در گفت‌وگو با استاد پترولوژی دانشگاه خوارزمی مطرح شد
جنگ با ایران چه بلایی سر رؤیای هوش مصنوعی عربستان می‌آورد؟
به گزارش خبرگزاری آنا؛ عربستان طی سال‌های اخیر تلاش کرده در کنار جایگاه خود به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان، به قطبی برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته و هوش مصنوعی تبدیل شود. این برنامه با افزایش تقاضای جهانی برای قدرت پردازشی و توسعه مراکز داده شتاب گرفته و میلیارد‌ها دلار سرمایه‌گذاری و همکاری با شرکت‌های بزرگ آمریکایی را به همراه داشته است. یکی از مهم‌ترین بازیگران این تحول، شرکت هیومین (HUMAIN) است که در سال ۲۰۲۵ با حمایت مستقیم صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان تأسیس شد و اکنون بخش قابل توجهی از برنامه‌های این کشور در زمینه توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی را مدیریت میکند. فعالیت این مجموعه از ساخت مراکز داده و تأمین پردازنده‌های پیشرفته تا توسعه مدل‌های زبانی، خدمات ابری و نرم‌افزار‌های سازمانی گسترش یافته است. در شرایط جنگ و افزایش نگرانی‌ها درباره ثبات اقتصادی منطقه، اهمیت هیومین بیش از هر چیز به حجم سرمایه‌گذاری‌های برنامه‌ریزی‌شده و ارتباط آن با شرکت‌هایی مربوط می‌شود که در توسعه نسل جدید زیرساخت‌های دیجیتال عربستان مشارکت دارند.
احتمال گسترش درگیری‌های نظامی در خلیج فارس، بحث امنیت سرمایه‌گذاری‌های بزرگ فناوری این کشور را نیز مطرح میکند. هیومین از جمله مجموعه‌هایی است که به دلیل وابستگی به سرمایه دولتی، حضور شرکت‌های بزرگ آمریکایی در پروژه‌های آن و نقش محوری در برنامه توسعه هوش مصنوعی عربستان، اهمیت ویژه‌ای در بررسی پیامدهای اقتصادی چنین سناریویی دارد. برخلاف زیرساخت‌های نفتی که سال‌ها بخش اصلی اقتصاد عربستان را تشکیل داده‌اند، مراکز داده و سامانه‌های پردازشی اکنون در حال تبدیل شدن به یکی از حوزه‌های جدید سرمایه‌گذاری این کشور هستند. از همین رو آسیب دیدن این زیرساخت‌ها در هرگونه درگیری احتمالی می‌تواند علاوه بر ایجاد اختلال در خدمات دیجیتال، بر زمان‌بندی پروژه‌های توسعه‌ای، تعهدات تجاری و اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی نیز تأثیر بگذارد.
هیومین، بازوی اصلی عربستان در توسعه هوش مصنوعی
هیومین در اردیبهشت سال گذشته به‌عنوان یکی از شرکت‌های زیرمجموعه صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF) آغاز به کار کرد و ریاست هیئت‌مدیره آن برعهده محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، قرار گرفت. برخلاف بسیاری از شرکت‌های فناوری که تنها در یک بخش مشخص مانند توسعه نرم‌افزار یا خدمات ابری فعالیت می‌کنند، این مجموعه با هدف حضور در تمام مراحل زنجیره ارزش هوش مصنوعی تأسیس شده است. ساخت مراکز داده بزرگ‌مقیاس، تأمین تجهیزات پردازشی، توسعه زیرساخت ابری، آموزش مدل‌های زبانی و عرضه محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی از جمله حوزه‌هایی هستند که هیومین در آن‌ها سرمایه‌گذاری میکند. این ساختار به عربستان اجازه می‌دهد بخش‌های مختلف برنامه توسعه هوش مصنوعی خود را از طریق مجموعه‌ای واحد هماهنگ کند و هم‌زمان با شرکت‌های خارجی برای تأمین فناوری و تجهیزات همکاری داشته باشد.
تأسیس هیومین بخشی از برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان محسوب می‌شود که کاهش وابستگی اقتصاد به درآمد‌های نفتی و گسترش صنایع جدید را دنبال میکند. صندوق سرمایه‌گذاری عمومی این کشور پیش‌تر نیز در پروژه‌های فناوری و شرکت‌های بین‌المللی سرمایه‌گذاری کرده بود، اما راه‌اندازی هیومین امکان تمرکز بیشتر بر زیرساخت‌های اختصاصی هوش مصنوعی را فراهم کرد. شرکت سعودی هوش مصنوعی (SCAI) نیز که پیش‌تر زیرمجموعه همین صندوق بود، در سال گذشته به هیومین منتقل شد. همچنین صندوق سرمایه‌گذاری عمومی و شرکت نفتی آرامکو درباره ورود آرامکو به ترکیب سهام‌داران هیومین و خرید سهم اقلیت، توافق اولیه‌ای را اعلام کردند که اجرای آن به نهایی شدن قراردادها و دریافت مجوز‌های لازم وابسته بود. چنین برنامه‌هایی بیانگر تلاش عربستان برای پیوند دادن صنعت انرژی، سرمایه‌گذاری دولتی و فناوری‌های پردازشی جدید است.
همکاری با انویدیا برای توسعه مراکز داده پیشرفته
یکی از مهم‌ترین همکاری‌های بین‌المللی هیومین در اردیبهشت سال گذشته با شرکت انویدیا شکل گرفت. بر اساس توافق اعلام‌شده، دو طرف برنامه توسعه مجموعه‌ای از مراکز پردازش هوش مصنوعی با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده حداکثر ۵۰۰ مگاوات را در یک دوره پنج‌ساله دنبال می‌کنند. این پروژه قرار است از صد‌ها هزار پردازنده گرافیکی پیشرفته انویدیا استفاده کند و امکان آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی را در مقیاس صنعتی فراهم سازد. مرحله نخست این همکاری شامل برنامه استقرار سامانه‌ای با ۱۸ هزار شتاب‌دهنده انویدیا GB۳۰۰ گریس بلک‌ول و تجهیزات ارتباطی پیشرفته این شرکت است. چنین سامانه‌هایی برای اجرای هم‌زمان پردازش‌های سنگین و آموزش مدل‌هایی طراحی شده‌اند که به تعداد زیادی پردازنده متصل به یکدیگر نیاز دارند.
اهمیت این همکاری تنها به خرید پردازنده‌های گرافیکی محدود نیست، زیرا انویدیا علاوه بر تأمین سخت‌افزار، فناوری‌های شبکه و نرم‌افزار‌های موردنیاز برای مدیریت مراکز داده هوش مصنوعی را نیز ارائه میکند. هیومین قصد دارد از پلتفرم اومنی‌ورس این شرکت برای توسعه شبیه‌سازی‌های صنعتی و فناوری دوقلوی دیجیتال استفاده کند؛ فناوری‌ای که امکان ساخت نمونه مجازی از کارخانه‌ها، تجهیزات و فرایند‌های صنعتی را فراهم میکند. این قابلیت می‌تواند در صنایعی مانند انرژی، تولید و حمل‌ونقل کاربرد داشته باشد و بخشی از برنامه عربستان برای افزایش بهره‌وری با استفاده از هوش مصنوعی محسوب می‌شود. البته ظرفیت ۵۰۰ مگاواتی، هدف توسعه اعلام‌شده برای چند سال آینده است و نباید آن را با ظرفیت بالفعل مراکز داده این مجموعه یکسان دانست.
سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری با AMD و سیسکو
هیومین در کنار همکاری با انویدیا، برنامه گسترده دیگری را با AMD و سیسکو آغاز کرده است. توافق اولیه این مجموعه با AMD در سال گذشته با هدف سرمایه‌گذاری حداکثر ۱۰ میلیارد دلار برای توسعه ۵۰۰ مگاوات ظرفیت پردازشی طی پنج سال اعلام شد. این همکاری بر استفاده از پردازنده‌های گرافیکی اینستینکت، پردازنده‌های مرکزی EPYC و نرم‌افزار‌های متن‌باز AMD تمرکز دارد. در ادامه، سه شرکت هیومین، AMD و سیسکو از برنامه تأسیس شرکتی مشترک خبر دادند که هدف آن توسعه حداکثر یک گیگاوات ظرفیت زیرساخت هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ است. سیسکو در این همکاری تجهیزات شبکه و ارتباطات مراکز داده را تأمین میکند و AMD مسئول ارائه بخش مهمی از فناوری پردازشی خواهد بود.
تازه‌ترین پیشرفت این همکاری در شهریور امسال اعلام شد؛ زمانی که AMD و سیسکو از آغاز بهره‌برداری عملیاتی زیرساخت پردازشی مجهز به شتاب‌دهنده‌های MI۳۵۵X در عربستان خبر دادند. به این ترتیب بخشی از برنامه هیومین از مرحله قرارداد و ساخت فراتر رفته و ارائه خدمات پردازشی به مشتریان آغاز شده است. سه شرکت همچنین قصد دارند از سال ۲۰۲۷ توسعه مرحله بعدی زیرساخت‌ها با ظرفیت حداکثر ۲۵۰ مگاوات را آغاز کنند. این بخش قرار است از نسل جدید پردازنده‌های اینستینکت و تجهیزات شبکه سیسکو استفاده کند. سرمایه‌گذاری‌های اعلام‌شده هیومین با انویدیا و AMD هر دو در راستای گسترش توان پردازشی عربستان قرار دارند، اما ارقام مربوط به توافق‌های مختلف را نمی‌توان بدون بررسی ساختار مالی و هم‌پوشانی پروژه‌ها با یکدیگر جمع کرد.
مشارکت چندمیلیارددلاری با آمازون
یکی دیگر از برنامه‌های مهم هیومین، همکاری با بخش خدمات ابری آمازون (AWS) برای توسعه زیرساخت هوش مصنوعی در عربستان است. دو طرف در اردیبهشت سال گذشته از توافقی با ارزش بیش از ۵ میلیارد دلار خبر دادند که ساخت مجموعه‌ای از خدمات و زیرساخت‌های تخصصی هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد. این برنامه با عنوان منطقه هوش مصنوعی معرفی شده و قرار است تجهیزات پردازشی پیشرفته، شبکه‌های ارتباطی پرسرعت و خدمات ابری آمازون را در اختیار مشتریان سازمانی قرار دهد. از جمله فناوری‌های پیش‌بینی‌شده برای این مجموعه می‌توان به بستر‌های آمازون SageMaker ،Bedrock و ابزار‌های توسعه نرم‌افزار مبتنی بر هوش مصنوعی اشاره کرد.
آمازون پیش‌تر نیز سرمایه‌گذاری ۵.۳ میلیارد دلاری جداگانه‌ای را برای توسعه زیرساخت ابری خود در عربستان اعلام کرده بود. همکاری جدید با هیومین علاوه بر این برنامه تعریف شده و قرار است امکانات تخصصی بیشتری برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی فراهم کند. یکی از اهداف مشترک دو شرکت، توسعه بستری برای عرضه و مدیریت ایجنت‌های هوش مصنوعی است تا سازمان‌های دولتی و شرکت‌های خصوصی بتوانند بدون ساخت مستقل تمام زیرساخت‌های موردنیاز، از این فناوری استفاده کنند. این خدمات می‌توانند در بخش‌هایی مانند آموزش، سلامت، خدمات عمومی و مدیریت کسب‌وکار‌ها به کار گرفته شوند. با این حال رقم بیش از ۵ میلیارد دلار به ارزش سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده مربوط می‌شود و لزوماً به معنی تکمیل تمام پروژه‌ها یا هزینه شدن کامل منابع مالی تا امروز نیست.
ورود مایکروسافت به برنامه‌های هوش مصنوعی عربستان
مایکروسافت نیز از دیگر شرکت‌های بزرگ آمریکایی است که همکاری با هیومین را گسترش داده است. دو طرف در شهریور امسال برنامه مشترکی را برای توسعه محصولات سازمانی مبتنی بر هوش مصنوعی معرفی کردند که بخشی از آن به ادغام فناوری‌های هیومین با خدمات مایکروسافت ۳۶۵ کوپایلت اختصاص دارد. بر اساس این برنامه، قرار است پلتفرم هیومین وان در کنار ابزار‌های هوش مصنوعی مایکروسافت در اختیار مشتریان سازمانی قرار گیرد و در مرحله اولیه، بازار یک میلیون کاربر سازمانی در خاورمیانه و آفریقا هدف‌گذاری شده است. همکاری دو مجموعه همچنین توسعه محصولات مبتنی بر ویندوز و هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد.
اهمیت مشارکت مایکروسافت برای هیومین به دسترسی به بازار خدمات نرم‌افزاری سازمانی و فناوری‌های مورد استفاده شرکت‌های بزرگ مربوط می‌شود. این همکاری می‌تواند امکان عرضه محصولات توسعه‌یافته در عربستان را به مشتریان بیشتری در خارج از این کشور فراهم کند و زمینه استفاده از مدل‌های زبانی عربی را در نرم‌افزار‌های پرکاربرد گسترش دهد. مایکروسافت در شهریور امسال همچنین از برنامه سرمایه‌گذاری بیش از ۱۰ میلیارد دلاری در زیرساخت‌های ابری و هوش مصنوعی کشورهای مختلف خلیج فارس تا سال ۲۰۳۰ خبر داد. این برنامه منطقه‌ای تنها به عربستان یا هیومین اختصاص ندارد، اما از ادامه حضور شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی در بازار دیجیتال خلیج فارس حکایت دارد.
توسعه مدل‌های بومی و خدمات هوش مصنوعی عربی
فعالیت هیومین تنها به ساخت و بهره‌برداری از مراکز داده محدود نیست و توسعه مدل‌های هوش مصنوعی نیز بخش مهمی از برنامه‌های این مجموعه را تشکیل می‌دهد. یکی از محصولات اصلی این شرکت، خانواده مدل‌های زبانی «علام» است که با تمرکز بر زبان عربی و نیاز‌های کاربران و سازمان‌های منطقه توسعه یافته است. این مدل‌ها با همکاری نهاد‌های فناوری عربستان گسترش یافته‌اند و قرار است در زمینه‌هایی مانند تولید و تحلیل متن، خدمات سازمانی و پردازش اطلاعات عربی مورد استفاده قرار گیرند. هیومین همچنین در حال توسعه نرم‌افزار‌هایی است که قابلیت‌های هوش مصنوعی را مستقیماً در اختیار سازمان‌ها قرار می‌دهند و کاربران برای بهره‌گیری از آن‌ها نیازی به مدیریت مستقل مدل‌های پیچیده نداشته باشند.
این مجموعه در شهریور امسال از همکاری با شرکت آمریکایی رفلکشن‌ای‌آی برای عرضه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی روی زیرساخت‌های پردازشی عربستان خبر داد. چنین همکاری‌هایی با هدف جذب مشتریان منطقه‌ای و بین‌المللی انجام می‌شود که قصد دارند مدل‌های پیشرفته را روی زیرساخت‌هایی با مدیریت محلی اجرا کنند. هیومین همچنین به‌دنبال گسترش خدمات پردازشی قابل اجاره است تا شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان بتوانند به‌جای خرید شتاب‌دهنده‌های گران‌قیمت، از ظرفیت مراکز داده آن استفاده کنند. این بخش می‌تواند در آینده به یکی از منابع درآمدی مجموعه تبدیل شود، هرچند میزان سودآوری آن به حجم واقعی تقاضا، هزینه تأمین انرژی و تجهیزات و میزان استفاده مشتریان وابسته خواهد بود.
جایگاه هیومین در سناریوی گسترش جنگ به عربستان
افزایش تنش‌های نظامی در منطقه و احتمال گسترش درگیری‌ها به کشورهای حاشیه خلیج فارس، نگرانی‌هایی را درباره امنیت زیرساخت‌های حیاتی فناوری و هوش مصنوعی ایجاد کرده است. سرمایه‌گذاری‌های گسترده کشورهای منطقه در توسعه مراکز داده، تأسیسات پردازشی و شبکه‌های ارتباطی باعث شده این زیرساخت‌ها به بخش مهمی از اقتصاد دیجیتال و برنامه‌های توسعه فناوری آن‌ها تبدیل شوند. عربستان سعودی نیز طی سال‌های اخیر با اختصاص منابع مالی گسترده به صنعت هوش مصنوعی و تأسیس شرکت‌هایی مانند هیومین، تلاش کرده جایگاه خود را در این حوزه تقویت کند. اهمیت اقتصادی و راهبردی این سرمایه‌گذاری‌ها باعث شده بررسی وضعیت شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی عربستان و آسیب‌پذیری احتمالی زیرساخت‌های آن‌ها در سناریوی گسترش جنگ اهمیت بیشتری پیدا کند.
هیومین از این منظر یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های فناوری عربستان محسوب می‌شود، زیرا برخلاف یک شرکت نرم‌افزاری معمولی، بخش‌های مختلف توسعه زیرساخت هوش مصنوعی این کشور را به یکدیگر متصل کرده است. وابستگی مستقیم به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، ارتباط با برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ و مشارکت گسترده با انویدیا، AMD، آمازون و مایکروسافت، جایگاه اقتصادی آن را از بسیاری از شرکت‌های فعال در این صنعت متمایز میکند. طرح‌های مرتبط با هیومین همچنین به سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارددلاری و توسعه ظرفیت پردازشی در مقیاس صد‌ها مگاوات و حتی گیگاوات وابسته هستند. به همین دلیل در بررسی آثار احتمالی گسترش جنگ به عربستان، وضعیت این مجموعه تنها از نظر فعالیت یک شرکت فناوری اهمیت ندارد و با آینده بخشی از برنامه تنوع‌بخشی به اقتصاد این کشور نیز ارتباط پیدا میکند.
پیامدهای اختلال احتمالی در فعالیت هیومین می‌تواند در چند بخش اقتصاد فناوری عربستان ظاهر شود. بخش نخست به مراکز داده و خدمات پردازشی مربوط است که اجرای مدل‌های هوش مصنوعی و ارائه خدمات ابری به آن‌ها وابسته خواهد بود. بخش دوم، قرارداد‌های توسعه‌ای با شرکت‌های آمریکایی است که ممکن است در صورت گسترش ناامنی، با افزایش هزینه اجرا، تغییر زمان‌بندی یا بازنگری در تعهدات سرمایه‌گذاری مواجه شوند. بخش سوم نیز به برنامه‌های بلندمدت عربستان مربوط می‌شود که تلاش دارد با استفاده از هوش مصنوعی، سهم صنایع فناورانه را در اقتصاد خود افزایش دهد. از این منظر، هرگونه اختلال گسترده در پروژه‌های هیومین می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از توقف فعالیت یک مجموعه تجاری داشته باشد و بر برنامه‌های توسعه زیرساخت‌های دیجیتال این کشور تأثیر بگذارد.
سرمایه‌گذاری‌های عربستان در شرایط جنگ
گسترش فعالیت هیومین هم‌زمان با دوره‌ای از افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت اقتصادی و ثبات سرمایه‌گذاری در خلیج فارس صورت گرفته است. درگیری‌های منطقه‌ای و اختلال در حمل‌ونقل و فعالیت‌های تجاری، شرایط برنامه‌ریزی برای پروژه‌های سرمایه‌بر را دشوارتر کرده و شرکت‌های بین‌المللی را با ضرورت ارزیابی دقیق‌تر ریسک‌های فعالیت در منطقه روبه‌رو ساخته است. پروژه‌های هوش مصنوعی نیز به دلیل هزینه بالای تجهیزات و دوره طولانی بازگشت سرمایه، به تأمین مالی مستمر و اطمینان سرمایه‌گذاران از آینده بازار وابسته هستند. از همین رو افزایش نااطمینانی اقتصادی می‌تواند بر زمان‌بندی قراردادها، هزینه تأمین سرمایه و تصمیم شرکت‌های خارجی برای مشارکت در طرح‌های جدید تأثیر بگذارد.
هیومین در دی سال گذشته با صندوق ملی زیرساخت عربستان چارچوب همکاری مالی به ارزش حداکثر ۱.۲ میلیارد دلار امضا کرد که برای پشتیبانی از توسعه ظرفیت مراکز داده و زیرساخت‌های دیجیتال در نظر گرفته شده است. این توافق، شرایط اولیه تأمین مالی پروژه‌هایی با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده حداکثر ۲۵۰ مگاوات را مشخص میکند و تعهد قطعی به پرداخت تمام این مبلغ محسوب نمی‌شود. گزارش‌های شهریور امسال نیز حاکی از تلاش این مجموعه برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی بیشتر بوده‌اند؛ موضوعی که با افزایش مقیاس پروژه‌ها و نیاز به منابع مالی جدید ارتباط دارد. هیومین برنامه توسعه ظرفیت پردازشی خود را تا سال ۲۰۳۰ در مقیاس گیگاوات دنبال میکند، اما تحقق این هدف به پیشرفت ساخت‌وساز، تأمین تجهیزات، قرارداد‌های تجاری و وضعیت سرمایه‌گذاری وابسته خواهد بود.
انتهای پیام/
