میکروبهای ساکن دهان، کلیدی برای پیشگیری از چاقی
چاقی یک بحران جهانی سلامت است؛ بیماریای مزمن و عودکننده که در آن شاخص توده بدنی (BMI) افراد برابر یا بیشتر از ۳۰ است. بنا بر اعلام سازمان جهانی بهداشت، حدود ۸۹۰ میلیون نفر در جهان چاق هستند (بر اساس دادههای سال ۲۰۲۲) و ۲.۵ میلیارد بزرگسال نیز دچار اضافهوزن هستند (BMI برابر یا بیشتر از ۲۵).
این بحران تنها به بزرگسالان محدود نیست. در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۵ میلیون کودک زیر پنج سال دچار اضافهوزن بودند و در سال ۲۰۲۲ بیش از ۳۹۰ میلیون کودک و نوجوان ۵ تا ۱۹ سال اضافهوزن داشتند؛ از این میان، ۱۶۰ میلیون نفر به چاقی مبتلا بودهاند. سازمان جهانی بهداشت هشدار میدهد که چاقی دوران کودکی، خطر ابتلا به بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی–عروقی را در سنین پایینتر افزایش میدهد و پیامدهای روانی–اجتماعی قابلتوجهی از جمله انگ اجتماعی، تبعیض و افت کیفیت زندگی به همراه دارد.
میکروبهای دهانی
براساس گزارش «مدیکال اکسپرس»، دلایل شناخته شده زیادی برای افزایش وزن وجود دارد، از جمله رژیم غذایی، سبک زندگی و عوامل ژنتیکی. میکروبیوم روده؛ یعنی اجتماع میکروبهایی که در دستگاه گوارش زندگی میکنند، نیز بر وزن بدن اثر میگذارد. با این حال، درباره ارتباط احتمالی میان چاقی و میکروبهای ساکن دهان که دومین اکوسیستم میکروبی بزرگ بدن محسوب میشود، اطلاعات اندکی در دست است.
برای بررسی نقش احتمالی میکروبهای دهانی در این زمینه، پژوهشگران دانشگاه نیویورک ابوظبی در امارات متحده عربی، DNA میکروبی موجود در نمونههای بزاق ۶۲۸ بزرگسال اماراتی را توالییابی کردند که ۹۷ نفر از آنان مبتلا به چاقی بودند. نتایج این گروه با نتایج ۹۵ شرکتکننده دارای وزن سالم مقایسه شد؛ افرادی که از نظر سن، سبک زندگی و عادات بهداشت دهان با گروه نخست همسانسازی شده بودند.
باکتریهای مسئلهساز
این مقایسه نشان داد افراد مبتلا به چاقی، میزان بیشتری از باکتریهایی مانند «استرپتوکوک پاراسانگوئینیس» (Streptococcus parasanguinis) را دارند که باعث تحریک التهاب میشوند. همچنین تعداد میکروبهایی که لاکتات تولید میکنند در این افراد بیشتر بود. سطوح بالای لاکتات با افزایش خطر دیابت نوع ۲ و اختلال در متابولیسم مرتبط است.
فراتر از نوع باکتریها، پژوهشگران ۹۴ تفاوت را در نحوه عملکرد این میکروبها شناسایی کردند. برای مثال، در گروه مبتلا به چاقی، باکتریها در تجزیه قندها و پروتئینهایی که میتوانند مشکلاتی در سلامتی ایجاد کنند، فعالیت بیشتری داشتند. این تفاوتهای متابولیکی همچنین به افزایش سطح موادی شیمیایی به نام «اوریدین» و «اوراسیل» منجر شده بود؛ موادی که میتوانند به عنوان سیگنالهایی عمل کنند که اشتهای فرد را افزایش میدهند. تیم پژوهشی همچنین دریافت که این باکتریها توان کمتری در تولید مواد مغذی ضروری مورد نیاز بدن برای حفظ سلامت دارند.
پیشگیری از چاقی
در حال حاضر، دانشمندان نمیدانند که آیا این تفاوتهای میکروبی علت چاقی هستند یا پیامد آن. با این حال، صرفِ وجود آنها میتواند ابزاری قدرتمند برای شناسایی زودهنگام باشد. پژوهشگران در مقاله خود مینویسند: «این یافتهها نشان میدهد که ترکیب و عملکرد میکروبیوم دهان و مواد شیمیایی حاصل از آن بهطور معناداری تغییر میکند و این تغییرات، تعامل میان میکروبهای دهانی و بدن انسان را بهعنوان هدفهایی تازه برای پیشگیری و مداخله در چاقی برجسته میکند».
این موضوع میتواند به این معنا باشد که در آینده، یک آزمایش ساده بزاق دهان بتواند برای شناسایی خطرات پیش از آنکه به افزایش وزن منجر شوند، به کار رود. اگر مشخص شود که میکروبیوم دهان علت چاقی است، میتوان درمانهای جدیدی برای بهبود اکوسیستم دهان و پیشگیری از چاقی توسعه داد.
چرا میکروبیوم دهان مهم است؟
در سالهای اخیر، توجه پژوهشها به نقش میکروبیوم انسان در چاقی و بیماریهای متابولیک افزایش یافته است؛ اما تمرکز اصلی اغلب بر میکروبیوم روده بوده و میکروبیوم دهان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این در حالی است که دهان، پس از روده، دومین زیستبوم میکروبی بزرگ بدن انسان بهشمار میرود و حدود ۲۶ درصد کل باکتریهای بدن در حفره دهانی زندگی میکنند. پژوهشهای متعدد انجامشده نشان میدهد ترکیب میکروبیوم دهان در افراد دارای وزن طبیعی با افراد مبتلا به چاقی تفاوت معناداری دارد؛ تفاوتهایی که در بسیاری موارد، الگوهایی مشابه با تغییرات شناختهشده در میکروبیوم روده افراد چاق دارند، از جمله افزایش برخی گروههای باکتریایی و کاهش تنوع میکروبی.
مسیرهای احتمالی اثرگذاری
براساس یک مرور علمی شواهد موجود نشان میدهد که میکروبهای ساکن دهان ممکن است از چند مسیر بههمپیوسته در بروز و تداوم چاقی و بیماریهای متابولیک نقش داشته باشند. این مسیرها شامل اثرات موضعی باکتریهای دهانی بر ادراک طعم و ترجیحات غذایی، و نیز اثرات سیستمیک آنها بر عملکرد بافت چربی، ترکیب میکروبیوم روده و وضعیت التهابی بدن است.
انتهای پیام/