طرح «رویای علم ایران» برای حمایت از ایده‌های مرزشکن علمی تدوین شد
به گزارش خبرگزاری آنا، حسین افشین در جمع خبرنگاران و در حاشیه بازدید از المپیک فناوری ۲۰۲۶ که از ۱۱ تا ۱۴ آبان در پارک فناوری پردیس در حال برگزاری است، با اشاره به برنامه‌های معاونت علمی برای تقویت زیست‌بوم علم و فناوری کشور اظهار کرد: شناسایی استعداد‌ها و کسب مدال در رقابت‌های علمی، به‌تنهایی به معنای پیشرفت کشور در علم و فناوری نیست؛ بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا این استعداد‌ها بتوانند دانش خود را به فناوری تبدیل کنند و در ادامه با صنعت و اقتصاد ارتباط بگیرند.
المپیک فناوری؛ اتصال استعداد‌های برتر به مسائل واقعی صنعت
وی با تشبیه حکمرانی علم و فناوری به فرایند ساخت افزایشی بیان کرد: در ساخت افزایشی، قطعه نهایی از طریق قرار گرفتن لایه‌ها روی یکدیگر شکل می‌گیرد و کیفیت اتصال این لایه‌ها اهمیت اساسی دارد. در حکمرانی علم و فناوری نیز باید لایه‌های مختلف به‌صورت پیوسته شکل بگیرند و ارتباط میان آنها برقرار باشد.
افشین ادامه داد: در المپیک فناوری، استعداد‌ها شناسایی می‌شوند و فرصتی در اختیار آنها قرار می‌گیرد تا دانش خود را با مسائل واقعی درگیر کنند و توانایی حل مسئله خود را نشان دهند. پس از این مرحله نیز نباید افراد را رها کنیم؛ به همین دلیل از سال گذشته باشگاهی را برای برگزیدگان المپیک تشکیل دادیم تا بتوانیم آنها را به شرکت‌ها و مسائل واقعی متصل کنیم.
معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه زنجیره پیشرفت فناوری از شناسایی استعداد آغاز می‌شود و تا تولید دانش، ایجاد فناوری، نوآوری، ارتباط دانشگاه و نخبگان با صنعت و در نهایت خلق ثروت و اثرگذاری ادامه پیدا می‌کند، گفت: این منظومه است که می‌تواند برای کشور قدرت و حکمرانی علم و فناوری ایجاد کند.
وی با اشاره به نقش رقابت‌های امنیت سایبری در افزایش تاب‌آوری کشور افزود: در این حوزه نیرو‌های توانمندی داریم که می‌توانند به‌عنوان هکر‌های کلاه‌سفید، مشکلات و آسیب‌پذیری‌های سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی را شناسایی و برای رفع حفره‌های امنیتی اقدام کنند. این روند علاوه بر افزایش تاب‌آوری کشور، زمینه شناسایی و به‌کارگیری استعداد‌های فعال در این حوزه را نیز فراهم می‌کند.
سه آزمایشگاه کوانتوم در کشور راه‌اندازی شد
افشین: خوشبختانه با برنامه‌ریزی معاونت علمی، سه آزمایشگاه در این حوزه به کشور اضافه شده است.در شرایطی که کشور با محدودیت‌های مختلف در زمینه دسترسی به تجهیزات مواجه است، توانسته‌ایم این زیرساخت‌ها را در داخل کشور ایجاد کنیم
افشین در پاسخ به پرسشی درباره توسعه تجهیزات و زیرساخت‌های آزمایشگاهی حوزه کوانتوم اظهار کرد: وقتی درباره فناوری کوانتوم صحبت می‌کنیم، تجهیزات آزمایشگاهی نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. خوشبختانه با برنامه‌ریزی معاونت علمی، سه آزمایشگاه در این حوزه به کشور اضافه شده است.
وی با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریم در تأمین تجهیزات پیشرفته گفت: در شرایطی که کشور با محدودیت‌های مختلف در زمینه دسترسی به تجهیزات مواجه است، توانسته‌ایم این زیرساخت‌ها را در داخل کشور ایجاد کنیم. حتی یکی از دانشگاه‌هایی که پیش‌تر در این زمینه فعالیت مناسبی داشته، اکنون در حال ساخت تجهیزات مورد نیاز است و می‌تواند دانش و توانمندی خود را در اختیار دانشگاه‌های دیگر نیز قرار دهد.
معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه دستاورد‌های این سرمایه‌گذاری در کوتاه‌مدت قابل مشاهده نیست، ادامه داد: ممکن است نتایج این اقدامات را پنج سال آینده ببینیم؛ چراکه دانشجویانی که با این تجهیزات کار می‌کنند و آموزش می‌بینند، در آینده به افرادی تبدیل می‌شوند که خود صاحب این فناوری خواهند بود. علم و فناوری فرایندی تدریجی، اما مستمر است.
معاونت علمی کاهش مصرف سوخت خودروها را با ابزار فناوری پیگیری می‌کند
افشین در پاسخ به پرسشی درباره بازدید‌های معاونت علمی از خودروسازان و برنامه‌های این معاونت برای ارتقای فناوری خودرو اظهار کرد: یکی از رویکرد‌های دولت از سال گذشته، اولویت دادن به اصلاح فرایند مصرف انرژی در خودروهاست. بر همین اساس، رئیس‌جمهور دستور داده است خودروسازان به سمت تولید خودرو‌های کم‌مصرف، به‌ویژه خودرو‌های هیبریدی و برقی حرکت کنند.
وی افزود: در همین راستا، بازدید از خودروسازان آغاز شده است؛ تاکنون از سایپا و ایران‌خودرو بازدید کرده‌ایم و در هفته‌های آینده نیز از دو خودروساز دیگر بازدید خواهیم کرد تا روند فناوری و برنامه‌های آنها بررسی شود.
معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت توجه به آثار بلندمدت تصمیمات در صنعت خودرو بیان کرد: تغییرات فناورانه در خودرو به‌سرعت در محصولات قابل مشاهده نیست و ممکن است چند سال زمان ببرد تا نتیجه آن در خودرو‌های عرضه‌شده به بازار دیده شود.
از سوی دیگر، خودرویی که امروز تولید و وارد بازار می‌شود، ممکن است دست‌کم ۲۰ سال در چرخه مصرف باقی بماند؛ بنابراین هر روز تأخیر در اصلاح فناوری خودروها می‌تواند به معنای تداوم مصرف بالای سوخت در سال‌های آینده باشد.
افشین ادامه داد: معاونت علمی در حال پیگیری تفاهم‌نامه‌ای با وزارت صنعت، معدن و تجارت برای ایجاد مراکز نوآوری و رصد فناوری در صنعت خودرو است. مسئولیت پیگیری کاهش مصرف بنزین از طریق فناوری و استفاده از چرخه‌های پیشرفته موتور، از جمله چرخه اتکینسون، نیز از سوی رئیس‌جمهور به معاونت علمی واگذار شده است.
وی با بیان اینکه کاهش مصرف سوخت صرفاً به موتور خودرو محدود نمی‌شود، توضیح داد: سیستم انتقال قدرت، آیرودینامیک بدنه و نیروی پسا، وزن خودرو و اصطکاک میان اجزای مختلف نیز در میزان مصرف انرژی مؤثر هستند و باید در ارزیابی فناوری خودروها مورد توجه قرار گیرند.
افشین: مسئولیت پیگیری کاهش مصرف بنزین از طریق فناوری و استفاده از چرخه‌های پیشرفته موتور، از جمله چرخه اتکینسون، نیز از سوی رئیس‌جمهور به معاونت علمی واگذار شده است
خودروی سال معرفی می‌شود
معاون علمی رئیس‌جمهور همچنین از برنامه‌ریزی برای معرفی خودروی سال کشور خبر داد و گفت: در حال بررسی و تدوین آیین‌نامه‌ای برای انتخاب یک خودرو به‌عنوان خودروی سال هستیم؛ خودرویی که ویژگی‌های زیست‌محیطی مطلوب و مصرف انرژی پایینی داشته باشد و به بازار عرضه شده باشد.
وی افزود: در این فرایند، معاونت علمی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان ملی استاندارد حضور خواهند داشت و گروه دیگری نیز به‌عنوان ارزیاب، آزمون‌های استاندارد خودروها را بررسی خواهند کرد. این اقدام علاوه بر ارزیابی مستقل خودروها، می‌تواند خودروسازان را به ارتقای سطح فناوری محصولاتشان ترغیب کند.
طرح «رویای علم ایران» از ایده‌های مرزشکن حمایت می‌کند
افشین با اشاره به برنامه‌های معاونت علمی برای اجرای محور‌های مرتبط با بیانات رهبر انقلاب در حوزه علم و فناوری اظهار کرد: سخنان مقام معظم رهبری را در ۱۳ بخش دسته‌بندی کرده‌ایم که هشت بخش آن به‌طور مستقیم در حوزه مسئولیت معاونت علمی قرار می‌گیرد و برای هرکدام در حال تدوین برنامه اجرایی هستیم.
وی سطح این پیام را ناظر بر حکمرانی علم و فناوری دانست و گفت: این موضوع صرفاً به یک نقطه یا دستگاه محدود نمی‌شود و تمام زیست‌بوم علم و فناوری کشور، از نخبگان و دانشگاه‌ها تا بخش‌های مختلف علمی و صنعتی، باید برای تحقق آن برنامه‌ریزی کنند.
معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر اهمیت علوم پایه بیان کرد: هیچ کشوری را نمی‌توان یافت که بدون شکل‌گیری یک انقلاب علمی، انقلاب صنعتی را تجربه کرده باشد. انقلاب علمی نیز در بستر علوم پایه شکل می‌گیرد؛ با این حال، به دلیل نبود بازار مستقیم برای علوم پایه، در سال‌های گذشته توجه کافی به این حوزه نشده و گاهی تصور شده است که دانشگاه‌ها صرفاً باید به حل مسائل بپردازند، درحالی‌که علوم پایه، فونداسیون و اساس پیشرفت علمی هستند.
افشین با اشاره به برنامه‌های بنیاد علم در حوزه علوم پایه و علوم انسانی ادامه داد: در این زمینه، حمایت از پژوهش‌های مرزشکن نیز در دستور کار قرار گرفته است. مرزشکنی صرفاً به معنای ارائه یک نوآوری در چارچوب قوانین و ساختار‌های علمی موجود نیست؛ بلکه ایده‌های مرزشکن، ایده‌هایی هستند که به تغییر پارادایم در علم منجر می‌شوند.
وی برای توضیح این مفهوم به نظریه عدم قطعیت هایزنبرگ اشاره کرد و گفت: استفاده بهتر از قوانین موجود فیزیک و ریاضی یا ایجاد یک فناوری بر اساس آنها، ارزشمند است، اما لزوماً مرزشکنی محسوب نمی‌شود. مرزشکنی زمانی اتفاق می‌افتد که ساختار‌های پیشین کنار گذاشته شوند و چارچوب جدیدی در علم شکل بگیرد.
معاون علمی رئیس‌جمهور از تدوین طرح «رویای علم ایران» برای حمایت ویژه از چنین ایده‌هایی خبر داد و افزود: از حدود یک سال پیش روی این طرح کار کرده‌ایم و اکنون در حال تنظیم کارگاه‌های آن هستیم تا مفهوم مرزشکنی علمی به‌درستی برای افراد تبیین شود. کارگاه این طرح نیز هفته آینده برگزار خواهد شد.
وی با اشاره به برنامه‌های حمایتی از شرکت‌های دانش‌بنیان برای دستیابی به مرجعیت علمی و فناوری اظهار کرد: کشور نمی‌تواند در همه حوزه‌ها مرجعیت فناوری داشته باشد؛ در برخی حوزه‌ها مصرف‌کننده فناوری هستیم، در برخی دیگر تبادل فناوری انجام می‌دهیم و در بعضی حوزه‌ها نیز باید به جایگاهی برسیم که دیگران برای دریافت فناوری به ما مراجعه کنند. به اعتقاد ما، حوزه‌های نوظهور باید در این زمینه مورد توجه ویژه قرار گیرند.
افشین همچنین از رفع برخی موانع بیمه‌ای پروژه‌های پژوهشی خبر داد و گفت: با هماهنگی انجام‌شده با رئیس سازمان تأمین اجتماعی، مشکلات بیمه‌ای پروژه‌های پژوهشی در حال برطرف شدن است تا نخبگان و شرکت‌های بزرگ بتوانند پروژه‌های پژوهشی خود را به نخبگان واگذار کنند و از اعتبار مالیاتی پروژه‌های پژوهشی نیز بهره‌مند شوند. این سازوکار در چند استان آغاز شده و مشکلات بیمه‌ای آن نیز در حال رفع است.
نمایش ۴۰ محصول هوش مصنوعی در حضور رئیس‌جمهور و مدیران اجرایی
افشین: با توجه به بازدید رئیس‌جمهور از این نمایشگاه، مقرر شده است حداکثر ۴۰ محصول در حوزه‌های مختلف معرفی شوند. هدف این است که مشخص شود کشور طی دو سال گذشته در حوزه هوش مصنوعی چه محصولاتی تولید کرده، چه پیشرفتی داشته و در مقایسه با جهان در چه جایگاهی قرار گرفته است
افشین در پاسخ به پرسشی درباره آخرین وضعیت توسعه دستیار‌های هوش مصنوعی در دستگاه‌های اجرایی اظهار کرد: در مرحله دوم این برنامه، با هدف حمایت از دستگاه‌هایی که برای توسعه دستیار‌های هوش مصنوعی پیش‌قدم شده‌اند، تاکنون حدود ۷۰ دستگاه پیشنهاد‌های خود را ارائه کرده‌اند.
وی از برگزاری نمایشگاهی برای معرفی دستاورد‌های هوش مصنوعی کشور در دو هفته آینده خبر داد و گفت: در این نمایشگاه، وزرا، معاونان وزیر، مدیران کل، نمایندگان مجلس و استانداران به‌عنوان تصمیم‌گیران کشور حضور خواهند داشت تا با محصولات و دستاورد‌های موجود در حوزه هوش مصنوعی آشنا شوند. یک روز نیز به بازدید خبرنگاران اختصاص داده خواهد شد تا بتوانند این محصولات را از نزدیک مشاهده کنند.
معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر محصول‌محور بودن این نمایشگاه افزود: محوریت نمایشگاه با شرکت‌ها نیست، بلکه محصولات هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف معرفی می‌شوند. برای مثال، در حوزه سلامت محصولاتی برای تحلیل تصاویر رادیولوژی و آندوسکوپی و در حوزه انرژی نیز محصولات متعددی ارائه خواهد شد.
وی ادامه داد: پس از فراخوان، شرکت‌ها محصولات خود را معرفی کردند و این محصولات مورد ارزیابی قرار گرفتند. در هر حوزه، محصولات منتخب که به مرحله تجاری‌سازی رسیده‌اند یا دانش‌بنیان شده‌اند، برای ارائه در نمایشگاه انتخاب شده‌اند. البته ممکن است برخی محصولات دیگر نیز در مسیر دانش‌بنیان شدن قرار داشته باشند.
افشین با اشاره به محدودیت تعداد محصولات قابل ارائه در این نمایشگاه گفت: با توجه به بازدید رئیس‌جمهور از این نمایشگاه، مقرر شده است حداکثر ۴۰ محصول در حوزه‌های مختلف معرفی شوند. هدف این است که مشخص شود کشور طی دو سال گذشته در حوزه هوش مصنوعی چه محصولاتی تولید کرده، چه پیشرفتی داشته و در مقایسه با جهان در چه جایگاهی قرار گرفته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: دستیار‌های هوش مصنوعی منتخب دستگاه‌ها نیز در این نمایشگاه ارائه می‌شوند و پس از برگزاری آن، مرحله دوم توسعه دستیار‌های هوش مصنوعی آغاز خواهد شد.
انتهای پیام/
