فناوران ایرانی با کمک هوش مصنوعی روشی نوین برای غربالگری سرطان سینه معرفی کردند

مدیر گروه قرارگاه جهادی بهشت خدمت، با اشاره به چالش‌های موجود در حوزه غربالگری سرطان سینه در کشور، از ارائه طرحی نوین با نام «بوشرا» برای شناسایی و درمان این بیماری خبر داد؛ این طرح با هدف بهره گیری از ظرفیت مجموعه‌های جهادی و خدمت رسان در تلاش است تا به رفع این چالش‌ها به مردم و دولت کمک کند. در ادامه مشروح گفت و گو سیدحسن سیداحمدی، مدیر قرارگاه جهادی بهشت خدمت را می خوانید: 

طرح هیبریدی شما، چگونه اطمینان از نظارت پزشکان و دقت تشخیص را تضمین می‌کند؟

طرح مذکور به‌عنوان یک طرح هیبریدی شناخته می‌شود و می‌توان از آن به عنوان یک کلینیک تخصصی جهادی هیبریدی نام برد که تلفیقی از طب فیزیکی و هوش مصنوعی است. این هوش مصنوعی بر اساس تأییدیه‌های وزارت بهداشت و مطابق با مدلی که در اروپا تعریف شده، عمل می‌کند؛ به این معنا که پزشکان در کنار هوش مصنوعی، بر فرآیند نظارت دارند.

این هوش مصنوعی توسط گروه ما ساخته شده است و مجموعه داده‌ای مربوط به ده سال کار غربالگری جهادی در آن ثبت شده و از آن سه برنامه استخراج شده است. در این راستا، با توجه به محرومیت و نیاز‌های موجود، کامیونی سیار طراحی شده است که مجهز به هوش مصنوعی است و به مدت ده تا بیست روز در مناطق مورد نیاز مستقر شده و فرآیند غربالگری را انجام می‌دهد.

این طرح به چه روشی اجرا می شود؟ 

طرح به صورت پنج لایه اجرا می‌شود. در سطح اول، فراخوان جمعیت هدف، شامل افراد نیازمند و ساکن در مناطق محروم صورت می‌گیرد. در این مرحله، آموزش‌های اولیه و پیشگیری ارائه می‌شود. ماما‌هایی که از پیش آموزش دیده‌اند، توسط متخصصین به منطقه اعزام شده و به ماما‌ها و بهداشت‌رسانان آموزش‌های به‌روز غربالگری سرطان سینه ارائه می‌دهند. پس از فراخوان و دریافت آموزش، غربالگری سطح یک توسط ماما‌ها انجام می‌شود. در یک نمونه، وضعیت جسمانی دوازده هزار نفر از خانم‌های بین سی و پنج تا هفتاد سال را مورد بررسی قرار دادیم و  آموزش‌های لازم به آنها داده شد و غربالگری سطح یک توسط ماما‌ها انجام شد. 

پس از سطح یک، فرآیند به سطح دو ارجاع داده می‌شود که شامل بررسی و تحلیل داده‌ها و پیگیری مستمر مراجعین است. در این مرحله، تحت غربالگری سرطان سینه قرار می‌گیرند. یک پلتفرم طراحی شده که با ورود شماره تلفن، پنج صفحه سوال از فرد پرسیده می‌شود و به صورت هوشمند سوالات را تغییر می‌دهد. در پایان، یک فایل PDF به عنوان نتیجه غربالگری به فرد ارائه می‌شود. در میان این افراد، برخی سابقه بیماری دارند، برخی فاکتور‌های خطر را دارا هستند و در برخی موارد در طی فرآیند، غده‌ای در سینه‌ها یا زیر بغل فرد شناسایی می‌شود. ماموگرافی با استفاده از دستگاه‌های پکسی انجام شده و داده‌ها از طریق دستگاه‌های انتقال‌دهنده به درگاه ماموگرافی منتقل می‌شوند.

داده‌های ماموگرافی چگونه منتقل و با استفاده از هوش مصنوعی تحلیل می‌شوند؟

دستگاه‌های انتقال‌دهنده داده در کنار درگاه ماموگرافی نصب شده‌اند. پس از انجام ماموگرافی، انتقال داده صورت می‌گیرد و داده‌ها وارد هوش مصنوعی می‌شوند. تحلیل داده‌ها توسط هوش مصنوعی انجام می‌شود و همزمان، متخصص رادیولوژی نیز داده‌ها را بررسی می‌کند. بر اساس مدل اروپا، پزشک متخصص رادیولوژی و هوش مصنوعی به صورت همزمان و در کنار یکدیگر کار می‌کنند. در صورت نیاز به بررسی بیشتر، فرد به سطح دو ارجاع داده می‌شود. در این سطح، سونوگرافی، ماموگرافی یا آزمایش‌های مورد نیاز انجام شده و تحلیل داده‌ها توسط هوش مصنوعی صورت می‌گیرد. دستگاه‌های انتقال‌دهنده داده در کنار درگاه ماموگرافی نصب شده‌اند و پس از انجام ماموگرافی، انتقال داده صورت می‌گیرد و داده‌ها وارد هوش مصنوعی می‌شوند.

آیا نمونه از اجرای این طرح در دست دارید؟ 

به عنوان مثال، در شهرستان ملارد که اخیراً این طرح در آن اجرا شده است، دوازده هزار نفر مورد غربالگری قرار گرفتند و منجر به شناسایی ۱۴۵ نفر شد. این افراد به درمانگاه‌های تخصصی فیزیکال ارجاع داده شدند، جایی که حدوداً ۲۳ متخصص در حوزه‌های مختلف پزشکی از جمله جراحی، رادیولوژی، عفونی و آنکولوژی حضور داشتند. این متخصصین به منطقه اعزام شده و مجدداً افراد شناسایی شده را بررسی می‌کنند. در کنار این متخصصین پزشک، دستیار هوش مصنوعی نیز حضور دارد که وظایفی همچون پرونده‌سازی و تحلیل داده را بر عهده دارد. به این ترتیب، همزمان با فعالیت پزشک، هوش مصنوعی نیز داده‌ها را دریافت و تحلیل کرده و در سیستم ثبت می‌کند.

در مرحله چهارم، ارجاعات بیمارستانی و درمانگاهی افراد شناسایی شده انجام می‌شود. در مرحله پنجم، تمام دوازده هزار نفر غربال شده وارد پنل کاربری سیستم شده و به صورت ویژه و هدفمند مورد نظارت قرار می‌گیرند. کلیت این درمانگاه و کلینیک به دلیل فعالیت همزمان هوش مصنوعی و طب فیزیکی، «هیبریدی» نامیده می‌شود. ارزش پروژه انجام شده در ملارد حدوداً ۲۲ میلیارد تومان برآورد شده است، در حالی که هزینه انجام آن با رویکرد جهادی و خدمت‌رسانی، حدود ۳۰۰ میلیون تومان بوده است. این دستاورد نشان‌دهنده این است که تلفیق هوش مصنوعی و طب فیزیکی باعث کاهش هزینه‌ها در زمان، سرمایه انسانی و سرمایه مالی شده و نتایج بهتری را به همراه داشته است.

مجموعه جهادی شما در چه تعداد استان فعال است؟ 

مجموعه جهادی ما در حال حاضر در سراسر کشور فعال بوده و دارای قرارگاه‌های درمانی در پنج استان و قرارگاه‌های دامپزشکی در ده استان است. این مجموعه در حوزه‌های عمران، توسعه روستایی، مدارس اقتصاد محور، دامپزشکی، کشاورزی، فعالیت‌های نوین و فناورانه (از جمله این طرح) و همچنین در حوزه درمانی فعالیت می‌کند. یکی از طرح های جدید در دست اقدام، ارتقای بیمارستان مجازی است. بیمارستان مجازی به گونه‌ای طراحی شده که نیازی به حضور فیزیکی همکاران جهادی در مناطق دورافتاده برای ارائه خدمات ندارد. این بیمارستان با دوازده بخش تخصصی، امکان ارائه تمامی خدمات درمانی را فراهم می‌کند و دارای داروخانه مجازی و هوش مصنوعی است.

ویژگی های متمایز کننده طرح بیمارستان مجازی شما، نسبت به نمونه های مشابه چیست؟ 

نکته قابل توجه این است که این بیمارستان مجازی که در دست اجراست به مراکز درمانی منطقه متصل می‌شود. این امر از اعزام تیم‌های درمانی گسترده (مثلاً صد نفره) به مناطق دورافتاده برای ارائه خدمات درمانی جلوگیری می‌کند. یک پزشک عمومی با داشتن یک لپ‌تاپ می‌تواند به سیستان و بلوچستان سفر کرده و داده‌ها را وارد سیستم کند. همزمان، پزشکان آنلاین می‌توانند بیماران را ویزیت کنند و امکان برگزاری کنفرانس نیز فراهم است. همچنین، در صورت نیاز، از طریق این بیمارستان، برای این افراد در تهران تخت رزرو می‌شود. حتی هماهنگی‌های مربوط به اقامت نیز به صورت رایگان انجام شده و یک وعده غذای رایگان نیز به این افراد ارائه می‌شود. در صورت نیاز به پیگیری درمان، این فرآیند نیز در مراکز درمانی پیگیری می‌شود.

برای گسترش طرح نوین غربالگری به چه تسهیلاتی نیاز است؟

این شیوه غربالگری و مدل پنج مرحله‌ای که در حال حاضر اجرا می‌شود، بر اساس اظهارات همکاران، در کشورمان سابقه نداشته است. به نظر می‌رسد این رویکرد در سطح آسیا و احتمالاً در سراسر جهان تنها توسط سه مجموعه انجام شود. به این ترتیب، طرحی که هم‌اکنون در ایران و به طور خاص توسط این مجموعه اجرا می‌شود، نمونه‌ای بی‌نظیر در حوزه غربالگری محسوب می‌شود. هدف این مجموعه، توسعه این طرح در سراسر کشور است و انتظار می‌رود دولت با ارائه حمایت‌های لازم، امکان توسعه این رویکرد‌ها را فراهم آورد. برنامه‌ریزی‌ها برای ایجاد مدل‌های جدید غربالگری در حوزه‌های اطفال، بیماری‌های عفونی و چشم‌پزشکی در دست اقدام است. با توجه به ماهیت مردمی این مجموعه، حمایت و همراهی دولت برای توسعه این اپلیکیشن‌ها، مدل‌های غربالگری و فعالیت‌های مشابه در سطح کشور، امری ضروری است.