چرا نسل امروز دوستان کمتری دارد؟

به گزارش خبرگزاری آنا، به نقل از گاردین؛ بحث درباره کاهش روابط دوستانه در میان نسل جوان، فقط به تغییر سبک معاشرت یا جایگزینی دورهمی‌ها با گفت‌وگوهای آنلاین محدود نمی‌شود. مجموعه‌ای از تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناورانه، شیوه شکل‌گیری و حفظ دوستی‌ها را تغییر داده‌اند و حالا نشانه‌های آن در آمارهای مربوط به تنهایی و انزوای اجتماعی دیده می‌شود.

بر اساس گزارش IPPR با عنوان «تنها‌ترین نسل»، شمار جوانان ۱۱ تا ۲۴ ساله در انگلستان که هیچ دوست صمیمی ندارند، از یک نفر در هر ۱۰۰ نفر در سال ۲۰۱۴ به یک نفر در هر ۲۰ نفر رسیده است؛ یعنی این رقم در یک دهه پنج برابر شده است.

این تغییر فقط به نداشتن دوست صمیمی محدود نیست. سهم جوانان ۱۶ تا ۲۱ ساله‌ای که دست‌ کم سه دوست نزدیک دارند نیز از ۸۵ درصد در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ به ۷۲ درصد در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ کاهش یافته است. همچنین میزان رضایت نوجوانان ۱۴ و ۱۵ ساله از روابط دوستانه‌شان افت کرده است.

این گزارش که بر گفت‌وگو با بیش از ۱۵۰ جوان و تحلیل داده‌های رسمی تکیه دارد، تاکید می‌کند که نسل امروز را نمی‌توان کم‌تحمل‌تر یا ناتوان‌تر از نسل‌های قبل دانست؛ شرایطی که جوانان در آن رشد می‌کنند، به‌ طور جدی تغییر کرده است.

شبکه‌های اجتماعی ارتباط بیشتر و صمیمیت کمتر آوردند

یکی از عوامل مطرح‌ شده در این بحث، گسترش زندگی دیجیتال و انتقال بخش بزرگی از تعاملات روزمره به شبکه‌های اجتماعی است. جوانان امروز می‌توانند در طول روز با افراد زیادی در ارتباط باشند، اما تعداد بالای مخاطبان، دنبال‌کنندگان یا اعضای گروه‌های مجازی به معنای داشتن روابط نزدیک و قابل اتکا نیست.

در تجربه دوستی‌های حضوری، بخش مهمی از صمیمیت در لحظات به ظاهر بی‌اهمیت شکل می‌گیرد؛ قدم‌زدن‌های طولانی، شوخی‌های بی‌هدف، وقت‌گذرانی بدون برنامه و گفت‌وگوهایی که قرار نیست به نتیجه مشخصی برسند. این تعاملات فرصت شناخت تدریجی، اعتمادسازی و تجربه مشترک را فراهم می‌کنند؛ فرصت‌هایی که در ارتباطات سریع و پراکنده آنلاین همیشه به همان شکل تکرار نمی‌شود.

ریانون لوسی کاسلت، نویسنده گاردین، در یادداشت خود درباره دوستی‌های دوران کودکی و نوجوانی، بر همین تفاوت تاکید می‌کند. او معتقد است دوستی‌های ماندگار به ساعت‌ها وقت‌گذرانی و تجربه‌های مشترک نیاز دارند؛ چیزی که در زندگی دیجیتال و شتاب‌زده امروز کمتر در دسترس قرار گرفته است.

بااین‌حال، نباید شبکه‌های اجتماعی را تنها عامل کاهش دوستی‌ها دانست. پژوهشی منتشرشده در نشریه Computers in Human Behavior در سال ۲۰۲۴ که روابط اجتماعی نوجوانان ۱۰ تا ۱۸ ساله را بررسی کرده، نشان داده است افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی با کاهش زمان دیدار حضوری با دوستان همراه نیست. این پژوهش همچنین رابطه مستقیمی میان استفاده بیشتر از شبکه‌های اجتماعی و افت مهارت‌های اجتماعی در همه نوجوانان پیدا نکرده است؛ هرچند در میان نوجوانانی که نشانه‌های اضطراب اجتماعی بیشتری داشتند، ارتباط میان استفاده بیشتر و افت مهارت‌های اجتماعی مشاهده شد.

بنابراین، مسئله فقط حضور در فضای مجازی نیست؛ نوع استفاده از آن، وضعیت روانی افراد و فرصت‌هایی که برای تعامل حضوری در اختیار دارند نیز اهمیت دارد.

حذف مکان‌های دورهمی از زندگی جوانان چه تاثیری دارد؟

بخش دیگری از مسئله به تغییر محیط اجتماعی بازمی‌گردد. دوستی به طور معمول در موقعیت‌هایی شکل می‌گیرد که افراد به‌ طور مکرر و بدون برنامه‌ریزی پیچیده یکدیگر را می‌بینند؛ مدرسه، دانشگاه، باشگاه‌های محلی، پارک‌ها، کافه‌ها و فضاهای عمومی از جمله همین مکان‌ها هستند.

اکنون بسیاری از این فضاها یا از دسترس جوانان خارج شده‌اند یا استفاده از آن‌ها هزینه‌برتر شده است. تعطیلی باشگاه‌های جوانان، کمبود مکان‌های عمومی رایگان و افزایش هزینه رفت‌وآمد، فرصت معاشرت‌های خودجوش را کاهش می‌دهد.

پاملا کوالتر، پژوهشگر حوزه تنهایی کودکان و نوجوانان، در گفت‌وگو با گاردین به اهمیت تعاملات کوچک روزمره اشاره کرده است؛ برخوردهای کوتاه با همکلاسی، همسایه یا آشنایان که به‌ تدریج مهارت ارتباط‌گیری و اعتماد اجتماعی را تقویت می‌کنند. او این ارتباطات را «پیوندهای ضعیف» می‌نامد؛ رابطه‌هایی که شاید در ابتدا صمیمی نباشند، اما می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری دوستی‌های عمیق‌تر شوند.

وقتی فرصت چنین برخوردهایی کمتر شود، آشنایی با افراد تازه نیز دشوارتر خواهد شد. در نتیجه، جوانان نه‌تنها برای حفظ دوستی‌های قبلی با چالش روبه‌رو می‌شوند، بلکه فرصت کمتری برای ساختن روابط جدید دارند.

موانع پنهان دوستی چیست؟

دوستی برای شکل‌گیری و تداوم به زمان، انرژی و گاهی هزینه نیاز دارد. دیدار با دوستان، رفتن به کافه، سفرهای کوتاه یا حتی رفت‌وآمد برای حضور در یک جمع، همگی به امکاناتی وابسته‌اند که دسترسی به آن‌ها برای همه جوانان یکسان نیست.

افزایش هزینه مسکن، دشواری ورود به بازار کار، ناامنی اقتصادی و تاخیر در استقلال مالی، بخش مهمی از زندگی نسل جوان را تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، برنامه‌ریزی برای معاشرت و حفظ روابط اجتماعی ممکن است در اولویت‌های پایین‌تری قرار بگیرد.

از سوی دیگر، اضطراب اجتماعی، تجربه آزار آنلاین و نگرانی از قضاوت دیگران نیز بر کیفیت روابط اثر می‌گذارند. گاردین در گزارش خود درباره کاهش تعداد دوستان جوانان، به تجربه افرادی اشاره می‌کند که در گروه‌های مجازی با آزار و مزاحمت روبه‌رو شده‌اند و در نتیجه از جمع‌های دوستانه فاصله گرفته‌اند.

وقتی همه این عوامل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد؛ جوانی که فرصت کمتری برای معاشرت دارد، از نظر اقتصادی تحت فشار است و در روابط آنلاین نیز تجربه ناخوشایندی داشته، ممکن است برای آغاز یک دوستی تازه با دشواری بیشتری روبه‌رو شود.

تنهایی، فقط مسئله نسل جوان نیست

گزارش OECD درباره ارتباطات اجتماعی و تنهایی در کشورهای عضو نیز نشان می‌دهد که تعاملات حضوری طی بیش از یک دهه کاهش یافته و ارتباطات از راه دور و دیجیتال افزایش پیدا کرده است. بر اساس این گزارش، جوانان ۱۶ تا ۲۴ ساله از گروه‌هایی هستند که در سال‌های اخیر افت بیشتری در شاخص‌های ارتباط اجتماعی، رضایت از روابط و احساس حمایت تجربه کرده‌اند.

این گزارش همچنین تاکید می‌کند که عوامل اقتصادی، محیطی و ساختاری در شکل‌گیری انزوای اجتماعی نقش دارند و نمی‌توان همه تغییرات را به فناوری نسبت داد. 

در واقع، افزایش ارتباطات دیجیتال در کنار کاهش فرصت‌های تعامل حضوری، تصویری دوگانه از زندگی اجتماعی نسل جدید ساخته است. افراد ممکن است در تمام ساعات روز در دسترس باشند یا ارتباطات زیادی داشته باشند، اما همچنان کسی را نداشته باشند که بتوانند برای یک گفت‌وگوی طولانی، یک دیدار بی‌برنامه یا همراهی در روزهای دشوار روی او حساب کنند.

دوستی به زمان و فرصت نیاز دارد

کاهش دوستی‌های نزدیک را نمی‌توان با یک علت توضیح داد یا با حذف یک اپلیکیشن برطرف کرد. شبکه‌های اجتماعی بخشی از زندگی نسل امروز هستند، اما جایگزین همه کارکردهای معاشرت حضوری نمی‌شوند. از سوی دیگر، بازگشت به روابط اجتماعی قوی‌تر بدون دسترسی به فضاهای عمومی، فرصت‌های اقتصادی و محیط‌های امن برای معاشرت نیز دشوار است.

نسل امروز بیش از هر زمان دیگری امکان ارتباط دارد، اما ارتباط‌پذیری با صمیمیت یکسان نیست. دوستی با تعداد پیام‌ها، دنبال‌کنندگان و تماس‌های روزانه سنجیده نمی‌شود؛ به زمان مشترک، حضور واقعی و تجربه‌هایی نیاز دارد که رابطه را از سطح آشنایی فراتر ببرند. اینکه جوانان کمتر با یکدیگر حرف می‌زنند بخشی از ماجراست و قسمت اصلی این است که فرصت با هم بودن، آرام‌آرام از زندگی روزمره آن‌ها حذف شده است.