نقش دانشگاه در مواجهه با اغتشاشات؛ آموزش، گفتوگو و تحلیل علمی
به گزارش خبرگزاری آنا، اغتشاشات اخیر بار دیگر این پرسش را در فضای عمومی و دانشگاهی کشور مطرح کرد که نقش نهاد دانشگاه در مواجهه با بحرانهای اجتماعی چیست و چگونه میتواند بدون خروج از مسیر علمی و آموزشی خود، در حل مسائل کشور اثرگذار باشد. دانشگاه صرفاً محل آموزش واحدهای درسی و اعطای مدرک نیست، بلکه نهادی اجتماعی با ظرفیت تولید فکر، تحلیل علمی و تربیت نیروی انسانی آگاه و مسئولیتپذیر به شمار میرود؛ نهادی که در بزنگاههای حساس، میتواند بهجای انفعال یا هیجانزدگی، نقش عقلانیت و تبیین را ایفا کند.
در شرایطی که برخی ناآرامیها تلاش داشتند جریان آموزش و فضای علمی کشور را مختل کنند، حفظ ارتباط آموزشی دانشجویان و جلوگیری از توقف یادگیری، به یکی از مهمترین اولویتهای دانشگاهها تبدیل شد. تداوم آموزش، نهتنها یک ضرورت علمی، بلکه اقدامی اجتماعی برای حفظ ثبات، امید و آیندهنگری در میان نسل جوان است. در کنار این مسئله، دانشگاه با بهرهگیری از ظرفیت استادان و دانشجویان میتواند به تحلیل ریشههای پدیدههای اجتماعی، نقد منصفانه شرایط موجود و ارائه راهکارهای واقعبینانه کمک کند.
برگزاری کرسیهای گفتوگو، تقویت سواد رسانهای، ایجاد فضای امن برای بیان دیدگاههای مختلف و آموزش مهارت تحلیل اخبار و روایتها، از جمله ابزارهایی است که دانشگاه میتواند در مواجهه با اغتشاشات و التهابات اجتماعی به کار گیرد؛ ابزارهایی که هم مانع از گسترش شایعات و هیجانات میشود و هم زمینه گفتوگوی منطقی و سازنده را فراهم میکند. در همین چارچوب، خبرگزاری آنا در ادامه، گفتوگویی با پریسا ملکی، دانشجومعلم و مسئول رسانه بسیج دانشگاه فرهنگیان انجام داده است تا دیدگاههای او درباره نقش دانشگاه، مسئولیت اجتماعی دانشجویان و راهکارهای مواجهه علمی و فرهنگی با اغتشاشات اخیر را بررسی کند.
اتفاقات ناگواری که روزهای اخیر رخ داد به ویژه در تاریخ ۱۸ و ۱۹ دی ماه؛ تحلیل شما از این وقایع چی هست؟ به عبارتی فرامتن این اتفاقات چی بوده و ما چگونه باید این حوادث را تحلیل کنیم؟
بهنظر میرسد آنچه در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه رخ داد، صرفاً یک اتفاق مقطعی یا واکنشی احساسی نبود، بلکه بخشی از یک فضای پیچیده اجتماعی و رسانهای بود. در ظاهر با نارضایتیها و فشارهای اقتصادی همراه بود، اما در فرامتن، شاهد تلاش برای ایجاد بیثباتی روانی و اجتماعی بودیم. تحلیل درست این وقایع، نیازمند تفکیک میان «مطالبه واقعی مردم» و «جریانسازی رسانهای و میدانی» است. اگر این تفکیک صورت نگیرد، امکان فهم درست مسئله و ارائه راهحل منطقی از بین میرود.
مسئلهای که این حوادث را پیچیده میکند این است که ابتدا این حوادث با مطالبات اقتصادی همراه بود، مطالباتی که باید شنیده میشدند. اما این اعتراضات به اغتشاش تبدیل شدند، چه عاملی باعث وقوع این جریان شد؟
واقعیت این است که مطالبات اقتصادی مردم، مطالبات بهحق و قابل پیگیری هستند و باید شنیده شوند. اما آنچه باعث پیچیدهشدن این حوادث شد، ورود جریانهایی بود که بهجای پیگیری مطالبات، مسیر خشونت و ناامنی را انتخاب کردند. این تغییر مسیر، معمولاً با هدایت رسانهای، تحریک احساسات و سوءاستفاده از فضای ملتهب شکل میگیرد. در این شرایط، اعتراض از مسیر طبیعی خود خارج شده و به اغتشاش تبدیل میشود.
دلیل شکست دشمن چی بود؟ چه موضوعی باعث شد که پازل دشمن و رسانههای معاند درست شکل نگیرد؟
یکی از دلایل اصلی شکست این پروژه، عدم همراهی بدنه اجتماعی با خشونت و ناامنی بود. برخلاف آنچه رسانههای معاند انتظار داشتند، اکثریت مردم میان اعتراض و اغتشاش تفکیک قائل شدند. همچنین انسجام نسبی اجتماعی و هوشیاری افکار عمومی باعث شد روایتسازیهای اغراقآمیز و یکسویه، نتواند به روایت غالب تبدیل شود.
به نظر شما در این حوادث آنچه ورق را به سمت ایران برگرداند چی بود؟
بهنظر میرسد مهمترین عامل، عقلانیت جمعی و پرهیز مردم از هیجانزدگی بود. جامعه ایران تجربههای تاریخی متعددی پشت سر گذاشته و میداند که بیثباتی و ناامنی، در نهایت به ضرر خود مردم تمام میشود. همین بلوغ اجتماعی باعث شد فضا بهتدریج از تنش فاصله بگیرد.
در این حوادث معمولا یک پای دانشگاه هم در میان است و نقش ویژهای از آنها دیده شد. متأسفانه برخی استادان و دانشجویان در این حادثه به شهادت رسیدند. چه پیامی به دانشگاهیان دارید؟
دانشگاه همواره محل اندیشه، گفتوگو و مطالبهگری آگاهانه بوده است. شهادت برخی اساتید و دانشجویان، اتفاقی تلخ و دردناک بود که نشان میدهد خشونت هیچ مرزی نمیشناسد. پیام من به دانشگاهیان این است که دانشگاه باید همچنان مرجع عقلانیت، تحلیل و گفتوگوی علمی باقی بماند و اجازه ندهد هیجان و افراط، جای تفکر و مسئولیتپذیری را بگیرد.
ترامپ رئیس جمهور آمریکا در این دوران با زدن توییت اعلام حمایت کرده از اغتشاشگران و گفته که ادامه دهید کمک در راه است. شما این حامی بودن ترامپ را به شکل معنی میکنید؟
اظهارات و حمایتهای ترامپ را باید در چارچوب مداخلات همیشگی آمریکا در امور داخلی کشورها تحلیل کرد. چنین مواضعی بیش از آنکه از دلسوزی برای مردم ایران باشد، نشاندهنده تلاش برای فشار سیاسی و بهرهبرداری از شرایط داخلی است. تجربه نشان داده که این حمایتها، نهتنها کمکی به حل مشکلات نمیکند، بلکه پیچیدگیها را بیشتر میکند.
در شرایط بحرانی باتوجه به محدودیتهایی که اینترنت دارد آموزش مجازی هم دچار مشکلاتی بود. به نظر شما در شرایط بحرانی آموزش باید به چه شکل باشد؟ و به چه سمتی برود که آموزش تداوم داشته باشد؟
در شرایط بحرانی، تداوم آموزش اهمیت دوچندان پیدا میکند. آموزش باید انعطافپذیر، ساده و متناسب با شرایط روحی و زیرساختی جامعه باشد. استفاده هوشمندانه از آموزش مجازی، کاهش فشار بر دانشجویان و تمرکز بر حفظ ارتباط آموزشی، میتواند مانع از توقف جریان یادگیری شود.
باتوجه به مسئولیت اجتماعی نهاد دانشگاه برای حل مسائل کشور، چه راهها و شیوههایی در مواجهه با این پدیده (اغتشاشات اخیر) پیشنهاد میدهید؟
دانشگاه بهعنوان یک نهاد اجتماعی مؤثر، میتواند با تولید فکر، تحلیل علمی و ارائه راهکارهای واقعبینانه به حل مسائل کشور کمک کند. برگزاری کرسیهای گفتوگو، تقویت سواد رسانهای و ایجاد فضای امن برای بیان دیدگاهها، از جمله راههایی است که دانشگاه میتواند در مواجهه با چنین پدیدههایی نقش سازندهای ایفا کند.
انتهای پیام/