جایگاه جهانی ایران در پزشکی بازساختی ارتقا یافت

در پی استقرار مدیریت جدید در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و هم‌زمان با ادغام ستاد‌های «توسعه اقتصاد دانش‌بنیان سلامت»، «توسعه زیست‌فناوری» و «توسعه فناوری‌های پزشکی بازساختی و سلول‌های بنیادی»، طراحی و اجرای زنجیره ارزش پزشکی بازساختی و محصولات پیشرفته درمانی (ATMPs) به‌صورت منسجم در دستور کار قرار گرفت. این رویکرد یکپارچه، تمامی ارکان زیست‌بوم شامل منابع انسانی، زیرساخت‌های تحقیقاتی و تولیدی، تنظیم‌گری، تأمین مالی و توسعه بازار را پوشش داده و منجر به دستاورد‌های کم‌سابقه ملی و بین‌المللی شده است.

در حوزه توسعه محصولات و خروجی‌های فناورانه، یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های این دوره، جهش کم‌سابقه در تعداد محصولات دارای مجوز رسمی است؛ به‌گونه‌ای که تا پایان سال ۱۴۰۳ تنها یک محصول پزشکی بازساختی دارای مجوز در کشور وجود داشت، اما این تعداد در سال ۱۴۰۴ به ۷ محصول پیشرفته درمانی افزایش یافته است. این محصولات، حوزه‌های راهبردی سلول‌درمانی، مهندسی بافت و کارتی‌سل‌درمانی را در بر گرفته و پاسخگوی نیاز‌های درمانی حیاتی کشور در بیماری‌هایی نظیر ویتیلیگو (پیسی)، بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD)، فلج مغزی (CP)، سوختگی، زخم پای دیابتی، آرتروز و سرطان خون (B-ALL) هستند؛ ضمن آنکه برخی از آنها دارای ماهیت فناوری مرزی و ظرفیت صادراتی‌اند.

هم‌زمان با رشد کمی و کیفی محصولات، جایگاه بین‌المللی ایران در پزشکی بازساختی نیز به‌طور معناداری ارتقا یافته است. بر اساس آخرین آمار‌های جهانی سال ۲۰۲۵، از مجموع ۱۴۸ محصول ATMP دارای مجوز در جهان که تحت نظارت ۱۲ نهاد رگولاتوری معتبر بین‌المللی صادر شده‌اند، ۷ محصول متعلق به ایران است. این دستاورد موجب ارتقای رتبه کشور از جایگاه دوازدهم به جایگاه هفتم جهانی شده و ایران را در کنار کشور‌های پیشروی این حوزه قرار داده است.

این موفقیت‌ها در کنار توسعه زیرساخت‌های تحقیقاتی و تولیدی، راه‌اندازی سامانه ملی استفاده تحت نظارت محصولات پیشرفته درمانی IranATMP.com، تسهیل فرآیند‌های تنظیم‌گری با همکاری سازمان غذا و دارو و معاونت درمان وزارت بهداشت و طراحی ابزار‌های نوین تأمین مالی نظیر صندوق‌های تخصصی و CVC ها، بستر لازم برای تداوم تولید، تجاری‌سازی و توسعه بازار داخلی و صادراتی این محصولات را فراهم کرده است.

بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، دستاورد‌های ملی پزشکی بازساختی کشور، شامل محصولات دارای مجوز، سامانه‌های ملی و ابزار‌های جدید تأمین مالی، در دهه فجر سال جاری و با حضور مقامات عالی، نهاد‌های سیاست‌گذار، شرکت‌های دانش‌بنیان و جامعه علمی و بالینی کشور به‌صورت رسمی رونمایی خواهد شد؛ دستاورد‌هایی که نشان می‌دهد پزشکی بازساختی به یکی از پیشران‌های راهبردی نظام سلامت و اقتصاد دانش‌بنیان کشور تبدیل شده و جایگاه ایران را به‌عنوان یکی از بازیگران اثرگذار این حوزه در سطح منطقه و جهان تثبیت کرده است.