظ ارتباطات نظامی و غیرنظامی اوکراینیها ایفا کرد. اما پس از چند ماه، اسپیسایکس اعلام کرد که ادامه رایگان بودن ممکن نیست و هزینهها باید توسط نهادهای دولتی یا بینالمللی تأمین شود.
وزارت دفاع آمریکا از اواسط ۲۰۲۳ به طور رسمی تأمین مالی استارلینک در اوکراین را برعهده گرفت. همچنین کشورهای اروپایی مانند لهستان بخش قابل توجهی از ترمینالها و هزینهها را پرداخت کردند. این تغییر نشان داد که رایگان بودن فقط برای چند ماه از نظر ماسک معنا دارد و اگر اهدافش محقق نشود و کسی پول سرویس را تأمین نکند، سرویس را قطع خواهد کرد. این اقدام را میتوان نمونهای از وابستهسازی زیرساخت ارتباطی یک کشور به شبکهای آمریکایی قلمداد کرد.
ماسک خدمت رایگان دائمی به کسی نمیدهد
روند کلی بالا نشان میدهد حتی در موارد پرتنش، چارچوب مالی به سرعت به سمت مشارکت دولتی یا پرداختهای بینالمللی حرکت میکند. استمرار خدمات، بهویژه در مقیاس ملی، به قراردادها، تنظیمگری داخلی، و تأمین هزینههای زیرساختی گره میخورد و از مدل هدیهمحور دائم فاصله دارد.
نتیجه تاریخی تا امروز برای بسترهای جنگ داخلی این است که حتی اگر اعلام شود که اینترنت ماهوارهای رایگان در اختیار کاربران قرار خواهد گرفت، به طور معمول محدود به یک بازۀ زمانی کوتاه و با تاکید بر موقتی بودن است. در خبر جدید دربارۀ ونزوئلا هم ارائه اینترنت ماهوارهای با تاریخ پایان مشخص اعلام شده است و گزارشی از تمدید نامحدود رایگان وجود ندارد.
مرور تحلیلی سرنوشت «رایگان» در این دست وعدهها
پایداری مالی شبکههای ماهوارهای به قیمتگذاری، ظرفیت ترمینالها، و هزینههای مدار و زمینی وابسته است؛ به همین دلیل، «رایگان ماندن» بهصورت بلندمدت در محیطهای جنگ داخلی دور از ذهن است. شرکتها اغلب بهدنبال تثبیت مدل پرداخت توسط مصرفکننده، دولت یا اهداکنندگان هستند.
الگوی ارائه اینترنت ماهوارهای رایگان در بحرانها به ترکیبهایی از تخفیف، دورههای رایگان کوتاه، یا پشتیبانی موردی برای نهادهای نظامی، سازمانهای درگیر جنگ یا گروههای جنگجو محدود میشود. پس از فروکش کردن بحران یا ناامیدی از تحقق اهداف آمریکا به طور معمول ماسک خدمت را قطع میکند یا استمرار آن از سوی او منوط به پرداخت اشتراک میشود.
سیاستهای دسترسی همچنین تحت تاثیر مقررات واردات/کاربری ترمینالها، مجوز فرکانسی، و ریسکهای امنیتی هستند. حتی اگر وعده رایگان داده شود، اجرای پایدار آن نیازمند مجوزهای داخلی و هماهنگی چندجانبه است.
وعدۀ اینترنت «رایگان» بیشتر نقش مداخلهگر اضطراری برای تحقق اهداف آمریکا دارد تا یک راهبرد دائمی که ماسک تمایلی به اجرای آن داشته باشد. تجربههای اخیر هم همین الگو را تایید میکنند.
قدیمیترین روایتهای مرتبط و نسبتشان با جنگ داخلی
گزارشهای قدیمیتر دربارۀ دسترسیپذیری استارلینک در بحرانها، کمتر بر ارائه اینترنت «رایگان سراسری» تمرکز داشتند و بیشتر بر فعالسازی منطقهای، همکاری با نهادها، یا تامین بخشی از هزینهها توسط طرفهای ثالث تکیه دارند.
تفاوتهای حقوقی میان کشورها در اعطای مجوز و واردات تجهیزات، مسیر رایگانسازی را دشوار میکند. در بسیاری از موارد، حتی حضور خدمات مستلزم رجیستری، تطابق فرکانسی، و توافقات خاص با تنظیمگر محلی است. واقعیت اقتصادی شبکههای LEO به دشواری اجازه میدهد خدمات نامحدود رایگان برای جمعیتهای بزرگ در بلند مدت تداوم یابد. به همین جهت هم هست که وقتی ماسک شاهد طولانی شدن فرآیند تحقق اهداف آمریکا در اوکراین شد، هزینۀ سرویس خود را مطالبه کرد.
چند نکته دربارۀ دست و دلبازیهای تجاری ایلان ماسک
نخستین مسئلهای که برای تحلیل اقدام اخیر ماسک باید به آن براساس سبقۀ تاریخی کارهای مشابه او توجه کرد، ارائه اینترنت رایگان ماهوارهای درست در زمانی است که احتمال درگیری داخلی، بیثباتی سیاسی و ایجاد خطر برای منافع آمریکا وجود دارد و ماسک براساس سیاستهای کلان آمریکا قصد دارد تا یکی از طرفین درگیری داخلی یا خارجی را تقویت کند.
ایلان ماسک پیشتر در یمن هم اینترنت ماهوارهای ارائه داد تا بازماندگان علی عبدالله صالح و نیروهای نیابتی ائتلاف عربی علیه انصارالله را تقویت کند. او در اوکراین نیز اقدامی مشابه کرد، البته با یک تفاوت؛ هدف در اوکراین تضعیف دولت مرکزی نبود و مالک اسپیس ایکس، اینترنت ماهوارهای را رایگان کرد تا هدف کلان آمریکا که طولانی کردن بحران برای روسیه بود، به واسطه مدیریت افکار عمومی اوکراینیها و حفظ ارتباطات حیاتی نظامی و غیر نظامی در کیف و سایر مناطق این کشور، محقق شود. هرچند همانطور که گفته شد، وقتی تحقق این هدف بیش از زمان مورد انتظار طول کشید، ماسک از استمرار تأمین رایگان عقبنشینی کرد تا منابع پنتاگون و اروپاییها صرف استمرار پایداری این شبکۀ ارتباطی شود.
موضوع دیگر هم اینکه در شرایط بحران که دولتها تلاش به کنترل شبکههای اجتماعی و سایتهای آمریکایی یا همسو با ایالات متحده دارند، ارائۀ اینترنت ماهوارهای آن هم به صورت رایگان امکان دسترسی مستقیم به روایتهای رسانهای غربی را فراهم میکند و به ابزاری برای شکلدهی افکار عمومی خارج از ساختار رسمی کشورها تبدیل میشود. تسلط روانی بر یک جامعه به قدری جدی است که گاهی سرنوشت جنگها را تغییر میدهد و آمریکاییها هم در قرن حاضر ابزاری جدیتر از شبکههای اجتماعی برای اثرگذاری بر افکار عمومی کشورهای مختلف ندارند.
بنابراین به نظر میرسد که چنین اقدامهایی نمیتواند خدمت واقعی به مردم تلقی شود. گویی این هدیۀ به ظاهر رایگان بخشی از راهبرد آمریکا برای تسلط بر جریان اطلاعات و افکار عمومی در کشورهایی است که دولت واشنگتن قصد حفظ منافع خود در آنجا را دارد و بناست نظام تصمیمگیری، آگاهی و کنترل مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
انتهای پیام/
