وقتی یک خطای کوچک، کیفیت تجهیزات یک صنعت را تغییر میدهد
اهمیت فرایند کالیبراسیون زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم کوچکترین خطا در یک تجهیز اندازهگیری میتواند بر کیفیت محصول، کنترل فرایند تولید، میزان ضایعات و حتی قابلیت عرضه محصول در بازارهای جهانی اثر بگذارد. از همین رو کالیبراسیون به یکی از الزامات مهم صنایع و آزمایشگاهها تبدیل شده است.
محمدرضا ثابت، مسئول واحد اداری و برنامه شرکت دانشبنیان پرند صنعت جنوب، در گفتوگو با آناتک درباره سابقه این مجموعه اظهار کرد: «شرکت پرند صنعت جنوب از سال ۱۳۸۲ در حوزه ابزار دقیق، کالیبراسیون و اتوماسیون صنعتی فعالیت میکند و از سال ۱۴۰۱ نیز موفق به دریافت تأییدیه دانشبنیان شده است. در حال حاضر، خدمات کالیبراسیون این مجموعه در حوزههایی مانند دما، فشار، شیمی، جرم و حجم و رطوبت ارائه میشود.»
وی درباره اینکه کالیبراسیون چه مسئلهای را در صنایع و آزمایشگاهها حل میکند، گفت: «تمام دستگاههای اندازهگیری که در کشور و دنیا مورد استفاده قرار میگیرند، چه در زمان ساخت و چه به صورت دورهای و حین استفاده، باید از نظر صحت عملکرد و میزان تغییرات ایجادشده در اندازهگیری بررسی شوند. این فرایند شامل بررسی صحت عملکرد تجهیز و در صورت امکان، تنظیم و کالیبره کردن آن است.»
ثابت ادامه داد: «در واقع باید مشخص شود دستگاهی که قرار است یک کمیت مشخص را اندازهگیری کند، تا چه اندازه به مقدار واقعی نزدیک است و میزان خطا یا انحراف آن چقدر است. این موضوع برای هر تجهیز و متناسب با استاندارد و کاربردی که برای آن تعریف شده، مورد ارزیابی قرار میگیرد.»
مسئول واحد اداری و برنامه این شرکت دانشبنیان درباره تجهیزاتی که مشمول کالیبراسیون میشوند، توضیح داد: «تجهیزات بسیار متنوعی از تجهیزات اندازهگیری دما و فشار و انواع گیجها گرفته تا ترازوها در این حوزه وجود دارد. دستگاههای گازسنج مورد استفاده در سایتهای صنعتی و آنالایزرهای شیمیایی که در آزمایشگاههای کنترل کیفیت استفاده میشوند نیز شامل می شوند.»
وی افزود: «در آزمایشگاههای پزشکی، صنعتی، آب و سایر مجموعههایی که فرایند اندازهگیری انجام میدهند نیز تجهیزات مختلفی برای اندازهگیری دما، جرم، فشار، رطوبت و پارامترهای شیمیایی وجود دارد. این تجهیزات، بسته به نوع آنها و دامنه صلاحیت آزمایشگاه، میتوانند در فرایند کالیبراسیون قرار بگیرند.»
فرایند کالیبراسیون از ورود تجهیز تا صدور گواهی
ثابت در تشریح مراحل انجام کالیبراسیون بیان کرد: «این فرایند مطابق استاندارد ۱۷۰۲۵ و زیر نظر مرکز ملی تأیید صلاحیت ایران و سازمان ملی استاندارد انجام میشود. پس از انجام تشریفات و توافق با مشتری، تجهیز وارد آزمایشگاه شده، شناسایی و کدگذاری میشود و وضعیت اولیه آن نیز مستندسازی خواهد شد.»
وی گفت: «در ادامه، بر اساس نیاز اعلامشده از سوی مشتری، نوع خدمت، استانداردی که قرار است آزمون بر مبنای آن انجام شود و همچنین رنجهایی که باید مورد آزمایش قرار گیرند، مشخص میشود. بسته به نوع تجهیز، روش انجام آزمون و ارزیابی متفاوت خواهد بود.»
ثابت درباره نتیجه این ارزیابی در صورت وجود خطا در عملکرد دستگاه اظهار کرد: «ابتدا بررسی میشود که تجهیز از نظر عملکرد فعال است یا خیر، اگر تجهیز عملکرد داشته باشد، میزان انحراف آن نسبت به استاندارد و میزان خطای مجاز پیشبینیشده برای آن مشخص میشود.»
وی افزود: «بر اساس میزان اختلاف و الگوهای ارزیابی انطباق که برای تجهیز در نظر گرفته شده است، گزارشی تهیه میشود تا مشخص شود دستگاه تا چه میزان با استفاده مجاز و کاربرد پیشبینیشده خود تطابق دارد. در نهایت، نتیجه در اختیار مالک یا صنعت استفادهکننده قرار میگیرد تا درباره ادامه استفاده از تجهیز تصمیمگیری شود.»
کالیبراسیون هر تجهیز چه زمانی باید تکرار شود؟
مسئول واحد اداری و برنامه این شرکت دانش بنیان درباره تعیین دوره زمانی کالیبراسیون تجهیزات گفت: «فاصله زمانی کالیبراسیون برای همه تجهیزات یکسان نیست و به عوامل مختلفی مانند نوع تجهیز، نحوه استفاده، میزان استفاده و محیطی که دستگاه در آن مورد استفاده قرار میگیرد، بستگی دارد.»
ثابت ادامه داد: «بر اساس این عوامل، دستورالعملها و جداول مربوط به تجهیزات تهیه میشود و دورههای کالیبراسیون مشخص خواهد شد. برای نمونه ممکن است یک تجهیز به کالیبراسیون ششماهه نیاز داشته باشد و تجهیز دیگری با فاصله زمانی یکساله یا بیشتر مورد بررسی قرار گیرد. لازم به توجه است که سه مورد در این زمینه برای شرکت ما متمایزکننده است. نخستین و مهمترین مورد، نحوه گزارشدهی است. نوع گزارشدهی آزمایشگاه ما در دامنههایی که برای آن تأیید صلاحیت شدهایم، ویژگی متفاوتی دارد.»
ثابت توضیح داد: «گواهیهایی که آزمایشگاه ما صادر میکند، از نظر نحوه ارائه و ارزیابی اطلاعات به شکلی است که مشتری میتواند در کنار بررسی میزان خطا و انحراف دستگاه، ارزیابیهای کیفی و تحلیلی نیز داشته باشد.»
وی دومین ویژگی این خدمت را استفاده از روشهای روز در فرایندهای کالیبراسیون دانست و گفت: «یکی دیگر از موارد، پیچیدگی انجام خدمات با بهروزترین متدها و استانداردهایی است که در سطح دنیا مورد استفاده قرار میگیرند. ما این روشها را بومیسازی و ارزیابی کرده، محاسبات را بازنویسی کردهایم و به فرایندها، دستورالعملها و فرمولاسیونهایی رسیدهایم که با روشهای روز محاسبات و نیازمندیهای صنعت کشور منطبق هستند.»
ثابت افزود: «سومین موضوع سیستم انجام کار در مجموعه است. در این بخش نیز از نظر فرایند انجام خدمات، کیفیت و مواردی که به رضایت مشتری منجر میشود، نوآوریهایی ایجاد شده است.»
چرا خطای یک دستگاه اندازهگیری مهم است؟
مسئول واحد اداری و برنامه این شرکت دانشبنیان درباره اثر مستقیم کالیبراسیون بر عملکرد صنایع اظهار کرد: «کالیبراسیون و اطلاع از وضعیت عملکرد تجهیزات، روی تمام فرایندها و خروجیهای یک صنعت تأثیر مستقیم دارد. اگر یک صنعت، آزمایشگاه، کارخانه یا حتی کارگاه بتواند از تجهیزاتی استفاده کند که از نظر عملکرد و صحت کارایی آنها اطمینان داشته باشد، این موضوع میتواند به افزایش خروجی و راندمان، کاهش خسارت و خرابی و بالا رفتن کیفیت محصول نهایی منجر شود.»
وی ادامه داد: «هرچه اندازهگیریها و خروجی دستگاهها قابل استنادتر و قابل ردیابیتر باشند، محصول نهایی نیز کیفیت بالاتری خواهد داشت. در صنایعی مانند فولاد، نفت و نیشکر، قابل اتکا بودن اندازهگیریها میتواند مستقیماً بر کیفیت محصول اثر بگذارد و در بازار داخلی و خارجی نیز ارزش بیشتری برای محصول ایجاد کند.»
ثابت با اشاره به اهمیت ردیابیپذیری اندازهگیریها در تجارت بینالمللی گفت: «اهمیت این مسئله روزبهروز بیشتر شده و در کشور نیز تقریباً در تمام سطوح مرتبط با سازمان استاندارد، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت نفت مورد توجه قرار گرفته است. در تمام دنیا این موضوع یک الزام است و محصولی که ردیابی اندازهشناختی آن موجود یا معتبر نباشد، در بازار جهانی قابل ارائه نیست.»
وی خاطرنشان کرد: «یکی از الزامات صادرات و ارائه محصول در بازارهای جهانی، توانمندی ردیابیپذیری اندازهگیری است. ارتباط سازمان ملی استاندارد با نهادهای بینالمللی نیز کمک میکند گواهیها و نتایج اندازهگیری قابلیت ردیابی و اعتبار در کشورهای مختلف را داشته باشند.»
انتهای پیام/
