۴۰۳ دیتاسنتر بزرگ آمریکا ۱٫۸ درصد برق آن کشور را مصرف کردند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ گسترش سریع دیتاسنترهای بزرگ در آمریکا و افزایش تقاضا برای پردازشهای هوش مصنوعی، ابعاد تازهای از مصرف انرژی و پیامدهای زیستمحیطی صنعت فناوری را آشکار کرده است. گروهی از دانشمندان دانشگاه هاروارد با محاسبه مصرف برق و انتشار آلایندههای صدها دیتاسنتر فوقمقیاس، دریافتهاند که این تأسیسات در مجموع بهاندازه مصرف سالانه برق یک ایالت متوسط آمریکا به انرژی نیاز دارند. میزان دیاکسید کربن مرتبط با فعالیت این مراکز نیز حدود دو تا سه برابر برآوردی است که در سال ۲۰۱۸ برای بخشی از همین صنعت ارائه شده بود، هرچند تفاوت دورهها و روشهای محاسبه اجازه نمیدهد این اختلاف مستقیماً بهعنوان رشد انتشار کربن تفسیر شود. یافتههای منتشرشده در نشریه علمی Nature Sustainability همچنین نشان میدهند که انتخاب محل احداث دیتاسنترها و ترکیب منابع تولید برق در هر منطقه، تأثیر مستقیمی بر میزان انتشار آلایندههای مرتبط با فعالیت آنها دارد.
دیتاسنترهای فوقمقیاس که برای انجام پردازشهای سنگین، میزبانی سرویسهای ابری و آموزش مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی طراحی شدهاند، معمولاً از هزاران سرور و تجهیزات شبکه و خنککننده تشکیل میشوند و برای فعالیت مداوم به ظرفیت بالایی از برق نیاز دارند. افزایش سرمایهگذاری شرکتهای فناوری در هوش مصنوعی مولد نیز باعث شده تعداد و ابعاد این تأسیسات با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند. جیانلوکا گوئیدی، پژوهشگر پسادکتری دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه هاروارد و نویسنده اصلی مطالعه، اعلام کرده که هماکنون بیش از هزار دیتاسنتر فوقمقیاس در آمریکا فعالیت دارند و حدود دو هزار مجموعه دیگر نیز برای احداث برنامهریزی شدهاند. این توسعه گسترده در شرایطی انجام میشود که اطلاعات عمومی درباره مصرف واقعی برق هر تأسیسات محدود است و حتی مشخص نیست همه مراکز موجود چه سهمی از انرژی خود را به پردازشهای اختصاصی هوش مصنوعی اختصاص میدهند.
محاسبه مصرف انرژی با اطلاعات ۴۰۳ دیتاسنتر
دانشمندان هاروارد از سال ۲۰۲۴ و همزمان با افزایش تقاضا برای زیرساختهای هوش مصنوعی، جمعآوری اطلاعات مراکز داده را آغاز کردند تا بهجای تکیه بر پیشبینیهای بلندمدت، تصویری از وضعیت واقعی صنعت در اختیار داشته باشند. آنها با استفاده از تصاویر ماهوارهای، اطلاعات مکانی و مشخصات فنی تأسیسات، فهرستی از ۴۰۳ دیتاسنتر فوقمقیاس فعال در مناطق مختلف آمریکا تهیه کردند و موقعیت و ویژگیهای هر مجموعه را با دادههای موجود تطبیق دادند. دوره محاسبه مصرف انرژی از بهار دو سال پیش تا بهار سال گذشته را در بر میگرفت و پژوهشگران با در نظر گرفتن ظرفیت الکتریکی تأسیسات و سناریوهای مختلف میزان بهرهبرداری، مصرف برق سالانه آنها را تخمین زدند. این روش به دلیل نبود اطلاعات کامل درباره میزان فعالیت واقعی سرورها انتخاب شد، زیرا ظرفیت اسمی یک دیتاسنتر لزوماً معادل برق مصرفشده در تمام ساعات شبانهروز نیست و میزان استفاده از تجهیزات میتواند در دورههای مختلف تغییر کند.
دامنه مصرف برق در سناریوهای مختلف محاسبهشده، بین ۶۸ تا ۹۹ تراواتساعت در سال قرار گرفت و اختلاف آنها به فرضهای مربوط به میزان استفاده از ظرفیت مراکز ارتباط داشت. در سناریوی کممصرف، فرض میشود بخشی از تجهیزات برای مدت بیشتری با ظرفیت پایینتر فعالیت میکنند، در حالی که سناریوی پرمصرف به بهرهبرداری گستردهتر از زیرساختهای موجود مربوط میشود. برای درک مقیاس این ارقام میتوان به مصرف برق ایالتهایی مانند ایندیانا، میشیگان و تنسی اشاره کرد که مقدار برآوردشده در سناریوی بالایی به مصرف سالانه برخی از آنها نزدیک میشود. چنین حجمی از تقاضا برای برق در تعداد محدودی از تأسیسات متمرکز شده و به همین دلیل، حتی احداث چند دیتاسنتر جدید در یک منطقه میتواند ظرفیت موجود شبکه را تحت فشار قرار دهد یا نیاز به توسعه تجهیزات انتقال و توزیع برق ایجاد کند.
محاسبه انتشار کربن به مرحله دیگری از تحلیل اطلاعات نیاز داشت، زیرا مصرف برق یک دیتاسنتر بهتنهایی مشخص نمیکند چه مقدار آلودگی در فرایند تولید انرژی موردنیاز آن ایجاد شده است. تیم تحقیقاتی از دادههای سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا برای شناسایی نیروگاههای فعال، ترکیب سوخت مصرفی و مقدار انتشار دیاکسید کربن استفاده کرد و سپس این اطلاعات را با شبکه برق منطقهای هر دیتاسنتر تطبیق داد. در این روش، سهم منابع مختلف تولید انرژی براساس ترکیب برق منطقه برآورد میشود و محققان نمیتوانند مشخص کنند کدام نیروگاه در هر لحظه برق یک تأسیسات مشخص را تأمین کرده است. به همین دلیل، ارقام نهایی بر پایه دادههای نیروگاهی و مدلسازی میزان مصرف هستند و نباید با اندازهگیری مستقیم برق مصرفی تمام دیتاسنترها اشتباه گرفته شوند. با وجود این محدودیت، روش مورد استفاده امکان مقایسه تأسیسات مستقر در مناطق مختلف و محاسبه سهم منابع فسیلی و کمکربن در تأمین انرژی آنها را فراهم کرده است.
سهم بالای گاز طبیعی و زغالسنگ در تأمین برق
گاز طبیعی با سهم حدود ۳۸ درصدی، بزرگترین منبع تأمین برق منتسب به دیتاسنترهای مورد مطالعه بوده و زغالسنگ نیز نزدیک به ۱۵ درصد از انرژی آنها را تأمین کرده است. انرژی هستهای حدود ۲۱ درصد و منابع تجدیدپذیر نزدیک به ۲۵ درصد از ترکیب برق این مراکز را تشکیل دادهاند. این ارقام نشان میدهند که باوجود سرمایهگذاری شرکتهای فناوری در نیروگاههای خورشیدی، بادی و دیگر منابع کمکربن، بخش مهمی از انرژی موردنیاز زیرساختهای پردازشی همچنان از سوختهای فسیلی به دست میآید. برآورد انتشار دیاکسید کربن در سناریوهای مختلف نیز بین ۲۱ تا ۳۱ میلیون تن متریک بوده است که مقدار مرکزی آن تقریباً با انتشار سالانه دیاکسید کربن کشوری مانند دانمارک برابری میکند. این میزان در مقایسه با برآورد قدیمیتر ۱۰٫۵ میلیون تنی صنعت دیتاسنترهای بزرگ آمریکا در سال ۲۰۱۸ اختلاف قابلتوجهی دارد، هرچند تغییر ترکیب و تعداد تأسیسات مورد بررسی نیز در مقایسه دو عدد اهمیت دارد.
ترکیب منابع تولید برق در مناطق مختلف آمریکا یکسان نیست و همین تفاوت باعث میشود دو دیتاسنتر با مصرف انرژی مشابه، میزان انتشار کربن متفاوتی داشته باشند. مناطقی که بخش زیادی از برق خود را از نیروگاههای زغالسنگسوز دریافت میکنند، معمولاً به ازای هر واحد انرژی تولیدشده آلاینده بیشتری منتشر میکنند، در حالی که استفاده گسترده از نیروگاههای آبی، بادی، خورشیدی یا هستهای میتواند شدت انتشار کربن را کاهش دهد. محققان دریافتند حدود یکچهارم تقاضای برق دیتاسنترهای بررسیشده در مناطقی قرار دارد که شدت انتشار کربن شبکه آنها از میانگین ملی بیشتر است. برای نمونه، برق مصرفی در برخی مناطق ایالت وایومینگ به ازای هر کیلوواتساعت بیش از دو برابر برق تولیدشده در بخشهایی از اورگن با انتشار کربن همراه بوده است. چنین اختلافی باعث میشود انتخاب محل ساخت دیتاسنتر، علاوه بر هزینه زمین و دسترسی به زیرساخت ارتباطی، به یکی از عوامل مؤثر بر پیامدهای زیستمحیطی آن تبدیل شود.
شرکتهای بزرگ فناوری طی سالهای اخیر قراردادهای متعددی برای خرید برق تجدیدپذیر منعقد کردهاند، اما استفاده از این قراردادها لزوماً به معنای تأمین مستقیم و دائمی برق مراکز داده از منابع پاک نیست. تولید برق خورشیدی به ساعات تابش خورشید وابسته است و نیروگاههای بادی نیز در شرایط مختلف آبوهوایی توان خروجی متفاوتی دارند، در حالی که سرورها و تجهیزات ارتباطی باید بهصورت شبانهروزی فعالیت کنند. در نتیجه، دیتاسنتری که از نظر قراردادی مقدار مشخصی انرژی تجدیدپذیر خریداری کرده، ممکن است در برخی ساعات همچنان از برق شبکهای استفاده کند که بخش بزرگی از آن توسط نیروگاههای فسیلی تولید میشود. گوئیدی توضیح داده که در نخستین موج احداث دیتاسنترهای فوقمقیاس، اولویت شرکتها دسترسی سریع به برق و راهاندازی زیرساختها با هزینه مناسب بوده است. این رویکرد موجب شده محل استقرار برخی مراکز بیش از آنکه براساس میزان انتشار کربن انتخاب شود، تحت تأثیر ظرفیت موجود شبکه و امکان شروع سریع فعالیت قرار بگیرد.
تمرکز مصرف برق در چهار ایالت آمریکا
ویرجینیا، اورگن، اوهایو و آیووا در مجموع بیش از نیمی از مصرف برق دیتاسنترهای بررسیشده را به خود اختصاص دادهاند و سهم این چهار ایالت اختلاف قابلتوجهی با سایر مناطق آمریکا دارد. ویرجینیا بهتنهایی میزبان ۱۴۲ مرکز از مجموع ۴۰۳ دیتاسنتر شناساییشده بوده و مصرف سالانه برق تأسیسات آن حدود ۲۱ تراواتساعت برآورد شده است؛ رقمی که نزدیک به یکچهارم مصرف کل نمونه مورد مطالعه را تشکیل میدهد. اورگن با حدود ۱۱ تراواتساعت، اوهایو با ۹ تراواتساعت و آیووا با ۷ تراواتساعت در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. این تمرکز جغرافیایی نتیجه سرمایهگذاری طولانیمدت شرکتهای فناوری در مناطقی است که به زیرساختهای ارتباطی، زمین مناسب، شبکه برق گسترده و شرایط اقتصادی موردنیاز برای ساخت مجموعههای پردازشی بزرگ دسترسی دارند. با افزایش تعداد مراکز جدید، حفظ ظرفیت کافی برای سایر مصرفکنندگان برق در این مناطق نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
شمال ایالت ویرجینیا یکی از متراکمترین مناطق استقرار دیتاسنترها در جهان محسوب میشود و بخشهایی از آن به دلیل تعداد زیاد این تأسیسات با عنوان «گذرگاه دیتاسنترها» شناخته میشوند. توسعه سریع مراکز داده در این منطقه به افزایش نیاز به خطوط انتقال برق، پستهای جدید و سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی منجر شده است. ساکنان برخی مناطق نسبت به تأثیر این پروژهها بر قبوض برق، تغییر کاربری زمین، آلودگی صوتی تجهیزات خنککننده و پیامدهای زیستمحیطی اعتراض کردهاند و مخالفتهای محلی در تصمیمگیری درباره ساخت مجموعههای جدید نقش پررنگتری پیدا کرده است. یکی از پرسشهای مهم این است که هزینه توسعه شبکه برای پاسخگویی به تقاضای دیتاسنترها چگونه میان شرکتهای بهرهبردار و سایر مشترکان تقسیم میشود. افزایش ظرفیت تولید و انتقال برق ممکن است به سرمایهگذاریهای چندساله نیاز داشته باشد و اگر هزینه آن از محل تعرفههای عمومی تأمین شود، مصرفکنندگان خانگی و کسبوکارهای کوچک نیز میتوانند بخشی از بار مالی توسعه زیرساخت را تحمل کنند.
تمرکز دیتاسنترها در چند ایالت همچنین باعث میشود برنامهریزی تأمین انرژی از سطح ملی فراتر برود و به موضوعی محلی تبدیل شود. یک منطقه ممکن است از نظر مجموع ظرفیت تولید برق شرایط مناسبی داشته باشد، اما شبکه انتقال آن برای اتصال چند مصرفکننده بزرگ جدید آماده نباشد. از سوی دیگر، توسعه نیروگاههای تازه بدون توجه به ترکیب سوخت مصرفی میتواند تقاضای برق را پاسخ دهد، اما انتشار آلایندههای منطقه را نیز افزایش دهد. اطلاعات مربوط به موقعیت جغرافیایی تأسیسات و منابع انرژی هر منطقه به نهادهای تصمیمگیرنده اجازه میدهد پیش از صدور مجوز ساخت، نیاز احتمالی به توسعه شبکه و پیامدهای زیستمحیطی را دقیقتر ارزیابی کنند. مطالعه هاروارد میزان افزایش هزینه برق خانوارها در اثر توسعه دیتاسنترها را محاسبه نکرده، اما دادههای آن میتوانند در تحلیلهای اقتصادی و زیرساختی مربوط به پروژههای آینده مورد استفاده قرار گیرند.
پیامدهای مصرف برق برای سلامت عمومی
نیروگاههای فسیلی علاوه بر دیاکسید کربن، آلایندههایی تولید میکنند که تأثیر مستقیمتری بر سلامت انسان دارند و افزایش تولید برق میتواند در شرایط مشخص انتشار آنها را بیشتر کند. ذرات معلق ریز، اکسیدهای نیتروژن و دیاکسید گوگرد از جمله مواد منتشرشده در فرایند احتراق سوختهای فسیلی هستند که مواجهه طولانیمدت با آنها با افزایش خطر بیماریهای قلبی و ریوی و مرگ زودرس ارتباط دارد. اثر این آلایندهها لزوماً به محدوده اطراف نیروگاه محدود نمیشود، زیرا جریانهای هوا میتوانند آنها را به مناطق دورتر منتقل کنند و جمعیتهایی را تحت تأثیر قرار دهند که فاصله زیادی با منبع اصلی آلودگی دارند. در نتیجه، ممکن است دیتاسنتری در یک منطقه فعالیت کند، اما بخشی از پیامدهای زیستمحیطی تأمین برق آن در اطراف نیروگاههایی ظاهر شود که در مناطق دیگری قرار گرفتهاند. تعیین میزان این تأثیر به اطلاعات مربوط به محل نیروگاه، نوع سوخت، مقدار انتشار و شرایط جوی نیاز دارد.
فرانچسکا دومینیچی، استاد آمار زیستی و علوم داده دانشگاه هاروارد و از نویسندگان مطالعه، معتقد است ارزیابی پیامدهای سلامت باید به بخش مهمی از تصمیمگیری درباره توسعه دیتاسنترها تبدیل شود. انتشار دیاکسید کربن با تغییرات اقلیمی ارتباط دارد و میتواند از طریق تشدید موجهای گرما، گسترش دود ناشی از آتشسوزیهای جنگلی و افزایش شدت برخی رخدادهای آبوهوایی بر سلامت جمعیتها تأثیر بگذارد. آلایندههای حاصل از فعالیت نیروگاههای فسیلی نیز از مسیر متفاوتی عمل میکنند و مستقیماً بر کیفیت هوای تنفسی تأثیر دارند. با این حال، محققان در مطالعه فعلی تعداد بیماریها یا مرگومیر قابل انتساب به فعالیت دیتاسنترها را اندازهگیری نکردهاند و ارقام منتشرشده تنها به مصرف انرژی و انتشار دیاکسید کربن مربوط میشوند. برای محاسبه پیامدهای سلامت، لازم است مسیر انتقال آلایندهها، میزان مواجهه جمعیتها و ارتباط آن با بیماریهای مشخص در مدلهای جداگانه بررسی شود.
تیم تحقیقاتی هاروارد قصد دارد در مرحله بعدی، آلودگی هوای مرتبط با دیتاسنترهای متصل به شبکه برق را با مجموعههایی مقایسه کند که بخشی از انرژی موردنیازشان را از طریق نیروگاههای اختصاصی مستقر در محل تولید میکنند. برخی شرکتهای فناوری برای کاهش وابستگی به شبکه عمومی و جلوگیری از تأخیر در راهاندازی تأسیسات، استفاده از نیروگاههای گازی اختصاصی را در نظر گرفتهاند، اما چنین راهکاری بسته به نوع فناوری و تجهیزات کنترل آلودگی میتواند انتشار آلایندهها را به محل فعالیت دیتاسنتر نزدیکتر کند. محققان میخواهند با کمک مدلهای شیمی جو مشخص کنند که مواد آلاینده در شرایط مختلف چگونه جابهجا میشوند و کدام جمعیتها بیشتر در معرض آنها قرار میگیرند. این اطلاعات میتوانند تفاوت پیامدهای محیطی تأمین برق از شبکه عمومی و تولید محلی را روشن کنند و به ارزیابی دقیقتر طرحهای احداث مراکز داده کمک کنند.
مصرف فعلی دیتاسنترها هنوز بهطور کامل مشخص نیست
گسترش زیرساختهای هوش مصنوعی پس از پایان دوره مطالعه ادامه داشته و شرکتهای فناوری در این مدت ساخت مجموعههای پردازشی جدید و افزایش ظرفیت مراکز موجود را دنبال کردهاند. گوئیدی معتقد است مصرف برق و انتشار کربن این صنعت اکنون احتمالاً بیشتر از ارقام محاسبهشده است، زیرا بخشی از پروژههای جدید وارد مرحله فعالیت شدهاند و تقاضا برای آموزش و اجرای مدلهای پیشرفته نیز افزایش یافته است. با این حال، دادههای پژوهش امکان تعیین میزان دقیق این رشد را فراهم نمیکنند و نمیتوان برآورد دوره گذشته را بدون محاسبات جدید به وضعیت فعلی تعمیم داد. محدودیت دیگر به نوع فعالیت دیتاسنترها مربوط میشود، زیرا تأسیسات فوقمقیاس علاوه بر پردازشهای هوش مصنوعی برای ذخیرهسازی ابری، میزبانی نرمافزارهای سازمانی، مدیریت پایگاههای داده و ارائه خدمات اینترنتی نیز استفاده میشوند. اطلاعات موجود اجازه نداده پژوهشگران سهم هر یک از این فعالیتها را در مصرف برق مراکز بهصورت جداگانه مشخص کنند و به همین دلیل، تمامی ارقام مطالعه را نمیتوان مستقیماً به هوش مصنوعی نسبت داد.
شفافیت اطلاعات مصرف انرژی یکی از مسائلی است که نویسندگان این مطالعه بر آن تأکید کردهاند، زیرا هنوز فهرست عمومی و کاملی از دیتاسنترهای فوقمقیاس آمریکا به همراه ظرفیت واقعی و میزان مصرف برق آنها وجود ندارد. شرکتهای بهرهبردار معمولاً اطلاعات دقیقی درباره موقعیت و عملکرد تمام تأسیسات خود منتشر نمیکنند و همین موضوع ارزیابی مستقل پیامدهای زیستمحیطی را دشوار میسازد. دومینیچی توضیح داده که انتخاب محل احداث مراکز داده و نحوه تأمین برق آنها باید بر پایه اطلاعات قابل اتکا انجام شود، زیرا این تصمیمها تنها جنبه فنی و اقتصادی ندارند و میتوانند بر وضعیت محیط زیست و سلامت عمومی نیز تأثیر بگذارند. پژوهشگران سه عامل محل استقرار دیتاسنتر، منبع تأمین برق و نحوه خنکسازی تجهیزات را از مهمترین بخشهایی میدانند که امکان اصلاح آنها برای کاهش مصرف منابع و انتشار آلایندهها وجود دارد. توسعه سامانههای خنککننده کارآمدتر، انتخاب شبکههای دارای برق کمکربن و افزایش دسترسی به انرژی پاک میتوانند بخشی از فشار ناشی از توسعه این صنعت را کاهش دهند.
آمار منتشرشده نشان میدهد توسعه دیتاسنترهای بزرگ به یکی از عوامل مهم برنامهریزی شبکه برق آمریکا تبدیل شده و تصمیمهای مربوط به احداث تأسیسات جدید باید با ظرفیت واقعی تولید انرژی و ویژگیهای زیستمحیطی هر منطقه هماهنگ شوند. افزایش تقاضای پردازشی به معنای نیاز قطعی به استفاده بیشتر از سوختهای فسیلی نیست، اما اگر ظرفیت تولید برق پاک و زیرساختهای انتقال همزمان با توسعه مراکز داده افزایش پیدا نکنند، بخشی از تقاضای جدید ممکن است از طریق نیروگاههای موجود یا منابع آلایندهتر تأمین شود. محققان هاروارد معتقدند دسترسی به اطلاعات دقیقتر در سطح هر تأسیسات میتواند به شرکتها، نهادهای تنظیمگر و جوامع محلی کمک کند پیش از اجرای پروژههای جدید، هزینههای انرژی و پیامدهای احتمالی محیطی آنها را ارزیابی کنند. این مسئله با توجه به تعداد بالای دیتاسنترهای در دست برنامهریزی، برای تعیین مسیر توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی در سالهای آینده اهمیت خواهد داشت.
انتهای پیام/