پسلرزههای شکست جمهوریخواهان
همسر شهید مصطفوی:
هند با پروژه‌ای ۲ ساله به دنبال استقلال در پردازنده‌های گرافیکی است
به گزارش خبرگزاری آنا؛ افزایش تقاضا برای تراشه‌های موردنیاز هوش مصنوعی، کشور‌های مختلف را به سرمایه‌گذاری در طراحی و تولید نیمه‌هادی‌ها سوق داده است. هند که یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان خدمات فناوری اطلاعات در جهان محسوب می‌شود، اکنون تلاش می‌کند فعالیت خود را از توسعه نرم‌افزار و ارائه خدمات به طراحی و تولید تجهیزات پردازشی نیز گسترش دهد. اس. کریشنان، دبیر وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات هند، از برنامه دولت برای ساخت یک پردازنده گرافیکی داخلی خبر داده و تأکید کرده که توسعه چنین محصولی حدود ۲۴ ماه زمان خواهد برد. این پروژه بخشی از مرحله دوم برنامه ملی توسعه صنعت نیمه‌هادی هند است که علاوه بر طراحی تراشه، ساخت کارخانه‌های تولید نیمه‌هادی، توسعه زیرساخت‌های پردازشی و حمایت از شرکت‌های داخلی را نیز شامل می‌شود.
هند برای کاهش وابستگی به تراشه‌های خارجی برنامه‌ریزی می‌کند
پردازنده‌های گرافیکی یا GPU از مهم‌ترین قطعات موردنیاز برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی هستند. این تراشه‌ها برخلاف پردازنده‌های مرکزی که وظایف متنوع سیستم را مدیریت می‌کنند، می‌توانند تعداد زیادی محاسبه را به‌صورت هم‌زمان انجام دهند. برای مثال، آموزش یک مدل زبانی بزرگ به محاسبات بسیار زیادی نیاز دارد که اجرای آن‌ها با پردازنده‌های گرافیکی مناسب، سریع‌تر از پردازنده‌های مرکزی معمولی انجام می‌شود. در حال حاضر بخش قابل توجهی از بازار شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی در اختیار شرکت‌های خارجی است و هند نیز برای توسعه مراکز داده و زیرساخت‌های پردازشی خود به واردات این تجهیزات وابسته است. ساخت یک GPU بومی می‌تواند به این کشور کمک کند بخشی از نیاز‌های آینده خود را با فناوری داخلی تأمین کند، هرچند دستیابی به محصولی که توان رقابت با تراشه‌های پیشرفته بازار را داشته باشد، به سرمایه‌گذاری گسترده و تجربه فنی قابل توجهی نیاز دارد.
دبیر وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات هند تأکید کرده که توسعه GPU داخلی یکی از اهداف برنامه India Semiconductor Mission ۲.۰ است و دولت برای تحقق آن بازه زمانی حدود ۲ سال را در نظر گرفته است. البته پروژه هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و مشخص نیست کدام شرکت مسئول طراحی تراشه خواهد بود، تولید آن در چه کارخانه‌ای انجام می‌شود و چه مشخصات سخت‌افزاری برای محصول نهایی در نظر گرفته شده است. همچنین هنوز معلوم نیست پردازنده موردنظر برای آموزش مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی طراحی خواهد شد یا بیشتر بر کاربرد‌های سبک‌تر و تخصصی تمرکز می‌کند. به همین دلیل، هدف ۲ ساله دولت فعلاً به توسعه یک تراشه بومی مربوط است و نمی‌توان آن را زمان قطعی ورود محصولی تجاری به بازار دانست.
برنامه هند تنها به ساخت پردازنده گرافیکی محدود نمی‌شود و دولت توسعه زیرساخت هوش مصنوعی را در ۵ بخش اصلی دنبال می‌کند که شامل تأمین انرژی، طراحی شتاب‌دهنده‌های پردازشی، زیرساخت‌های محاسباتی و سرورها، مدل‌های هوش مصنوعی و برنامه‌های کاربردی هستند. شرکت‌های داخلی مانند VVDN، کینز و آوالون هم‌اکنون در زمینه تولید سرور فعالیت می‌کنند و مرکز توسعه رایانش پیشرفته هند نیز خانواده سرور‌های رودرا را طراحی کرده است. برخی از این سرورها برای پردازش‌های هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و فناوری آن‌ها در اختیار تولیدکنندگان داخلی قرار می‌گیرد. دولت می‌خواهد شرکت‌های هندی به‌تدریج توانایی ساخت بخش‌های بیشتری از زیرساخت‌های پردازشی را به دست آورند تا برای تهیه تجهیزات موردنیاز، وابستگی کمتری به تولیدکنندگان خارجی داشته باشند.
پردازنده‌های SHAKTI و VEGA به بازار تجاری نزدیک می‌شوند
هند علاوه بر برنامه ساخت GPU، قصد دارد پردازنده‌های بومی SHAKTI و VEGA را نیز به مرحله تجاری‌سازی برساند. هر ۲ خانواده بر معماری متن‌باز RISC-V استوار هستند که به شرکت‌ها و مراکز تحقیقاتی اجازه می‌دهد بدون نیاز به دریافت مجوز استفاده از معماری‌های اختصاصی، پردازنده‌های موردنیاز خود را طراحی کنند. البته SHAKTI و VEGA پردازنده مرکزی یا CPU هستند و با پردازنده گرافیکی جدیدی که دولت هند قصد توسعه آن را دارد، تفاوت دارند. پردازنده مرکزی وظایفی مانند اجرای سیستم‌عامل، مدیریت برنامه‌ها و کنترل بخش‌های مختلف دستگاه را برعهده دارد، در حالی که پردازنده گرافیکی برای انجام حجم زیادی از محاسبات موازی مناسب‌تر است؛ بنابراین تجاری‌سازی این ۲ خانواده به معنای دستیابی هند به GPU بومی نیست، اما می‌تواند تجربه طراحی تراشه و توسعه محصولات الکترونیکی داخلی را افزایش دهد.
پروژه SHAKTI توسط مؤسسه فناوری هند در مدرس توسعه یافته و خانواده VEGA نیز حاصل فعالیت مرکز توسعه رایانش پیشرفته این کشور است. این طرح‌ها طی سال‌های گذشته از مرحله طراحی اولیه به ساخت نمونه‌های آزمایشی و برد‌های توسعه رسیده‌اند. برای مثال، برد Aries ۳.۰ که در سال ۲۰۲۴ معرفی شد، از پردازنده ۳۲ بیتی VEGA ET۳۰۱ استفاده می‌کند. این تراشه با حداکثر فرکانس ۱۰۰ مگاهرتز و ۲۶ کیلوبایت حافظه SRAM، برای کاربرد‌های نسبتاً ساده مانند حسگرها، تجهیزات پوشیدنی و دستگاه‌های اینترنت اشیا طراحی شده است. چنین محصولی قدرت لازم برای رقابت با پردازنده‌های کامپیوتر‌های شخصی یا اجرای مدل‌های سنگین هوش مصنوعی را ندارد، اما می‌تواند در محصولاتی به کار رود که مصرف انرژی پایین، هزینه ساخت و کنترل سخت‌افزار اهمیت بیشتری دارند.
نمونه‌های عملی استفاده از این پردازنده‌ها نیز به‌تدریج معرفی شده‌اند. دولت هند در نمایشگاه SEMICON India از ربات خودکار پاک‌سازی آب مبتنی بر SHAKTI، تلسکوپ دیجیتال مجهز به VEGA و سامانه‌ای برای پایش محیط‌های جنگلی رونمایی کرد. این پروژه‌ها کاربرد تراشه‌های داخلی را در تجهیزاتی مانند ربات‌ها، ابزار‌های علمی و سامانه‌های نظارتی به نمایش می‌گذارند و بخشی از تلاش برای انتقال فناوری از آزمایشگاه به محصولات قابل استفاده هستند. دولت همچنین از طریق برنامه حمایت از طراحی تراشه به ۲۴ شرکت کمک کرده است تا محصولات خود را توسعه دهند و سرمایه خصوصی جذب کنند. فعالیت این مجموعه‌ها حوزه‌هایی مانند میکروکنترلرها، سامانه‌های کنترل پرواز پهپاد، تراشه‌های کنتور هوشمند و دوربین‌های نظارتی را شامل می‌شود.
همکاری با شرکت‌های بزرگ به توسعه صنعت تراشه هند کمک می‌کند
برنامه هند تنها به طراحی پردازنده محدود نیست و دولت برای تولید تراشه‌ها نیز در حال گسترش زیرساخت‌های صنعتی است. شرکت تاتا الکترونیکس با همکاری شرکت هلندی ASML، برنامه تجهیز نخستین کارخانه تجاری تولید نیمه‌هادی هند را در منطقه دولرا در ایالت گجرات دنبال می‌کند. این کارخانه قرار است از ویفر‌های سیلیکونی ۳۰۰ میلی‌متری استفاده کند و پس از رسیدن به ظرفیت نهایی، توان پردازش ماهانه حدود ۵۰ هزار ویفر را داشته باشد. ویفر در واقع صفحه‌ای نازک از جنس سیلیکون است که مدار‌های تعداد زیادی تراشه روی آن ساخته می‌شوند و سپس هر تراشه از صفحه اصلی جدا می‌شود. تجهیزات لیتوگرافی شرکت ASML نیز برای ایجاد الگو‌های بسیار ریز مدار‌ها روی این صفحات به کار می‌روند و از بخش‌های مهم فرایند تولید نیمه‌هادی محسوب می‌شوند.
اینتل نیز همکاری راهبردی با گروه تاتا را برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با تولید و بسته‌بندی تراشه در هند آغاز کرده است. چنین همکاری‌هایی می‌توانند به شرکت‌های داخلی کمک کنند علاوه بر طراحی پردازنده، تجربه بیشتری در مراحل ساخت، آزمایش و آماده‌سازی تراشه برای استفاده در محصولات الکترونیکی به دست آورند. با این حال، احداث یک کارخانه نیمه‌هادی به معنای توانایی فوری تولید پیشرفته‌ترین پردازنده‌های هوش مصنوعی نیست. ساخت این تراشه‌ها به فناوری‌های پیچیده، تجهیزات بسیار دقیق و فرایند‌های تولید پیشرفته نیاز دارد که توسعه آن‌ها ممکن است چندین سال طول بکشد. پروژه‌های صنعتی فعلی بیشتر با هدف ایجاد ظرفیت تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات پیش می‌روند و هنوز ارتباط مشخصی میان کارخانه دولرا و تولید پردازنده گرافیکی آینده هند اعلام نشده است.
هند رشد هوش مصنوعی را با فرصت اقتصادی سال ۲۰۰۰ مقایسه می‌کند
دولت هند معتقد است گسترش هوش مصنوعی می‌تواند فرصت اقتصادی مشابهی با بحران نرم‌افزاری سال ۲۰۰۰ برای صنعت فناوری اطلاعات این کشور ایجاد کند. در آن دوره، بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌های جهان نگران بودند که نرم‌افزار‌های قدیمی هنگام تغییر تاریخ از سال ۱۹۹۹ به ۲۰۰۰ دچار مشکل شوند، زیرا بعضی از آن‌ها تنها ۲ رقم آخر سال را ذخیره می‌کردند. این نگرانی باعث شد شرکت‌ها برای بررسی، اصلاح و به‌روزرسانی سیستم‌های رایانه‌ای خود به متخصصان نرم‌افزار نیاز پیدا کنند. شرکت‌های هندی نیز توانستند بخش قابل توجهی از این سفارش‌ها را دریافت کنند و فعالیت خود را در بازار جهانی خدمات فناوری اطلاعات گسترش دهند. تقاضای ایجادشده در آن دوره به رشد شرکت‌های نرم‌افزاری هند و شکل‌گیری فرصت‌های شغلی گسترده کمک کرد.
به اعتقاد دبیر وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات هند، هوش مصنوعی نیز می‌تواند موج تازه‌ای از تقاضا برای خدمات شرکت‌های هندی ایجاد کند، اما نوع فعالیت‌ها با گذشته متفاوت خواهد بود. بسیاری از کسب‌وکار‌ها برای استفاده از هوش مصنوعی باید نرم‌افزار‌های فعلی خود را تغییر دهند، داده‌هایشان را آماده کنند، سامانه‌های قدیمی را به مدل‌های هوشمند متصل کنند و کارکنان خود را برای استفاده از ابزار‌های جدید آموزش دهند. برای مثال، یک بانک ممکن است به سامانه پاسخ‌گویی هوشمند نیاز داشته باشد یا یک کارخانه بخواهد با استفاده از هوش مصنوعی خرابی تجهیزات را زودتر شناسایی کند. پیاده‌سازی چنین پروژه‌هایی به برنامه‌نویسان، متخصصان داده و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات فناوری نیاز دارد و هند امیدوار است از تجربه چند دهه فعالیت خود در بازار جهانی نرم‌افزار برای جذب این سفارش‌ها استفاده کند.
گسترش هوش مصنوعی البته می‌تواند ساختار اشتغال در صنعت فناوری اطلاعات هند را نیز تغییر دهد. این صنعت در حال حاضر حدود ۶ میلیون نفر را به کار گرفته و بسیاری از فعالیت‌های آن شامل توسعه نرم‌افزار، پشتیبانی فنی و ارائه خدمات به شرکت‌های خارجی است. برآورد یک گزارش دولتی حاکی از آن است که استفاده گسترده از هوش مصنوعی ممکن است حدود ۲ میلیون شغل موجود را غیرضروری کند، اما در مقابل زمینه ایجاد نزدیک به ۴ میلیون فرصت شغلی جدید را فراهم سازد. برای نمونه، برخی وظایف تکراری برنامه‌نویسی و پشتیبانی ممکن است خودکار شوند، در حالی که تقاضا برای متخصصان توسعه مدل، آماده‌سازی داده، امنیت سامانه‌های هوشمند و پیاده‌سازی هوش مصنوعی افزایش پیدا کند. این ارقام هنوز در حد پیش‌بینی هستند و تحقق آن‌ها به سرعت پذیرش فناوری، مهارت نیروی کار و میزان سرمایه‌گذاری شرکت‌ها بستگی دارد.
بازار نیمه‌هادی هند تا سال ۲۰۳۰ ممکن است ۲ برابر شود
بازار نیمه‌هادی هند در حال حاضر نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار ارزش دارد و انجمن الکترونیک و نیمه‌هادی این کشور پیش‌بینی کرده که ارزش آن تا سال ۲۰۳۰ می‌تواند به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برسد. بخش قابل توجهی از این رشد به افزایش استفاده از تراشه‌ها در گوشی‌های هوشمند، تجهیزات ارتباطی، خودروها، مراکز داده و سامانه‌های هوش مصنوعی مربوط می‌شود. دولت هند قصد دارد شرکت‌های داخلی سهم بیشتری از این بازار را به دست آورند و به‌جای واردات بخش عمده قطعات، توانایی طراحی و تولید محصولات بیشتری را در کشور ایجاد کنند. برنامه ساخت GPU بومی و تجاری‌سازی پردازنده‌های SHAKTI و VEGA نیز در همین مسیر دنبال می‌شود، اما هرکدام در مرحله متفاوتی از توسعه قرار دارند.
پردازنده‌های SHAKTI و VEGA تاکنون در نمونه‌های آزمایشی و پروژه‌های کاربردی استفاده شده‌اند و گام بعدی برای آن‌ها، ورود گسترده‌تر به تولید تجاری و جذب مشتریان صنعتی است. در مقابل، پروژه GPU بومی هنوز فاقد مشخصات فنی، تولیدکننده و برنامه عرضه مشخص است و دولت تنها هدف زمانی حدود ۲۴ ماهه را برای توسعه آن مطرح کرده است. همچنین اعلام نشده که محصول نهایی با چه فناوری ساختی تولید خواهد شد و چه میزان توان پردازشی در اختیار مراکز داده یا توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی قرار می‌دهد. دولت هند هنوز جزئیاتی درباره قیمت، ظرفیت تولید یا مشتریان احتمالی این پردازنده‌ها منتشر نکرده است.
انتهای پیام/
