شکست پرتاب موشک ولکان ۴۰ ماهواره اینترنتی آمازون را نابود کرد
به گزارش خبرگزاری آنا؛ نخستین مأموریت موشک ولکان برای استقرار ماهوارههای اینترنتی آمازون با شکست مواجه شد و تمامی ۴۰ ماهوارهای که قرار بود به شبکه ارتباطی این شرکت اضافه شوند، از بین رفتند. موشک ولکان روز یکشنبه ۲۴ آبان از مجموعه پرتاب شماره ۴۱ پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال در ایالت فلوریدا به فضا پرتاب شد و در دقایق ابتدایی پرواز، مراحل اولیه صعود را با موفقیت پشت سر گذاشت. با این حال، حدود ۱۰ دقیقه پس از آغاز مأموریت، سامانههای موشک با وضعیتی غیرعادی مواجه شدند که مانع از رسیدن محموله به مدار موردنظر شد. شرکت یونایتد لانچ الاینس (ULA)، سازنده و اپراتور این موشک، حدود ۵۰ دقیقه پس از پرتاب تأیید کرد که مأموریت به هدف اصلی خود نرسیده و بررسی دادههای پرواز برای شناسایی علت حادثه آغاز شده است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که آمازون تلاش میکند با افزایش سریع تعداد ماهوارههای خود، شبکه اینترنت ماهوارهای آمازون لئو را گسترش دهد و رقیبی جدی برای سرویس استارلینک اسپیسایکس ایجاد کند.
موشک ولکان در این مأموریت با پیکربندی VC۶L به فضا پرتاب شد که از شش تقویتکننده جانبی سوخت جامد و یک محفظه بزرگ حمل محموله بهره میبرد. این پیکربندی برای انتقال محمولههای سنگین به مدار طراحی شده و قرار بود در نخستین مأموریت اختصاصی آمازون، ۴۰ ماهواره را بهصورت همزمان مستقر کند؛ رقمی که بزرگترین محموله ماهوارهای این شرکت در یک پرتاب محسوب میشد. آمازون پیشتر از موشکهای اطلس ۵، فالکون ۹ و آریان ۶ برای توسعه شبکه خود استفاده کرده بود، اما قرار است ولکان در سالهای آینده نقش مهمتری در افزایش ظرفیت پرتاب ماهوارههای این مجموعه بر عهده بگیرد. شکست نخستین مأموریت ولکان برای آمازون نهتنها به از دست رفتن محموله منجر شده، بلکه درباره زمان اجرای پرتابهای بعدی و میزان آمادگی این سامانه برای مأموریتهای پرتعداد نیز پرسشهایی ایجاد کرده است.
اختلال فنی ۱۰ دقیقه پس از پرتاب رخ داد
موشک ولکان ساعت ۱۲ و ۴۰ دقیقه به وقت شرق آمریکا از سکوی پرتاب جدا شد و دو موتور BE-۴ مرحله نخست، همراه با شش تقویتکننده سوخت جامد، نیروی لازم برای آغاز صعود را تأمین کردند. تقویتکنندههای جانبی حدود یک دقیقه و ۴۰ ثانیه پس از پرتاب، مطابق برنامه از بدنه اصلی جدا شدند و موشک به مسیر خود ادامه داد. موتورهای مرحله نخست نیز پس از پایان فعالیت، جای خود را به سامانه پیشران مرحله بالایی سنتاور دادند که وظیفه رساندن محموله به مدار زمین را بر عهده داشت. تصاویر و اطلاعات اولیه پرواز نشان میدهند که بخش عمدهای از مراحل ابتدایی مأموریت بدون مشکل آشکار انجام شده، اما شرایط حرکت موشک در دقایق بعد با برنامه از پیش تعیینشده تفاوت داشته است.
بررسی دادههای اولیه نشان میدهد موتورهای BE-۴ مرحله نخست احتمالاً برای مدتی طولانیتر از زمان پیشبینیشده فعالیت کردهاند و جداسازی مرحله نخست از مرحله بالایی نیز با تأخیر انجام شده است. اطلاعات مربوط به موقعیت موشک همچنین از تغییرات غیرمعمول زاویه مرحله بالایی سنتاور پس از آغاز فعالیت موتورهای آن حکایت دارند. با وجود این نشانهها، هنوز مشخص نیست کدام بخش از سامانه پیشرانش، هدایت یا کنترل پرواز عامل اصلی شکست بوده است و نمیتوان اختلال مشاهدهشده را به یک قطعه مشخص نسبت داد. شرکت یونایتد لانچ الاینس تأکید کرده که برای شناسایی علت دقیق حادثه باید اطلاعات ثبتشده توسط سامانههای موشک بهطور کامل بررسی شوند و نتایج اولیه برای ارائه یک جمعبندی قطعی کافی نیستند.
پخش زنده مأموریت نیز پیش از اعلام رسمی شکست متوقف شد و در زمان پایان آن، هنوز وضعیت نهایی محموله مشخص نبود. برنامه پرواز پیشبینی میکرد که موتورهای مرحله بالایی پس از جداسازی، برای مدت مشخصی روشن بمانند و سپس ماهوارهها را در ارتفاع تعیینشده رها کنند. با این حال، اختلال رخداده مانع از تکمیل این فرایند شد و تمامی ۴۰ ماهواره همراه با موشک از دست رفتند. یونایتد لانچ الاینس پس از تأیید شکست اعلام کرد که با آمازون و سازمانهای مرتبط برای بررسی علت حادثه، تعیین اقدامات اصلاحی و فراهم کردن شرایط بازگشت ایمن ولکان به پرواز همکاری خواهد کرد.
نخستین شکست کامل در تاریخ ۲۰ ساله شرکت سازنده
حادثه اخیر نخستین شکست کامل یک مأموریت فضایی یونایتد لانچ الاینس از زمان تأسیس این شرکت در سال ۲۰۰۶ محسوب میشود. این مجموعه با همکاری بوئینگ و لاکهید مارتین شکل گرفته و طی دو دهه گذشته مسئولیت پرتاب تعداد زیادی از ماهوارههای نظامی، علمی و تجاری آمریکا را بر عهده داشته است. موشکهای اطلس ۵ این شرکت سابقه موفقیت بالایی در مأموریتهای فضایی دارند و همین عملکرد باعث شده یونایتد لانچ الاینس یکی از تأمینکنندگان مهم خدمات پرتاب برای دولت آمریکا و شرکتهای تجاری باشد. ولکان بهعنوان نسل جدید موشکهای این مجموعه توسعه یافته و قرار است بهتدریج جایگزین بخشی از ظرفیت سامانههای قدیمیتر شود، اما مشکلات فنی اخیر میتوانند فرایند توسعه و افزایش تعداد پرتابهای آن را دشوارتر کنند.
ولکان نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۲۴ انجام داد و مأموریت اخیر پنجمین پرتاب این موشک بود. این سامانه پیش از حادثه جدید نیز حدود ۹ ماه از چرخه پرتاب خارج شده بود، زیرا در یکی از مأموریتهای قبلی مشکلاتی در تقویتکنندههای جانبی سوخت جامد آن شناسایی شده بود. هرچند محموله آن مأموریت با موفقیت به مدار رسید، مقامهای مسئول تصمیم گرفتند برای بررسی ایمنی و رفع مشکلات احتمالی، اجرای برخی پرتابهای بعدی را متوقف کنند. شرکت سازنده تقویتکنندهها با همکاری یونایتد لانچ الاینس تغییراتی در طراحی و ساخت بخش خروجی موتورهای سوخت جامد اعمال کرد و آزمایشهایی را برای ارزیابی اصلاحات انجام داد. قرار بود مأموریت جدید آمازون نخستین فرصت برای بازگشت ولکان به برنامه منظم پرتابها پس از این دوره بررسی فنی باشد.
اطلاعات اولیه مأموریت اخیر نشان میدهند که تقویتکنندههای جانبی سوخت جامد مطابق انتظار فعالیت کرده و در زمان تعیینشده از موشک جدا شدهاند. شرکت نورثروپ گرومن، سازنده این تجهیزات، نیز تأکید کرده که دادههای مقدماتی نشانهای از اختلال در عملکرد آنها نشان نمیدهند. بنابراین، هنوز شواهد کافی برای ارتباط دادن شکست جدید با نقص قبلی تقویتکنندهها وجود ندارد. موتورهای BE-۴ مرحله نخست که توسط بلو اوریجین ساخته میشوند نیز پیشتر موضوع بررسیهای فنی بودهاند و اصلاحاتی در برخی قطعات آنها انجام شده است، اما نقش احتمالی این موتورها در حادثه اخیر هنوز مشخص نشده است. تحقیقات باید روشن کند که اختلال اصلی از کدام مرحله آغاز شده و آیا عملکرد غیرعادی یکی از سامانهها باعث ایجاد مشکلات بعدی در مسیر پرواز شده است یا خیر.
رقابت آمازون با استارلینک دشوارتر میشود
آمازون از طریق پروژه اینترنت ماهوارهای خود که پیشتر با نام کویپر شناخته میشد و اکنون آمازون لئو نام دارد، قصد دارد خدمات اینترنت پرسرعت را برای مناطقی فراهم کند که به شبکههای ارتباطی زمینی دسترسی کافی ندارند. این سامانه بر مجموعهای از ماهوارههای مستقر در مدار پایین زمین متکی است که با ارتباط مستقیم با پایانههای کاربران و ایستگاههای زمینی، امکان انتقال داده را فراهم میکنند. قرار گرفتن ماهوارهها در مدار پایین میتواند نسبت به سامانههای ماهوارهای مستقر در مدار زمینآهنگ، تأخیر ارتباطی کمتری ایجاد کند و تجربهای مناسبتر برای کاربردهایی مانند تماس تصویری، استفاده از خدمات ابری و فعالیتهای آنلاین فراهم سازد. با این حال، پوشش گسترده و ظرفیت بالای چنین شبکهای به استقرار تعداد زیادی ماهواره و مدیریت دقیق ارتباط میان آنها وابسته است.
آمازون تاکنون نزدیک به ۴۰۰ ماهواره را با موفقیت به فضا پرتاب کرده و براساس برخی دادههای رهگیری، حدود ۳۹۲ ماهواره از این مجموعه در مدار زمین قرار دارند. این شرکت مجوز استقرار نسل نخست شبکه خود با ظرفیت ۳۲۳۶ ماهواره را دریافت کرده و برای دستیابی به پوشش گستردهتر باید تعداد ماهوارههای عملیاتی را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد. در مقابل، استارلینک متعلق به اسپیسایکس با بیش از ۱۱ هزار ماهواره در مدار، شبکه بسیار بزرگتری در اختیار دارد و خدمات اینترنتی خود را در بازارهای متعددی ارائه میکند. اختلاف تعداد ماهوارهها نشان میدهد آمازون برای نزدیک شدن به ظرفیت عملیاتی رقیب خود باید در سالهای آینده برنامه پرتاب گستردهای را اجرا کند و هرگونه اختلال طولانیمدت در زنجیره پرتاب میتواند بر سرعت توسعه شبکه تأثیر بگذارد.
از دست رفتن ۴۰ ماهواره در یک مأموریت، از نظر تعداد معادل بخش قابلتوجهی از ظرفیت فعلی شبکه آمازون است و میتواند دستیابی به اهداف کوتاهمدت این شرکت را دشوارتر کند. آمازون امیدوار بود تا پایان امسال خدمات اینترنت ماهوارهای خود را از مرحله آزمایشی به عرضه گستردهتر برساند، اما شکست پرتاب جدید احتمال تغییر این زمانبندی را افزایش داده است. هنوز تصمیم رسمی تازهای درباره به تعویق افتادن آغاز خدمات منتشر نشده و مشخص نیست این حادثه چه میزان از برنامه توسعه شبکه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. تأخیر احتمالی به مدت زمان تحقیقات فنی، ظرفیت سایر تأمینکنندگان خدمات پرتاب و تعداد ماهوارههای آمادهای بستگی دارد که آمازون میتواند در مأموریتهای آینده به مدار منتقل کند.
آمازون بیش از هزار ماهواره تولید کرده است
ظرفیت تولید ماهواره یکی از بخشهایی است که آمازون طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای در آن انجام داده است. این شرکت در اوایل شهریورماه تولید هزارمین ماهواره خود را تکمیل کرد و اکنون صدها ماهواره آماده پرتاب در اختیار دارد. افزایش تولید صنعتی به آمازون اجازه میدهد مجموعههای بزرگتری از ماهوارهها را برای مأموریتهای فضایی آماده کند و فاصله زمانی میان ساخت و استقرار آنها را کاهش دهد. با این حال، تولید ماهواره تنها بخشی از فرایند توسعه شبکه محسوب میشود و استفاده عملیاتی از تجهیزات ساختهشده به دسترسی به موشکهای مناسب، آماده بودن پایگاههای پرتاب و تکمیل موفق مأموریتهای مداری وابسته است.
آمازون برای کاهش وابستگی به یک شرکت پرتابکننده، قراردادهایی با چند مجموعه فضایی منعقد کرده است. یونایتد لانچ الاینس قرار است در مجموع ۳۸ مأموریت با موشک ولکان برای این شرکت انجام دهد که ظرفیت انتقال بیش از ۱۵۰۰ ماهواره نسل نخست آمازون لئو را فراهم میکند. علاوه بر این، قراردادهایی با آریاناسپیس برای استفاده از موشک آریان ۶، بلو اوریجین برای پرتاب با نیو گلن و اسپیسایکس برای استفاده از فالکون ۹ منعقد شده است. وجود چند تأمینکننده میتواند بخشی از خطر توقف پرتابها را کاهش دهد، زیرا اختلال در یک سامانه لزوماً تمامی برنامههای شرکت را متوقف نمیکند. با این حال، جایگزین کردن ظرفیت ازدسترفته یک موشک سنگین در کوتاهمدت ساده نیست و هر تأمینکننده نیز محدودیتهای عملیاتی و زمانبندی اختصاصی خود را دارد.
پرتاب بعدی با موشک اروپایی آریان ۶ انجام میشود
آمازون با وجود شکست مأموریت ولکان، برنامه پرتاب بعدی ماهوارههای خود را متوقف نکرده و قرار است ۳۶ ماهواره دیگر با استفاده از موشک آریان ۶ به فضا منتقل شوند. این مأموریت با نام LE-۰۴ برای زمانی زودتر از ۲ آذر برنامهریزی نشده و قرار است از مرکز فضایی گویان در آمریکای جنوبی انجام شود. موشک مورد استفاده از نوع آریان ۶۴ خواهد بود که به چهار تقویتکننده جانبی سوخت جامد مجهز است و توانایی حمل محمولههای سنگینتر را نسبت به پیکربندی دوموتوره این خانواده دارد. این پرتاب چهارمین مأموریت آریان ۶ برای شبکه آمازون لئو در سال جاری خواهد بود و در صورت موفقیت، مجموع ماهوارههای مستقرشده توسط آریاناسپیس برای این پروژه به ۱۳۶ دستگاه میرسد.
ماهوارههای مأموریت جدید ابتدا در ارتفاع حدود ۴۶۵ کیلومتری زمین مستقر خواهند شد و پس از جداسازی از موشک، تیم کنترل مأموریت آمازون از مرکز عملیاتی خود در شهر ردموند ایالت واشنگتن مسئولیت مدیریت آنها را بر عهده خواهد گرفت. ماهوارهها پس از انجام بررسیهای اولیه و تأیید سلامت سامانهها، با استفاده از تجهیزات پیشرانش داخلی به ارتفاع عملیاتی حدود ۶۳۰ کیلومتری منتقل میشوند و سپس فرایند آمادهسازی برای ارائه خدمات ارتباطی را پشت سر میگذارند. موفقیت این مأموریت میتواند بخشی از ظرفیت ازدسترفته در شکست ولکان را جبران کند، اما جایگزینی کامل ماهوارههای نابودشده همچنان به اجرای پرتابهای بیشتر نیاز خواهد داشت.
تحقیقات فنی آینده پرتابهای ولکان را تعیین میکند
شکست مأموریت جدید میتواند پیامدهایی فراتر از برنامه اینترنت ماهوارهای آمازون داشته باشد، زیرا موشک ولکان یکی از سامانههای مهم آمریکا برای انتقال محمولههای تجاری و امنیتی به فضا محسوب میشود. توقف احتمالی پرتابهای این موشک تا زمان تکمیل تحقیقات ممکن است بر برنامه مشتریان دیگر یونایتد لانچ الاینس نیز تأثیر بگذارد و فشار بیشتری بر ظرفیت موجود در بازار خدمات پرتاب وارد کند. این شرکت پس از ماهها بررسی مشکلات قبلی، در حال آمادهسازی ولکان برای افزایش تعداد مأموریتها بود و اکنون باید علت شکست کامل پرواز اخیر را شناسایی و اقدامات لازم برای جلوگیری از تکرار آن را اجرا کند. هنوز زمان مشخصی برای پایان تحقیقات یا ازسرگیری پرتابهای ولکان تعیین نشده است.
آمازون نیز با وجود خسارت سنگین این مأموریت، حمایت خود را از همکاری بلندمدت با یونایتد لانچ الاینس حفظ کرده و تأکید کرده است که پرتابهای فضایی، بهویژه نخستین مأموریتهای یک سامانه جدید، همواره با خطر همراه هستند. این شرکت انتظار دارد سازنده موشک با بررسی دادهها و اصلاح مشکلات فنی، شرایط ادامه همکاری را فراهم کند. در کوتاهمدت، مسیر توسعه آمازون لئو بیش از گذشته به موفقیت مأموریتهای آریان ۶، فالکون ۹ و سایر پرتابکنندگان وابسته خواهد بود و مشخص شدن علت شکست ولکان نیز برای برنامهریزی مأموریتهای بعدی اهمیت زیادی دارد. از دست رفتن ۴۰ ماهواره، فاصله آمازون با رقیب قدرتمند خود یعنی استارلینک را افزایش داده، اما نتیجه نهایی این رقابت به توانایی شرکت در حفظ سرعت تولید، افزایش ظرفیت پرتاب و ارائه خدمات پایدار در بازارهای هدف وابسته خواهد بود.
انتهای پیام/