پزشکِ آینده چه ویژگیهایی دارد؟/ دانشجوی پزشکی دانشگاه آزاد از نقش هوش مصنوعی در تحول پزشکی میگوید
پریا حیدری، دانشجوی پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری آنا درباره روند ورود هوش مصنوعی به حوزه پزشکی اظهار کرد: هوش مصنوعی دیگر موضوعی مربوط به آینده نیست و در حال حاضر در بخشهای مختلف علوم پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد. سرعت پیشرفت این فناوری به اندازهای است که دانشجویان پزشکی نیز نمیتوانند نسبت به آن بیتفاوت باشند و لازم است از دوران دانشگاه با قابلیتها، محدودیتها و شیوه استفاده صحیح از ابزارهای هوشمند آشنا شوند.
وی افزود: وقتی درباره هوش مصنوعی در پزشکی صحبت میکنیم، نباید فقط به رباتهایی فکر کنیم که قرار است جای پزشک را بگیرند؛ بخش مهمتر ماجرا استفاده از الگوریتمها برای تحلیل حجم بسیار زیادی از دادهها، کمک به تشخیص بیماری، بررسی تصاویر پزشکی، پیشبینی برخی پیامدهای درمانی و کاهش بخشی از کارهای تکراری و اداری است.
کلاس درس پزشکی نیز از هوش مصنوعی تأثیر میپذیرد
این دانشجوی پزشکی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر کلاسهای درس عنوان کرد: یکی از مهمترین حوزههایی که میتواند تحت تأثیر این فناوری قرار بگیرد، آموزش پزشکی است. دانشجوی پزشکی با حجم بسیار زیادی از مطالب، مقالات، بیماریها، داروها و اطلاعات علمی مواجه است و هوش مصنوعی میتواند در دستهبندی، خلاصهسازی و توضیح مطالب پیچیده نقش یک دستیار آموزشی را ایفا کند.
حیدری ادامه داد: البته استفاده از هوش مصنوعی در کلاس درس به معنای حذف استاد یا جایگزین شدن دانشجو با یک ابزار هوشمند نیست. استاد همچنان نقش اصلی را در آموزش تفکر بالینی، تجربه، تحلیل شرایط بیمار و انتقال مهارتهای حرفهای دارد. هوش مصنوعی میتواند در کنار استاد قرار بگیرد و فرآیند یادگیری را شخصیتر و تعاملیتر کند.
وی اضافه کرد: برای مثال، دانشجو میتواند یک موضوع پیچیده پزشکی را از زوایای مختلف بررسی کند، درباره یک بیماری سناریوهای بالینی متفاوت دریافت کند یا برای تمرین تشخیص افتراقی با نمونههای فرضی مواجه شود. چنین قابلیتی میتواند آموزش پزشکی را از حالت صرفاً حفظ کردن مطالب به سمت حل مسئله و تصمیمگیری بالینی هدایت کند.
تحول بزرگ هوش مصنوعی در تشخیص بیماریها
این دانشجوی پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در تشخیص بیماریها گفت: شاید یکی از ملموسترین تأثیرات هوش مصنوعی در پزشکی، حوزه تشخیص و تصویربرداری باشد. سیستمهای هوشمند میتوانند حجم زیادی از تصاویر و دادهها را در مدت کوتاهی تحلیل کنند و الگوهایی را که ممکن است در نگاه اولیه انسان کمتر دیده شوند، شناسایی کنند.
حیدری بیان کرد: این موضوع بهخصوص در حوزههایی مانند رادیولوژی، آسیبشناسی و برخی بیماریهای چشمی اهمیت پیدا کرده است. البته این به معنای آن نیست که تشخیص بیماری را بهطور کامل به هوش مصنوعی واگذار کنیم. خروجی هوش مصنوعی باید در کنار شرح حال، معاینه، آزمایشها و قضاوت پزشک قرار بگیرد.
بر اساس گزارشها و راهنماهای سازمان جهانی بهداشت نیز هوش مصنوعی میتواند در تشخیص، درمان، پژوهش، توسعه دارو و مدیریت نظام سلامت نقش حمایتی داشته باشد؛ در عین حال، خطر خطا، سوگیری دادهها، حفظ حریم خصوصی و امنیت اطلاعات بیماران از جمله چالشهای مهم این فناوری عنوان شده است.
آیا هوش مصنوعی میتواند جای پزشکان را بگیرد؟
حیدری در پاسخ به این پرسش که آیا هوش مصنوعی در آینده جای پزشکان را خواهد گرفت، اظهار کرد: به نظر من پاسخ این سؤال منفی است؛ اما ممکن است شکل کار پزشکان را بهطور جدی تغییر دهد. پزشکی فقط تحلیل چند عدد یا تصویر نیست. پزشک با یک انسان مواجه است که سابقه، شرایط روحی، سبک زندگی، نگرانیها و شرایط اجتماعی متفاوتی دارد.
وی ادامه داد: حتی اگر یک سیستم هوش مصنوعی بتواند در یک حوزه خاص با سرعت و دقت بالایی اطلاعات را تحلیل کند، همچنان تصمیمگیری نهایی درباره بسیاری از مسائل پزشکی نیازمند ترکیب اطلاعات علمی با قضاوت انسانی، ارتباط با بیمار و مسئولیت حرفهای است.
این دانشجوی پزشکی افزود: شاید سؤال دقیقتر این باشد که آیا پزشکی که از هوش مصنوعی استفاده میکند، در آینده میتواند جای پزشکی را که از این فناوری استفاده نمیکند بگیرد؟ به نظر من این احتمال بسیار جدیتر است؛ بنابراین دانشجویان پزشکی باید به جای ترس از هوش مصنوعی، یاد بگیرند چگونه از آن بهعنوان یک ابزار کمکی استفاده کنند.
پزشک آینده باید «سواد هوش مصنوعی» داشته باشد
حیدری درباره مهارتهایی که دانشجویان پزشکی در سالهای آینده به آن نیاز خواهند داشت، گفت: همانطور که امروز یک پزشک باید با جستوجوی علمی، تفسیر مقاله و کار با پروندههای الکترونیک آشنا باشد، در آینده نیز شناخت ابزارهای هوش مصنوعی به بخشی از سواد حرفهای پزشکان تبدیل خواهد شد.
وی تصریح کرد: البته منظور از سواد هوش مصنوعی این نیست که همه دانشجویان پزشکی باید برنامهنویس شوند. مهم این است که بدانند یک ابزار هوشمند چگونه کار میکند، چه دادهای دریافت میکند، خروجی آن چقدر قابل اعتماد است و در چه شرایطی نباید به نتیجه آن اعتماد کرد.
این دانشجوی پزشکی افزود: یکی از خطرات مهم، اعتماد بیش از حد به خروجی هوش مصنوعی است. اگر دانشجو یا پزشک صرفاً به دلیل اینکه یک سیستم پاسخ خود را با اطمینان ارائه کرده است آن را درست فرض کند، ممکن است دچار خطا شود. حتی مدلهای زبانی و سامانههای مولد هوش مصنوعی نیز ممکن است اطلاعات نادرست یا ناقص تولید کنند و در حوزه سلامت این خطا میتواند پیامدهای جدی داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز بر ضرورت ارزیابی دقیق و نظارت تخصصی بر استفاده از این فناوریها تأکید کرده است.
شخصیسازی درمان؛ یکی از آیندههای مهم پزشکی
حیدری یکی دیگر از ظرفیتهای مهم هوش مصنوعی را حرکت به سمت پزشکی شخصیسازیشده دانست و گفت: در پزشکی سنتی بسیاری از تصمیمها براساس الگوهای عمومی گرفته میشود، اما هوش مصنوعی میتواند با تحلیل دادههای مختلف هر فرد، از سابقه پزشکی و نتایج آزمایشها گرفته تا اطلاعات ژنتیکی و سبک زندگی، به پزشک برای انتخاب تصمیم مناسبتر کمک کند.
وی ادامه داد: این مسئله میتواند در آینده به انتخاب دقیقتر درمان، شناسایی زودتر بیماریها و حتی پیشگیری از برخی بیماریها کمک کند. البته تحقق چنین آیندهای نیازمند دادههای باکیفیت، زیرساخت مناسب، قوانین مشخص و حفاظت جدی از اطلاعات سلامت افراد است.
چالشهای اخلاقی و حریم خصوصی را نباید نادیده گرفت
این دانشجوی پزشکی با اشاره به چالشهای استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی گفت: هرچه دادههای بیشتری در اختیار سامانههای هوشمند قرار میگیرد، اهمیت حفاظت از اطلاعات بیماران نیز بیشتر میشود. اطلاعات پزشکی از حساسترین دادههای شخصی افراد است و نمیتوان بدون چارچوب مشخص درباره جمعآوری، ذخیرهسازی و استفاده از آنها تصمیم گرفت.
حیدری افزود: مسئله دیگر، مسئولیت خطاست. اگر یک سامانه هوش مصنوعی توصیهای ارائه کند و پزشک براساس آن تصمیم اشتباهی بگیرد، باید مشخص باشد مسئولیت متوجه چه کسی است. به همین دلیل، توسعه فناوری باید همزمان با تدوین قوانین و استانداردهای اخلاقی و حرفهای پیش برود.
دانشگاهها باید برای پزشکی عصر هوش مصنوعی آماده شوند
حیدری در پایان خاطرنشان کرد: دانشگاهها نقش بسیار مهمی در آماده کردن نسل جدید پزشکان دارند. اگر قرار است هوش مصنوعی بخشی از آینده نظام سلامت باشد، آشنایی با این فناوری نباید صرفاً به دورههای پراکنده یا آموزشهای خارج از دانشگاه محدود شود.
وی گفت: دانشجوی پزشکی باید در کنار آناتومی، فیزیولوژی، پاتولوژی و سایر علوم پایه و بالینی، با مفاهیمی مانند دادههای پزشکی، کاربردهای هوش مصنوعی، محدودیت الگوریتمها، اخلاق فناوری و ارزیابی خروجی سامانههای هوشمند نیز آشنا شود.
این دانشجوی پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: هوش مصنوعی را نباید تهدیدی برای پزشکی دانست. اگر درست از آن استفاده شود، میتواند زمان پزشک را برای ارتباط بیشتر با بیمار آزاد کند، سرعت دسترسی به اطلاعات را افزایش دهد و در برخی فرآیندهای تشخیصی و درمانی به پزشک کمک کند. آینده مطلوب، حذف انسان از پزشکی نیست؛ بلکه همکاری هوش انسانی و هوش مصنوعی برای ارائه خدمات دقیقتر، سریعتر و انسانیتر است.
انتهای پیام/