اعتیاد به اینترنت با سازوکارهای فیزیولوژیکی تنظیم استرس مرتبط است

پژوهش «ارتباط علائم اعتیاد به اینترنت با غلظت کورتیزول و تستوسترون در مو» (Association of Internet Addiction Symptoms with Hair Cortisol and Hair Testosterone Concentrations) نشان می‌دهد شدت بیشتر علائم اعتیاد به اینترنت با غلظت پایین‌تر کورتیزول در مو ارتباط دارد. کورتیزول یکی از هورمون‌های اصلی مرتبط با پاسخ بدن به استرس است و اندازه‌گیری آن در مو می‌تواند اطلاعاتی درباره سطح تجمعی این هورمون در طول چند ماه ارائه دهد. در مقابل، پژوهشگران ارتباط معناداری میان شدت علائم اعتیاد به اینترنت و غلظت تستوسترون پیدا نکردند.

این یافته‌ها نشان می‌دهند که ارتباط میان استفاده مشکل‌ساز از اینترنت و استرس ممکن است پیچیده‌تر از آن باشد که صرفاً با افزایش سطح هورمون‌های استرس توضیح داده شود. کاهش غلظت کورتیزول می‌تواند با تغییر در الگوی تنظیم پاسخ فیزیولوژیک بدن به استرس مرتبط باشد، هرچند این پژوهش رابطه علت و معلولی میان اعتیاد به اینترنت و تغییرات هورمونی را اثبات نمی‌کند، اما نتایج مطالعه در مجموع بر ضرورت توجه به پیامد‌های احتمالی استفاده مشکل‌ساز و بیش‌از اندازه از اینترنت بر سازوکار‌های فیزیولوژیکی مرتبط با استرس تأکید دارد. «هیدکی تسومورا»، یکی از نویسندگان این مقاله و دانشیار دانشگاه توکوشیما در ژاپن در گفت‌وگو با آناتک به شرح مقاله خود می‌پردازد.

هیدکی تسومورا

در پژوهش شما، افرادی که علائم شدیدتری از اعتیاد به اینترنت داشتند، سطح پایین‌تری از کورتیزول در موهایشان نشان دادند. این یافته درباره نحوه عملکرد سیستم پاسخ بدن به استرس چه چیزی به ما می‌گوید؟

در حال حاضر، هنوز مشخص نیست که کاهش غلظت پایه کورتیزول در بلندمدت، در زمینه اعتیاد به اینترنت چه معنایی دارد. کورتیزول نه‌تنها در تنظیم فرایند‌های متابولیک و ایمنی نقش دارد، بلکه در فرایند‌های شناختی و رفتاری نیز مؤثر است. بنابراین، تفاوت در تنظیم کورتیزول ممکن است با ویژگی‌های روان‌شناختی مانند تمایل به رفتارهای پرخطر، گرایش به تجربه هیجان‌های منفی (روان‌رنجورخویی یا Neuroticism) یا رفتار‌های اجتنابی مرتبط باشد.این ویژگی‌ها می‌توانند با اعتیاد به اینترنت ارتباط داشته باشند.

توضیح احتمالی دیگر این است که قرار گرفتن در معرض استرس مزمن ممکن است در ابتدا باعث افزایش ترشح کورتیزول شود، اما با گذشت زمان و سازگاری سیستم پاسخ به استرس، ترشح آن کاهش یابد.

مطالعات پیشین که از نمونه‌های بزاق و خون استفاده کرده‌اند، به نتایج متفاوتی رسیده‌اند. به نظر شما، چرا اندازه‌گیری کورتیزول مو این ارتباط را آشکار کرده است؟

غلظت کورتیزول در بزاق و سرم خون تحت تأثیر عوامل موقعیتی و زمینه‌ای مختلفی قرار دارد؛ از جمله تغییرات شبانه‌روزی، ترشح ضربانی، استرس حاد، فعالیت بدنی، مصرف الکل و سیگار کشیدن؛ این نوسانات ممکن است تا حدی علت نتایج متناقض مطالعات پیشین باشند. غلظت کورتیزول در مو می‌تواند شاخصی از میزان تجمعی مواجهه با کورتیزول در یک بازه زمانی طولانی‌تر باشد و حساسیت کمتری به نوسانات کوتاه‌مدت داشته باشد. بااین‌حال، اندازه‌گیری کورتیزول مو نیز می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد؛ از جمله استفاده از مواد شیمیایی برای حالت‌دهی یا رنگ‌کردن مو، رنگ طبیعی مو و مدت‌زمان نگهداری نمونه. این تفاوت‌ها در ویژگی‌ روش‌های اندازه‌گیری ممکن است تا حدی توضیح دهند که چرا در مطالعه ما ارتباطی میان علائم اعتیاد به اینترنت و غلظت کورتیزول مو مشاهده شد.

به نظر شما، کاهش سطح کورتیزول می‌تواند زمینه‌ساز اعتیاد به اینترنت باشد یا در نتیجه استفاده مشکل‌ساز از اینترنت ایجاد می‌شود؟

در حال حاضر، نمی‌توانیم رابطه علّی میان کاهش غلظت کورتیزول و اعتیاد به اینترنت را تعیین کنیم. به‌ویژه، برای ما این پرسش مطرح است که آیا کاهش ترشح کورتیزول یا سایر تغییرات در سیستم زیستی تنظیم استرس، پیش از شکل‌گیری استفاده مشکل‌ساز از اینترنت رخ می‌دهند یا خیر.

برخی مطالعات به عوامل ژنتیکی مرتبط با غلظت پایین‌تر کورتیزول اشاره کرده‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهند که تفاوت‌های فردی در تنظیم کورتیزول ممکن است تا حدی بازتاب ویژگی‌های زیستی از پیش‌ موجود باشد.البته این احتمال نیز وجود دارد که استفاده مشکل‌ساز از اینترنت به تغییراتی در تنظیم کورتیزول منجر شود. هر دو احتمال، از جمله وجود رابطه‌ای دوسویه میان این عوامل، همچنان نیازمند بررسی هستند.

به نظر شما، چرا فرضیه مربوط به تستوسترون در این مطالعه تأیید نشد؟

چندین مطالعه پیشین نیز هیچ ارتباطی میان علائم اعتیاد‌های رفتاری و غلظت تستوسترون مو گزارش نکرده‌اند. در مجموع، این یافته‌ها نشان می‌دهد که تستوسترون و تأثیر احتمالی آن بر رفتار‌های پرخطر، ممکن است نقشی در اعتیاد به اینترنت نداشته باشد. بر اساس فرضیه دو هورمونی(نقش متقابل تستوسترون و کورتیزول)، ارتباط میان تستوسترون و پیامد‌های رفتاری ممکن است زمانی قوی‌تر باشد که سطح کورتیزول پایین است. در هر صورت، در مطالعه ما شواهدی به دست نیامد که نشان دهد کورتیزول مو، رابطه میان تستوسترون مو و علائم اعتیاد به اینترنت را تعدیل می‌کند. با توجه به مقدماتی بودن این یافته‌ها، هنوز باید مشخص شود که تستوسترون و کورتیزول چگونه و تا چه اندازه ممکن است به‌صورت متقابل بر اعتیاد به اینترنت تأثیر بگذارند.

علائم افسردگی تا چه اندازه می‌تواند رابطه میان اعتیاد به اینترنت و کاهش کورتیزول مو را توضیح دهند؟

اعتیاد به اینترنت اغلب با افسردگی همراه است و این هم‌زمانی ممکن است تا حدی رابطه واقعی میان اعتیاد به اینترنت و کاهش غلظت کورتیزول مو را پنهان کند. در مطالعه ما، علائم افسردگی را از نظر آماری کنترل کردیم و دریافتیم که ارتباط میان علائم اعتیاد به اینترنت و کاهش کورتیزول مو، حتی پس از این تعدیل آماری نیز همچنان وجود دارد. این یافته نشان می‌دهد که در نمونه مورد بررسی ما، تفاوت در شدت علائم افسردگی به‌تنهایی نمی‌تواند این ارتباط را به‌طور کامل توضیح دهد.

نقش علائم افسردگی در این رابطه همچنان نامشخص است. برای مثال، علائم افسردگی ممکن است نقش یک میانجی را میان اعتیاد به اینترنت و غلظت کورتیزول مو ایفا کنند یا ممکن است یک عامل مخدوش‌کننده باشند که با هر دو متغیر، یعنی اعتیاد به اینترنت و غلظت کورتیزول مو، ارتباط دارد. میزان تأثیر علائم افسردگی بر این ارتباط ممکن است به روابط بنیادی میان اعتیاد به اینترنت، افسردگی و غلظت کورتیزول مو بستگی داشته باشد.

ازآنجاکه مطالعه شما مقطعی بود، چه نوع پژوهش‌هایی برای مشخص‌شدن این موضوع لازم است که آیا کاهش استفاده مشکل‌ساز از اینترنت می‌تواند پاسخ طبیعی بدن به استرس را بازیابی کند؟

مطالعات مربوط به اختلالات مصرف مواد نشان داده است که کاهش رفتار‌های اعتیادآور یا شدت علائم اعتیاد می‌تواند با تغییراتی در پاسخ‌های کورتیزول همراه باشد. بااین‌حال، لزوماً نمی‌توان این یافته‌ها را به اعتیاد‌های رفتاری، از جمله اعتیاد به اینترنت، تعمیم داد. به نظر من، مطالعات طولی و پژوهش‌های مداخله‌ای می‌تواند به روشن‌شدن رابطه علّی میان اعتیاد به اینترنت و تنظیم کورتیزول کمک کنند. ارتباط مشاهده‌شده میان علائم اعتیاد به اینترنت و غلظت کورتیزول مو در مطالعه ما ضعیف بود. بنابراین، نمی‌توان نتیجه گرفت که کاهش علائم اعتیاد به اینترنت لزوماً پاسخ بدن به استرس را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند.

به نظر شما، مهم‌ترین پیامی که مردم باید از یافته‌های این پژوهش دریافت کنند چیست؟ از چه برداشت‌ها یا نتیجه‌گیری‌های نادرستی درباره این یافته‌ها باید پرهیز کرد؟

پیام اصلی این است که اعتیاد به اینترنت ممکن است نه‌تنها با فرایند‌های روان‌شناختی، بلکه با فرایند‌های فیزیولوژیکی دخیل در تنظیم استرس نیز ارتباط داشته باشد. یافته‌های ما بر اهمیت بررسی بیشتر این ارتباطات روان‌شناختی و زیستی تأکید می‌کند.

نتایج مطالعه ما ثابت نمی‌کند که کورتیزول پایین باعث اعتیاد به اینترنت می‌شود یا افرادی که به اینترنت اعتیاد دارند، الزاماً از اختلال در سیستم تنظیم استرس رنج می‌برند. برای تأیید مجدد یافته‌های ما، انجام مطالعات آینده در نمونه‌های پژوهشی دیگر و با استفاده از طرح‌های پژوهشی متفاوت ضروری است. امیدواریم این پژوهش با در نظر گرفتن عوامل روان‌شناختی، رفتاری و فیزیولوژیکی مرتبط با اعتیاد به اینترنت، به درک جامع‌تری از این پدیده کمک کند.