هشدار وزارت بهداشت درباره روانشناسی زرد در فضای مجازی؛ مداخلات روان‌شناختی بدون صلاحیت حرفه‌ای قابل پیگیری است
محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه جامعه آنا، درباره فعالیت صفحات و چهره‌های موسوم به روانشناسی زرد، برگزاری برنامه‌های روانشناسی در فضای مجازی و گردهمایی‌های موسوم به استیج‌های روانشناسی اظهار کرد: انتقال آموزه‌های روانشناسی به مردم از طریق رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، به‌خودی‌خود اقدام نادرستی نیست؛ مشروط بر اینکه مطالب ارائه‌شده درست، علمی و مبتنی بر شواهد باشند.
اطلاع‌رسانی روان‌شناختی با مداخله درمانی متفاوت است
وی افزود: مشکل از جایی آغاز می‌شود که فعالیت افراد از اطلاع‌رسانی عمومی فراتر می‌رود و به ارائه مداخلات روان‌شناختی، به‌ویژه مداخلات فردی، منتهی می‌شود. در این شرایط، صلاحیت علمی و حرفه‌ای فردی که چنین خدماتی ارائه می‌دهد، اهمیت اساسی دارد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: افرادی که در حوزه مداخلات روان‌شناختی فعالیت می‌کنند، باید تخصص مرتبط داشته باشند، آموزش‌های لازم را گذرانده باشند و مجوز‌های حرفه‌ای مورد نیاز را دریافت کرده باشند. شناخته‌شده یا محبوب بودن یک فرد در فضای مجازی، به‌تنهایی به معنای برخورداری از صلاحیت ارائه خدمات روان‌شناختی نیست.
شالبافان تأکید کرد: اگر فردی بدون برخورداری از صلاحیت حرفه‌ای لازم وارد حوزه مداخلات روان‌شناختی شود، ممکن است در زمینه‌ای مداخله کند که اجازه و توانایی تخصصی انجام آن را ندارد. چنین مواردی قابلیت پیگیری قانونی دارند و مردم می‌توانند در صورت مواجهه با این فعالیت‌ها، موضوع را به مراجع نظارتی اطلاع دهند.
استیج‌های روانشناسی چه زمانی آسیب‌زا می‌شوند؟
وی با اشاره به برنامه‌ها و گردهمایی‌های عمومی با موضوع روانشناسی گفت: اگر در یک برنامه عمومی، مطالبی درباره مسائل روان‌شناختی مطرح شود و این مطالب در چارچوب اطلاع‌رسانی عمومی باقی بماند، به‌خودی‌خود اشکالی ندارد؛ اما اگر برگزارکنندگان با عنوان روانشناسی اقدام به اجرای گروه‌درمانی کنند یا به شرکت‌کنندگان وعده بهبود و درمان بدهند، موضوع متفاوت می‌شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت افزود: زمانی که چنین برنامه‌هایی بدون شواهد علمی معتبر و از سوی افرادی فاقد صلاحیت علمی و اجرایی برگزار شوند، می‌توانند برای شرکت‌کنندگان آسیب‌زا باشند و لازم است از سوی مراجع مسئول بررسی شوند.
شالبافان توصیه کرد: مردم برای دریافت خدمات روان‌شناختی و شرکت در برنامه‌هایی که ادعای درمان دارند، به مراکز و مجموعه‌های مورد تأیید نهاد‌های علمی معتبر، دانشگاه‌های علوم پزشکی، انجمن‌های علمی دارای مجوز و سازمان‌های مسئول مراجعه کنند.
نظارت بر فعالیت‌های روان‌شناختی در استانها و شهرستان‌ها
وی با اشاره به سازوکار‌های نظارتی وزارت بهداشت بیان کرد: رصد تمام فعالیت‌های انجام‌شده در فضای مجازی و گردهمایی‌های مختلف از سوی نهاد‌های مرکزی ممکن است دشوار باشد، اما دانشگاه‌های علوم پزشکی در سطح استانها و شهرستان‌ها و در چارچوب شبکه بهداشت و درمان حضور دارند و می‌توانند در زمینه بررسی فعالیت‌های مرتبط با سلامت روان نقش‌آفرینی کنند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: در مواردی که فعالیت انجام‌شده ماهیت درمانی داشته باشد، معاونت درمان وزارت بهداشت و همکاران آن در دانشگاه‌های علوم پزشکی می‌توانند در حدود اختیارات قانونی خود به موضوع ورود کنند.
وی افزود: اگر در برنامه‌ها و گردهمایی‌های روان‌شناختی رفتار‌های آسیب‌زا مشاهده یا گزارش شود، موضوع می‌تواند از طریق مراجع مرتبط و نهاد‌های انتظامی پیگیری شود. به‌ویژه در موارد حساس، از جمله رفتار‌هایی که با خطر خودکشی ارتباط دارند، سازوکار‌های قانونی برای رسیدگی و برخورد با موارد تخلف وجود دارد.
گروه‌های همیاری اعتیاد می‌توانند مفید باشند، اما جایگزین درمان تخصصی نیستند
شالبافان در بخش دیگری از سخنان خود، درباره گروه‌هایی که با استفاده از تجربه شخصی اعضا و حمایت اجتماعی برای کمک به افراد درگیر اعتیاد فعالیت می‌کنند، گفت: اصل حمایت گروهی و اجتماعی از افرادی که تجربه یک مشکل را داشته‌اند و تلاش می‌کنند به دیگران درگیر همان مشکل کمک کنند، از پشتوانه شواهد علمی برخوردار است.
وی توضیح داد: افرادی که تجربه مواجهه با یک مشکل را دارند، می‌توانند با به‌اشتراک گذاشتن تجربه‌ها، روایت‌ها و راهکار‌های خود، به دیگران کمک کنند و زمینه همدلی و حمایت متقابل را فراهم آورند. این نوع حمایت اجتماعی، در صورت رعایت اصول لازم، می‌تواند مفید باشد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تأکید کرد: با این حال، گروه‌های همیاری باید به اصول اخلاقی و علمی پایبند باشند و در قبال عملکرد خود پاسخ‌گو باشند. همچنین لازم است وضعیت مجوز فعالیت آنها از مراجع ذی‌صلاح، از جمله دانشگاه‌های علوم پزشکی یا در موارد مرتبط سازمان بهزیستی، بررسی شود.
وی افزود: صرف تشکیل یک جمع حمایتی به معنای ارائه خدمات درمانی نیست. افراد می‌توانند در قالب‌های مختلف دور هم جمع شوند و تجربه‌هایشان را به اشتراک بگذارند، اما نباید بدون صلاحیت و مجوز‌های لازم، فعالیت خود را به‌عنوان درمان تخصصی معرفی کنند یا به شرکت‌کنندگان وعده درمان بدهند.
وعده درمان اعتیاد با سخنرانی انگیزشی قابل اتکا نیست
شالبافان با اشاره به برنامه‌هایی که با عنوان سخنرانی انگیزشی یا گردهمایی‌های گروهی برای درمان اعتیاد برگزار می‌شوند، اظهار کرد: باید میان حمایت اجتماعی و درمان تخصصی تفاوت قائل شد. به‌اشتراک گذاشتن تجربه‌های شخصی و ایجاد فضای همدلی می‌تواند به افراد کمک کند، اما این موضوع به‌تنهایی به معنای برخورداری از صلاحیت درمان اعتیاد نیست.
وی ادامه داد: اگر برگزارکنندگان یک برنامه ادعا کنند که فعالیت آنها موجب درمان اعتیاد می‌شود، باید صلاحیت علمی، مجوز‌های لازم و پشتوانه شواهدی ادعا‌های خود را بررسی کرد. ارائه خدمات درمانی بدون برخورداری از شرایط حرفه‌ای و قانونی مورد نیاز، قابل قبول نیست.
برخورد با فعالیت‌های آسیب‌زا در فضای مجازی
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در پایان با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های نظارتی گفت: اگر درباره فعالیت‌های روان‌شناختی در فضای مجازی یا گردهمایی‌های حضوری، رفتار آسیب‌زایی گزارش شود، وزارت بهداشت می‌تواند موضوع را از طریق مراجع مرتبط پیگیری کند و در موارد لازم، موضوع به نهاد‌های انتظامی ارجاع شود.
وی افزود: در موارد مرتبط با خودکشی، سازوکار‌های مشخصی برای پیگیری رفتار‌های آسیب‌زا وجود دارد. همچنین اگر یک برنامه یا گردهمایی وارد حوزه درمان شود، معاونت درمان و دانشگاه‌های علوم پزشکی می‌توانند در چارچوب اختیارات قانونی خود موضوع را بررسی کنند.
شالبافان تأکید کرد: مردم باید هنگام انتخاب خدمات سلامت روان، میان آموزش عمومی، حمایت گروهی و درمان تخصصی تفاوت قائل شوند و برای دریافت خدمات درمانی به متخصصان واجد صلاحیت و مراکز دارای مجوز مراجعه کنند.
انتهای پیام/