داروی پیوند اعضا به پیشگیری از آلزایمر کمک می‌کند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ گروهی از پژوهشگران، به سرپرستی «آی‌لینگ لین»، استاد دانشکده پزشکی دانشگاه میزوری، بررسی کردند که آیا راپامایسین می‌تواند تغییرات زودهنگام مرتبط با افزایش خطر آلزایمر را هدف قرار دهد یا خیر.
بر اساس گزارش «سایتکدیلی»، در افراد حامل گونه ژنی APOE۴، اختلال در عملکرد عروق مغزی و کاهش جریان خون در برخی نواحی مغز ممکن است سال‌ها پیش از بروز مشکلات حافظه رخ دهد. این موضوع باعث شده است پژوهشگران بررسی کنند که آیا مداخله در این مرحله، یعنی زمانی که فرد هنوز علائم شناختی ندارد، می‌تواند به حفظ سلامت مغز کمک کند.
در این مطالعه جدید، ۲۳ فرد سالم ۴۵ تا ۶۵ ساله به مدت چهار هفته روزانه یک میلی‌گرم راپامایسین دریافت کردند. از این تعداد، ۹ نفر حامل گونه ژنی APOE۴ و ۱۴ نفر فاقد آن بودند.
نتایج نشان داد جریان خون مغز در افراد حامل APOE۴ به‌طور معناداری افزایش یافت و میزان این افزایش در چندین ناحیه مغز از ۱۵ درصد بیشتر بود. در مقابل، در گروه فاقد این گونه ژنی تغییر معناداری در جریان خون مغز مشاهده نشد. پژوهشگران همچنین بهبود برخی شاخص‌های متابولیکی و التهابی را گزارش کردند.
راپامایسین چیست و چگونه عمل می‌کند؟
بر اساس تعریف مؤسسه ملی سرطان آمریکا، راپامایسین دارویی است که برای جلوگیری از پس‌زدن اعضا و مغز استخوان پیوندی استفاده می‌شود. این دارو با مهار برخی گلبول‌های سفید که ممکن است به بافت‌ها و اندام‌های بیگانه حمله کنند، به جلوگیری از پس‌زدن پیوند کمک می‌کند. راپامایسین همچنین پروتئینی را مهار می‌کند که در تقسیم سلولی نقش دارد. نام دارویی امروزی آن «سیرولیموس» است.
یکی از اهداف مهم این دارو، مسیر مولکولی موسوم به «ام‌تی‌اوآر» (mTOR) است. بر اساس مقاله مروری منتشرشده در پایگاه پاب‌مد سنترال، این مسیر مجموعه‌ای از پیام‌های درون و بیرون سلول را دریافت و یکپارچه می‌کند و در تنظیم سوخت‌وساز، رشد، تکثیر و بقای سلول نقش دارد.
مهار این مسیر می‌تواند فعالیت‌های سلولی را تغییر دهد و همین ویژگی، توجه پژوهشگران را به امکان استفاده از راپامایسین در مطالعات مربوط به پیری جلب کرده است. با این حال، نقش این دارو در کند کردن روند پیری و اثرات آن بر سلامت انسان همچنان موضوع پژوهش است و نباید آن را درمان اثبات‌شده‌ای برای پیری یا بیماری‌های وابسته به سن دانست.
مروری پژوهشی درباره مسیر mTOR و درمان‌های احتمالی ضدپیری نیز گزارش می‌کند که مهار این مسیر با راپامایسین در مدل‌های حیوانی، از جمله با افزایش طول عمر و بهبود برخی عملکرد‌های مرتبط با سن همراه بوده است. با وجود این، نتایج مطالعات حیوانی را نمی‌توان مستقیماً به انسان تعمیم داد و برای تعیین اثرات بلندمدت دارو در انسان به شواهد بالینی بیشتری نیاز است.
چرا ژن APOE۴ در پژوهش آلزایمر مهم است؟
ژن APOE دستور ساخت پروتئینی به نام آپولیپوپروتئین E را صادر می‌کند. این پروتئین در انتقال چربی‌ها، از جمله کلسترول، در بدن نقش دارد. بر اساس توضیحات کلینیک «کلیولند»، این ژن سه گونه اصلی به نام‌های APOE۲، APOE۳ و APOE۴ دارد و هر فرد یک نسخه از آن را از هر یک از والدین زیستی خود به ارث می‌برد.
هیچ ژنی یافت نشده است که مستقیما عامل بروز بیماری آلزایمر باشد. با این حال، وجود دست‌کم یک نسخه از APOE۴ با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر، به‌ویژه نوع دیررس بیماری، ارتباط دارد؛ اما به معنای ابتلای قطعی به آن نیست. افراد فاقد این گونه ژنی نیز ممکن است به آلزایمر مبتلا شوند.
آیا این یافته به معنای پیشگیری از آلزایمر است؟
سازمان جهانی بهداشت توضیح می‌دهد که زوال عقل اصطلاحی کلی برای مجموعه‌ای از اختلالات مؤثر بر حافظه، تفکر و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره است. آلزایمر شایع‌ترین علت زوال عقل به شمار می‌رود و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد را شامل می‌شود.
در بیماری آلزایمر، تغییرات زیستی مغز به‌تدریج به آسیب سلول‌های عصبی و افت توانایی‌های شناختی منجر می‌شوند. به همین دلیل، شناسایی تغییرات پیش از بروز علائم می‌تواند برای پژوهشگران اهمیت داشته باشد؛ اما تغییر در یک شاخص زیستی، مانند جریان خون مغز، لزوما به معنای پیشگیری از بیماری نیست.
به گزارش «سایتکدیلی»، لین امیدوار است که هدف قرار دادن تغییرات زودهنگام در افراد دارای خطر ژنتیکی بالاتر، در آینده به کاهش احتمال ابتلا به آلزایمر کمک کند. پژوهشگران همچنین گزارش کردند که زنان حامل APOE۴ در این مطالعه بیشترین بهبود جریان خون مغز را تجربه کردند.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد راپامایسین می‌تواند جریان خون مغز را در افراد حامل APOE۴ افزایش دهد؛ اما هنوز مشخص نیست این تغییر تا چه اندازه بر حفظ حافظه یا کاهش خطر ابتلا به آلزایمر اثر می‌گذارد. پاسخ به این پرسش به مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌مدت نیاز دارد. تا آن زمان، نمی‌توان راپامایسین را دارویی اثبات‌شده برای پیشگیری از آلزایمر دانست.
انتهای پیام/