چرا گربه‌ها با دیدن خیار از جا می‌پرند؟

به گزارش خبرگزاری آنا؛ صحنه معمولا ساده است: گربه‌ای مشغول غذا خوردن است یا با آرامش در محیط خانه نشسته؛ صاحبش بی‌سروصدا خیاری را پشت سر او می‌گذارد و منتظر می‌ماند. گربه وقتی برمی‌گردد و با شیئی روبه‌رو می‌شود که لحظه‌ای پیش آنجا نبوده، ناگهان می‌جهد و از محل دور می‌شود. همین واکنش به ظاهر اغراق‌آمیز، به سوژه‌ای پرطرفدار برای ساخت و انتشار ویدئو تبدیل شده است.

اما آنچه در این ویدئو‌ها دیده می‌شود، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که گربه از خود خیار می‌ترسد. برای فهمیدن ماجرا باید میان ترس از یک شیء مشخص و واکنش به ظاهرشدن ناگهانی یک چیز ناآشنا تفاوت گذاشت؛ تفاوتی که در توضیحات متخصصان رفتار گربه‌ها نیز دیده می‌شود.

«مرکز سلامت گربه‌های دانشگاه کرنل» در توضیح این رفتار، احتمال غافلگیرشدن گربه‌ها را مطرح می‌کند. «پاملا پری»، متخصص رفتار حیوانات، می‌گوید گربه‌های این ویدئو‌ها ممکن است به ظاهرشدن ناگهانی شیئی ناآشنا واکنش نشان دهند.

آیا خیار برای گربه شبیه مار است؟

یکی از توضیح‌های رایج این است که خیار به دلیل شکل کشیده‌اش، مار را به یاد گربه می‌اندازد و همین شباهت واکنش فرار را برمی‌انگیزد. این فرضیه در نگاه اول قابل‌تصور به نظر می‌رسد؛ اما شباهت ظاهری به‌تنهایی برای اثبات چنین توضیحی کافی نیست.

پری در توضیحات مرکز سلامت گربه‌های دانشگاه کرنل، این برداشت را نمی‌پذیرد و می‌گوید گربه‌ها به‌طور طبیعی از مار‌ها نمی‌ترسند؛ بسیاری از آنها حتی مار شکار می‌کنند. در مطلب آموزشی دانشگاه ایالتی واشنگتن نیز «جسیکا بانچ»، دامپزشک این دانشگاه، تأکید می‌کند که متخصصان هنوز شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره ارتباط این واکنش با ترس از مار در اختیار ندارند.

البته این به معنای آن نیست که مار هرگز نمی‌تواند برای گربه خطرناک باشد. بعضی مار‌ها ممکن است به گربه‌ها، به‌ویژه گربه‌های کوچک، آسیب برسانند. در مقابل، گربه‌ها نیز می‌توانند شکارچی مار‌ها باشند. بنابراین، از واکنش چند گربه به خیار نمی‌توان نتیجه گرفت که آنها به‌طور غریزی از هر چیزی که شبیه مار است، فرار می‌کنند.

به بیان دیگر، فرضیه شباهت خیار به مار هنوز توضیحی اثبات‌شده برای این رفتار نیست. آنچه متخصصان در این منابع بیشتر بر آن تأکید دارند، غافلگیری و مواجهه ناگهانی با یک شیء ناآشناست.

چرا زمان و مکان غافلگیری اهمیت دارد؟

برای درک بهتر واکنش گربه، باید به موقعیتی توجه کرد که این شوخی معمولا در آن انجام می‌شود. گربه اغلب زمانی غافلگیر می‌شود که سرش را پایین انداخته و مشغول غذا خوردن است. در چنین وضعیتی، ممکن است متوجه آنچه پشت سرش می‌گذرد نباشد. وقتی ناگهان برمی‌گردد، با شیئی روبه‌رو می‌شود که انتظار حضورش را نداشته است.

در توضیحی که وب‌سایت دامپزشکی «کتستر» منتشر کرده، به این نکته اشاره شده است که گربه‌ها حیواناتی قلمروطلب‌اند و معمولا محیط اطراف خود را زیر نظر می‌گیرند. آنها در شرایط طبیعی برای یافتن غذا و دورماندن از خطر به آگاهی از محیط نیاز دارند. حتی در خانه، این رفتار‌ها به‌طور کامل از بین نمی‌روند.

محل غذا خوردن نیز برای گربه بخشی از محیط آشنای زندگی اوست. وقتی شیئی ناگهان در چنین فضایی ظاهر می‌شود، ممکن است واکنش گربه بیشتر از آنکه به ماهیت شیء مربوط باشد، به غافلگیرشدن در محیطی آشنا ارتباط داشته باشد. کتستر توضیح می‌دهد که اگر گربه فرصت داشته باشد خیار را به‌تدریج ببیند و بو کند، واکنشش ممکن است با زمانی که ناگهان با آن روبه‌رو می‌شود متفاوت باشد.

این تفاوت مهم است: گربه‌ای که از دیدن خیار ناگهان می‌جهد، لزوما همان واکنشی را به خیاری که از ابتدا در میدان دیدش قرار دارد نشان نمی‌دهد. با این حال، از این توضیح نیز نباید نتیجه گرفت که همه گربه‌ها در چنین موقعیتی واکنش یکسانی خواهند داشت.

همه گربه‌ها مثل هم واکنش نشان نمی‌دهند

اگر ویدئو‌های فضای مجازی را معیار قرار دهیم، ممکن است تصور کنیم هر گربه‌ای با دیدن خیار وحشت‌زده می‌شود. اما متخصصان چنین برداشتی را تأیید نمی‌کنند. به گفته پری، گربه‌ها شخصیت‌های متفاوتی دارند و احتمال دارد گربه‌های ترسوتر یا حساس‌تر به ظاهرشدن یک شیء ناشناس واکنش شدیدتری نشان دهند.

«جسیکا بانچ» نیز در مطلب آموزشی «دانشگاه ایالتی واشنگتن» توضیح می‌دهد که گربه‌ها ممکن است در برابر چیز‌های تازه، به‌خصوص هنگامی که بدون هشدار ظاهر می‌شوند یا حیوان در وضعیت کم‌هوشیاری قرار دارد، از جا بپرند. چنین واکنشی می‌تواند بخشی از سازوکار دفاعی حیوان در برابر خطری احتمالی باشد؛ سازوکاری که حتی در گربه‌های خانگی نیز باقی مانده است.

پس نمی‌توان تنها از روی یک ویدئو تشخیص داد که گربه از خیار می‌ترسد، از حرکت ناگهانی آن جا خورده یا به دلیل ویژگی‌های فردی خود واکنش شدیدتری نشان داده است. آنچه در تصویر دیده می‌شود، واکنش لحظه‌ای حیوان است؛ نه توضیح قطعی درباره علت آن.

شوخی چندثانیه‌ای، اما با پیامد‌های احتمالی

شاید پرش ناگهانی گربه برای تماشاگر خنده‌دار باشد، اما برای خود حیوان تجربه‌ای ترسناک است. واکنش ترس می‌تواند با تغییرات جسمی و رفتاری همراه شود؛ از جمله افزایش ضربان قلب و فعال‌شدن پاسخ دفاعی بدن. اگر چنین تجربه‌ای تکرار شود، ممکن است بر احساس امنیت حیوان اثر بگذارد.

مرکز سلامت گربه‌های دانشگاه کرنل هشدار می‌دهد که گربه ترسیده ممکن است میان تجربه ناخوشایند و عناصر محیطی آن ارتباط برقرار کند. برای مثال، ظرف غذا یا محل وقوع اتفاق می‌تواند با آن تجربه پیوند بخورد. حتی ممکن است حیوان صاحبش را نیز با موقعیت ترسناک مرتبط بداند و در تعامل با او احساس ناامنی کند.

نشانه‌های استرس همیشه به شکل فرار ناگهانی بروز نمی‌کنند. بر اساس توضیحات کتستر، تغییر اشتها، پنهان‌شدن، کناره‌گیری از تعامل، پرخاشگری، صداکردن بیش از حد یا تغییر در عادت‌های استفاده از خاک گربه می‌توانند از نشانه‌های احتمالی فشار روانی باشند. البته هیچ‌یک از این رفتار‌ها به‌تنهایی برای تشخیص علت مشکل کافی نیست و در صورت تداوم یا بروز تغییرات نگران‌کننده، مشورت با دامپزشک اهمیت دارد.

برای فهمیدن واکنش گربه، لازم نیست او را بترسانیم

ویدئو‌های گربه‌ها و خیار این تصور را ایجاد کرده‌اند که می‌توان با یک آزمایش ساده، ترس عجیب این حیوانات را آشکار کرد. اما منابع دامپزشکی چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کنند. شواهد موجود بیشتر با این توضیح سازگارند که برخی گربه‌ها از ظاهرشدن ناگهانی یک شیء ناآشنا غافلگیر می‌شوند؛ درحالی‌که نقش احتمالی شکل خیار و شباهت آن به مار همچنان قطعی نیست.

از سوی دیگر، واکنش گربه‌ها یکسان نیست و تکرار عمدی موقعیت ترسناک می‌تواند به احساس امنیت آنها آسیب بزند. توصیه متخصصان این است که به‌جای غافلگیرکردن حیوان برای ثبت یک ویدئوی سرگرم‌کننده، از بازی‌ها و فعالیت‌هایی استفاده کنیم که برایش خوشایند است.

بنابراین، پرسش اصلی شاید این نباشد که چرا گربه‌ها از خیار می‌ترسند؛ بلکه این است که چرا بعضی از آنها وقتی چیزی غیرمنتظره در محیط آشنایشان ظاهر می‌شود، چنین واکنش شدیدی نشان می‌دهند. پاسخ فعلی متخصصان بیش از آنکه به خود خیار اشاره داشته باشد، به غافلگیری، تفاوت‌های فردی و نیاز گربه به احساس امنیت در محیط زندگی‌اش مربوط است.