چرا دوست داریم زندگیمان را در استوری اینستاگرام روایت کنیم

به گزارش خبرگزاری آنا؛ انسان‌ها از دیرباز زندگی خود را در قالب داستان روایت کرده‌اند. بر اساس روان‌شناسی روایت هر فرد با تعریف کردن تجربه‌هایش، به زندگی معنا می‌دهد و هویت خود را می‌سازد. استوری اینستاگرام همین سازوکار را به فضای دیجیتال آورده است. پژوهشگران این فرایند را «روایت هویت دیجیتال» می‌نامند؛ یعنی داستانی که افراد در فضای آنلاین درباره خود، زندگی و جایگاهشان در جهان تعریف می‌کنند. کاربر با انتخاب عکس، ویدئو، موسیقی، متن و حتی ترتیب نمایش آنها، روایتی از خود می‌سازد و نشان می‌دهد که دوست دارد دیگران چگونه او را ببینند.

هویت، ویژگی ثابتی نیست که همیشه به یک شکل باقی بماند. افراد با توجه به شرایط، مخاطبان و بازخورد‌هایی که دریافت می‌کنند، شیوه معرفی خود را تغییر می‌دهند. به همین علت، آنچه در فضای مجازی از خود نشان می‌دهند، نتیجه انتخاب و بازنمایی آگاهانه بخشی از هویتشان است و لزوماً تمام واقعیت زندگیشان نیست. در فضای دیجیتال، روایت تنها با انتشار یک محتوا پایان نمی‌یابد. امکان دریافت نظر، واکنش و تعامل باعث می‌شود نویسنده یا تولیدکننده محتوا بتواند روایت خود را اصلاح، تکمیل یا حتی حذف کند. این چرخه بازخورد، یکی از تفاوت‌های مهم روایت‌های دیجیتال با روایت‌های سنتی است و نشان می‌دهد هویت آنلاین در تعامل مداوم با مخاطبان شکل می‌گیرد و دگرگون می‌شود.

چرا مغز از به اشتراک گذاشتن لذت می‌برد؟

پژوهش‌ دانشگاه هاروارد نشان می‌دهد سی تا چهل درصد از گفت‌و‌گو‌های روزانه انسان‌ها به صحبت درباره خودشان اختصاص دارد. این پژوهش‌ همچنین نشان می‌دهد زمانی که افراد افکار، احساسات یا تجربه‌های خود را با دیگران در میان می‌گذارند، بخش‌هایی از مغز که با احساس پاداش و رضایت ارتباط دارد، فعال می‌شود. در نتیجه انتشار یک استوری می‌تواند تجربه‌ای لذت‌بخش باشد. کاربر احساس می‌کند اتفاقی که برایش اهمیت دارد را با دیگران تقسیم کرده است و همین اشتراک‌گذاری، حتی پیش از دریافت هر واکنشی، احساس رضایت روانی ایجاد می‌کند.

استوری نوعی خودافشایی در دنیای دیجیتال است

ثبت و مستندسازی رویداد‌های زندگی، درک افراد از آن تجربه‌ها را عمیق‌تر می‌کند و خاطره آنها را ماندگارتر می‌سازد، اما از نگاه روان‌شناسان، استوری نوعی خودافشایی است. خودافشایی یعنی فرد بخشی از افکار، احساسات یا تجربه‌های شخصی خود را در معرض دید دیگران قرار می‌دهد. خودافشایی می‌تواند به ایجاد صمیمیت و احساس نزدیکی کمک کند، اما هم‌زمان فرد را در برابر قضاوت، بی‌توجهی یا برداشت نادرست نیز آسیب‌پذیر می‌کند. با توجه به این مسئله است که انتشار هر استوری در عمل نوعی تصمیم‌گیری درباره این است که چه بخشی از زندگی باید دیده شود و چه بخشی پنهان بماند.

ر فضای دیجیتال، روایت تنها با انتشار یک محتوا پایان نمی‌یابد. امکان دریافت نظر، واکنش و تعامل باعث می‌شود نویسنده یا تولیدکننده محتوا بتواند روایت خود را اصلاح، تکمیل یا حتی حذف کند. این چرخه بازخورد، یکی از تفاوت‌های مهم روایت‌های دیجیتال با روایت‌های سنتی است و نشان می‌دهد هویت آنلاین در تعامل مداوم با مخاطبان شکل می‌گیرد و دگرگون می‌شود

وقتی مخاطبان تعیین می‌کنند چه چیزی روایت شود

پژوهشی درباره خودافشایی در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد میزان صمیمیتی که افراد در استوری‌های خود نشان می‌دهند، به احساسی بستگی دارد که نسبت به مخاطبانشان دارند. هرچه کاربر دنبال‌کنندگان خود را پذیرا، همدل و حمایتگر بداند، احتمال بیشتری دارد تجربه‌ها و احساسات شخصی‌تری را منتشر کند. در مقابل، اگر فرد نگران قضاوت شدن، نادیده گرفته شدن یا واکنش منفی باشد، معمولاً محتاط‌‌تر عمل می‌کند و فقط بخش محدودی از واقعیت را به اشتراک می‌گذارد. در واقع، بسیاری از کاربران پیش از انتشار استوری، واکنش احتمالی مخاطبان را در ذهن خود مرور می‌کنند و سپس تصمیم می‌گیرند چه چیزی را منتشر کنند.

وقتی واکنش دیگران بخشی از داستان می‌شود

طبق روان‌شناسی روایت هر بار که فرد داستانی از زندگی خود را تعریف می‌کند، سه مرحله را پشت سر می‌گذارد؛ ابتدا رویداد را به یاد می‌آورد، سپس واکنش مخاطبان را مشاهده می‌کند و در نهایت برداشت تازه‌ای از آن تجربه برای خود می‌سازد. همین فرایند در استوری اینستاگرام نیز دیده می‌شود. انتشار استوری آغاز روایت است، پاسخ‌ها و واکنش‌های دیگران مرحله دوم را شکل می‌دهد و برداشت نهایی فرد از خودش، پس از دیدن این بازخوردها، کامل می‌شود. به همین خاطر، واکنش دیگران بخشی از فرایند شکل‌گیری تصویر ذهنی افراد از خودشان به شمار می‌رود.

تفاوت میان اشتراک‌گذاری و به نمایش گذاشتن زندگی

استوری گذاشتن به خودی خود نه رفتاری مثبت و نه منفی است. آنچه اهمیت دارد انگیزه فرد از انتشار آن است. گاهی هدف، ثبت یک خاطره، انتقال تجربه یا حفظ ارتباط با دوستان است. گاهی نیز کاربر تلاش می‌کند تصویری از زندگی خود ارائه دهد که با واقعیت فاصله دارد. پژوهشگران معتقدند مرز میان این دو بسیار باریک است. زمانی که استوری به ابزاری برای بیان تجربه‌های واقعی تبدیل شود، می‌تواند احساس نزدیکی، همدلی و ارتباط ایجاد کند، اما اگر هدف تنها ساختن تصویری آرمانی از زندگی باشد، روایت فرد به نمایشی تبدیل می‌شود که بیش از آنکه واقعیت را بازتاب دهد، در پی جلب توجه و تأیید دیگران است.

چرا استوری تا این اندازه محبوب شده است؟

آمار‌ها نشان می‌دهد استوری اینستاگرام به یکی از پرکاربردترین قابلیت‌های این شبکه اجتماعی تبدیل شده است. روزانه ۵۰۰ میلیون نفر از استوری استفاده می‌کنند و در مجموعه اپلیکیشن‌های متا، شامل اینستاگرام، فیسبوک و مسنجر، هر روز بیش از یک میلیارد استوری منتشر می‌شود. اینستاگرام نیز تا سال ۲۰۲۶ بیش از ۲ میلیارد کاربر فعال ماهانه دارد؛ به این معنا که تقریباً از هر چهار کاربر، یک نفر هر روز با استوری تعامل دارد. همچنین ۸۶٫۶ درصد کاربران اینستاگرام استوری منتشر می‌کنند و این قالب به یکی از رایج‌ترین شیوه‌های تولید محتوا تبدیل شده است.

بررسی ۱۶۱ هزار و ۱۸۰ استوری نشان می‌دهد ۵۷ درصد آنها  تصویری و ۴۳ درصد ویدئویی هستند. کاربران زیر ۲۵ سال به‌طور میانگین روزانه ۳۲ دقیقه و کاربران ۲۵ سال و بالاتر ۲۴ دقیقه صرف مشاهده استوری‌ها می‌کنند. حساب‌های کاربری با بیش از ۱۰۰ هزار دنبال‌کننده به‌طور متوسط ۸۰ استوری در ماه منتشر می‌کنند، در حالی که این رقم برای حساب‌های دارای ۱۰ تا ۵۰ هزار دنبال‌کننده ۳۵ استوری و برای حساب‌های یک تا پنج هزار دنبال‌کننده ۱۲ استوری در ماه است.

یکی از مهم‌ترین علل محبوبیت استوری، شباهت آن به ارتباطات واقعی است. این محتوا موقتی است، لحظه‌ای منتشر می‌شود و معمولاً زندگی روزمره را بدون قالب رسمی پست‌های دائمی نشان می‌دهد. همین ویژگی باعث می‌شود مخاطبان احساس کنند در جریان اتفاقات روزمره زندگی دیگران قرار گرفته‌اند و ارتباطی نزدیک‌تر با آنها برقرار کرده‌اند. از سوی دیگر، موقتی بودن استوری فشار کمتری برای کامل و بی‌نقص بودن ایجاد می‌کند. بسیاری از کاربران محتوایی را که هرگز به‌عنوان پست دائمی منتشر نمی‌کنند، با خیال راحت در قالب استوری به اشتراک می‌گذارند، زیرا می‌دانند این روایت تنها ۲۴ ساعت در معرض دید خواهد بود.