آفتاب تابستان جبران کمبود «ویتامین دی» کافی نیست

به گزارش خبرگزاری آنا؛ نتایج یک پژوهش منتشر شده در «ساینس آلرت» (Science Alert) نشان می‌دهد حتی در روشن‌ترین ماه‌های سال نیز بخش قابل توجهی از افراد، به‌ویژه سالمندان و کسانی که پوست تیره‌تری دارند، همچنان با کمبود یا ناکافی بودن ویتامین D روبه‌رو هستند. یافته‌ای که می‌تواند نگاه رایج به نقش نور خورشید در تأمین این ویتامین حیاتی را تغییر دهد.

این پژوهش می‌دهد اتکا به نور خورشید به‌تنهایی، به‌ویژه در برخی گروه‌های پرخطر، راهکار مطمئنی برای حفظ سطح مناسب ویتامین D نیست و در بسیاری از موارد باید به مصرف مکمل نیز توجه شود.

وقتی تابستان هم تغییری ایجاد نمی‌کند

ویتامین D یکی از معدود ویتامین‌هایی است که بدن علاوه بر دریافت از مواد غذایی، می‌تواند آن را با کمک نور خورشید تولید کند. زمانی که پوست در معرض پرتو‌های فرابنفش نوع B یا «پرتو فرابنفش B» (Ultraviolet B یا UVB) قرار می‌گیرد، فرآیند ساخت این ویتامین آغاز می‌شود. به همین دلیل سال‌ها تصور می‌شد با فرا رسیدن تابستان، کاهش ویتامین D که در زمستان ایجاد شده است به‌طور طبیعی جبران می‌شود.

پژوهش جدید تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد

محققان در حدود ۱ سال سطح ویتامین D خون ۲۹۹ نفر را با استفاده از آزمایش ساده خون‌گیری از نوک انگشت بررسی کردند. حدود نیمی از شرکت‌کنندگان افراد ۶۵ سال و بالاتر بودند و نیمی دیگر را بزرگسالان بالای ۱۸ سال با پوست تیره تشکیل می‌دادند؛ دو گروهی که از نظر علمی در معرض خطر بیشتری برای کمبود این ویتامین قرار دارند.

نتایج نشان داد نزدیک به ۵۵ درصد سالمندان و بیش از ۷۲ درصد افراد دارای پوست تیره، سطح ویتامین D پایین‌تر از مقدار توصیه‌شده داشتند. نکته قابل توجه این بود که با وجود ورود مطالعه از فصل زمستان به بهار و سپس تابستان، این آمار تغییر محسوسی نکرد.

«برنارد کورف»، پژوهشگر تغذیه و از نویسندگان این مطالعه، می‌گوید: «شگفت‌آورترین یافته این بود که حتی در ماه‌های تابستان نیز سطح ویتامین D شرکت‌کنندگان افزایش قابل توجهی پیدا نکرد؛ در حالی که انتظار می‌رفت قرار گرفتن بیشتر در معرض نور خورشید این کمبود را جبران کند.»

چرا ویتامین D تا این اندازه اهمیت دارد؟

ویتامین D نقش اساسی در جذب کلسیم دارد و بدون آن، بدن نمی‌تواند از کلسیم موجود در غذا به‌خوبی استفاده کند. به همین دلیل این ویتامین برای حفظ سلامت استخوان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و کمبود آن در سالمندان می‌تواند خطر پوکی استخوان و شکستگی را افزایش دهد.

علاوه بر این، پژوهش‌های مختلف نشان داده‌اند ویتامین D در عملکرد طبیعی عضلات و تنظیم فعالیت دستگاه ایمنی نیز نقش دارد. برخی مطالعات حتی ارتباط میان سطح مناسب این ویتامین و کاهش علائم افسردگی را گزارش کرده‌اند.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند درباره برخی ادعاها، مانند نقش ویتامین D در کاهش خطر ابتلا به سرطان یا دیابت، هنوز اجماع علمی وجود ندارد و تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.

چرا برخی افراد حتی در تابستان هم کمبود دارند؟

محققان سه عامل اصلی را در این موضوع مؤثر می‌دانند. نخست، افزایش سن است. با بالا رفتن سن، توانایی پوست برای تولید ویتامین D در پاسخ به نور خورشید کاهش می‌یابد. علاوه بر این، بسیاری از سالمندان زمان کمتری را در فضای باز سپری می‌کنند.

عامل دوم، رنگ پوست است. «ملانین» (Melanin)، رنگدانه‌ای که مسئول رنگ پوست است، بخشی از پرتو‌های فرابنفش را جذب می‌کند. اگرچه این ویژگی از پوست در برابر آسیب‌های ناشی از نور خورشید محافظت می‌کند، اما همزمان باعث می‌شود افراد دارای پوست تیره برای تولید مقدار مشابهی از ویتامین D نسبت به افراد با پوست روشن، به زمان بیشتری در معرض نور خورشید نیاز داشته باشند.

عامل سوم نیز موقعیت جغرافیایی است. پژوهش حاضر در شمال انگلستان انجام شده؛ منطقه‌ای که حتی در تابستان نیز شدت پرتو‌های فرابنفش به اندازه‌ای نیست که برای همه افراد تولید کافی ویتامین D را تضمین کند.

آفتاب همیشه راه‌حل ایمن نیست

حتی در مناطقی که تابش خورشید بسیار شدیدتر است نیز قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید همیشه گزینه مناسبی محسوب نمی‌شود.

برای نمونه، پژوهشگران در شهر والنسیا اسپانیا محاسبه کرده‌اند که در ماه ژوئیه حدود هفت دقیقه حضور در آفتاب ظهر می‌تواند نیاز روزانه بدن به ویتامین D را تأمین کند. با این حال، دمای بسیار بالای هوا و خطر آسیب‌های پوستی باعث می‌شود قرار گرفتن طولانی‌مدت زیر نور مستقیم خورشید توصیه نشود.

آیا همه باید مکمل مصرف کنند؟

پژوهشگران تأکید می‌کنند نتایج این مطالعه به معنای کمبود ویتامین D در تمام افراد جامعه نیست. همه شرکت‌کنندگان این پژوهش از ابتدا سطح پایین ویتامین D داشتند و افرادی که از مکمل استفاده می‌کردند نیز وارد مطالعه نشده بودند؛ بنابراین نمی‌توان نتایج را به کل جمعیت تعمیم داد.

با این حال، یافته‌ها نشان می‌دهد گروه‌های پرخطر نباید تصور کنند تابستان به‌تنهایی مشکل کمبود ویتامین D را برطرف خواهد کرد.

مصرف خودسرانه مکمل بی‌خطر نیست

برخلاف برخی ویتامین‌ها که مقدار اضافی آنها از بدن دفع می‌شود، مصرف بیش از حد ویتامین D می‌تواند باعث تجمع این ویتامین در بدن و بروز عوارض جدی شود. به همین دلیل متخصصان توصیه می‌کنند مصرف مکمل تنها بر اساس نیاز فرد، نتایج آزمایش و با نظر پزشک انجام شود.

در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد باور قدیمی مبنی بر اینکه آفتاب تابستان برای همه افراد کمبود ویتامین D را جبران می‌کند، همیشه با شواهد علمی سازگار نیست. برای گروه‌هایی مانند سالمندان و افراد دارای پوست تیره، حفظ سطح مناسب این ویتامین ممکن است نیازمند راهکار‌های پایدارتر، از جمله مصرف هدفمند مکمل‌ها و پایش منظم وضعیت ویتامین D باشد.