کشاورزی ایران؛ خط مقدم خودکفایی در شرایط جنگی/ از تهدید واردات تا فرصت تولید داخلی

خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ در عصری که چالش‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی ازجمله در محاصره دریایی (یعنی دزدی و راهزنی دریایی) آمریکای جنایتکار و محدودیت‌های وارداتی، امنیت غذایی را در معرض تهدید قرار داده، حوزه کشاورزی بدون آسیب محسوس نقشی حیاتی و راهبردی ایفا کرده و به فعالیت خود ادامه می‌دهد. 

استان اردبیل با برخورداری از ظرفیت‌های بومی و اقلیمی مستعد، می‌تواند در خط مقدم توسعه خودکفایی کشاورزی قرار گیرد. تمرکز بر راهکارهای بومی و پایدار، نه‌تنها تهدیدهای ناشی از وابستگی به نهاده‌های خارجی را کاهش می‌دهد، بلکه فرصتی مغتنم برای تقویت اقتصاد داخلی و تاب‌آوری ملی را فراهم می‌آورد.

در مواجهه با افزایش قیمت برخی اقلام کشاورزی و محدودیت دسترسی به نهاده‌های شیمیایی، مفهوم «کشاورزی سالم» و «کشاورزی ارگانیک» به‌عنوان جایگزین‌های عملی و پایدار، اهمیتی دوچندان یافته است.

این رویکرد، با هدف به حداقل رساندن استفاده از مواد و سموم شیمیایی و اتکا به منابع طبیعی و داخلی، پاسخی علمی و اقتصادی به چالش‌های پیش رو محسوب می‌شود.

تبدیل تهدید ناشی از محدودیت واردات به فرصتی برای شکوفایی تولیدات داخلی، امری کاملاً دست‌یافتنی است.

تولید نهاده‌های ارگانیک در داخل کشور با وجود برخی موانع فرهنگی و دسترسی، امری کاملاً ممکن و ضروری است.

شرکت‌های داخلی با ظرفیت‌های بالقوه فراوان می‌توانند نیازهای کشاورزان را برآورده سازند. کلید موفقیت در این مسیر، نه‌تنها در تولید، بلکه در ترویج و آموزش «عملیات کشاورزی خوب» (Good Agricultural Practices) و معرفی «کودهای طبیعی و مواد آلی» به‌عنوان جایگزین‌های مؤثر و اقتصادی نهاده‌های شیمیایی است.

دستیابی به هدفی چون استفاده ۵۰ درصدی از نهاده‌های سالم و ارگانیک، خود یک دستاورد بزرگ درراستای کاهش وابستگی و ارتقاء سلامت محصولات کشاورزی به شمار می‌رود.

این مهم نیازمند حمایت‌های همه‌جانبه از تولید و توزیع این نهاده‌ها، تسهیل دسترسی کشاورزان، تداوم برنامه‌های آموزشی و ترویجی و ارائه مشوق‌های مؤثر است.

همکاری میان جامعه علمی، بخش خصوصی و نهادهای دولتی، تضمین‌کننده عبور موفقیت‌آمیز از چالش‌های کنونی و رسیدن به امنیت غذایی پایدار خواهد بود.

خبرنگار آنا درراستای ارائه راهکارهای علمی برای عبور از مسائل مرتبط با تحریم‌ و محاصره دریایی رژیم آمریکای جنایتکار با تکیه بر ظرفیت‌های بومی گفت‌وگویی را با رضا شهریاری عضو هیئت علمی و مدیر گروه کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل ترتیب داده است.

گپ و گفت آنا با شهریاری عضو هیئت علمی و مدیر گروه کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل در پی می‌آید:

کشاورزی ارگانیک اردبیل؛ سپری در برابر تحریم‌ها

آنا: همانطور که مستحضرید حوزه کشاورزی به‌خصوص در استان اردبیل از اهمیت بسزایی برخوردار است، با توجه به شرایط کنونی کشور و چالش‌های پیش رو، ازجمله مسائل مرتبط با تنگه هرمز و محاصره دریایی از سوی آمریکای جنایتکار و همچنین نگرانی‌هایی که ممکن است متوجه تأمین نهاده‌ها برای بخش کشاورزی باشد، کشاورزی ارگانیک چه جایگاهی می‌تواند در افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی ایفا کند؟

شهریاری: حوزه کشاورزی، به‌‌خصوص در استان اردبیل از اهمیت حیاتی برخوردار است. در شرایط کنونی که چالش‌هایی نظیر تنگه هرمز و مسائل مرتبط با واردات مطرح است، نگرانی طبیعی از بابت تأمین نهاده‌های شیمیایی (که منجر به بروز بیماری می‌شود) برای کشاورزی وجود دارد.

در چنین شرایطی، کشاورزی ارگانیک یا همان «کشاورزی سالم» که هدف آن به حداقل رساندن استفاده از مواد و سموم شیمیایی است، می‌تواند یک راهکار بسیار مهم تلقی شود.

ما می‌توانیم تهدید موجود را به فرصتی برای اتکاء به منابع داخلی و طبیعی کشور تبدیل کنیم، (نه واردات) در حقیقت با تکیه بر نهاده‌های طبیعی این برنامه را تعدیل کرده و وابستگی به واردات را کاهش دهیم.

بنابراین از یک سو کودهای شیمیایی کمتر به دست کشاورزان می‌رسد، از سوی دیگر قیمت این نوع از کودها گزاف شده و موضوع مهم‌تر اینکه بازار به سمت معامله نقدی پیش رفته است.

آنا: به نکته خوبی اشاره کردید، یعنی تبدیل تهدید به فرصت. در همین راستا، در وضعیت کاهش احتمالی واردات نهاده‌ها، راهکار علمی شما برای تولید نهاده‌های ارگانیک در داخل کشور چیست؟

شهریاری: ببینید درباره تولید نهاده‌های ارگانیک در داخل کشور، باید گفت که این امر کاملاً امکان‌پذیر است؛ هرچند ممکن است برخی مواد خاص همچنان نیازمند واردات باشند، اما شرکت‌های متعددی در داخل کشور مشغول به تولید چنین موادی هستند.

متأسفانه، گاهی واژه «ارگانیک» در کشور ما بیشتر جنبه‌ فانتزی و تزیینی به خود گرفته و کارشناسان حتی در استان اردبیل و سازمان جهاد کشاورزی این استان گاهی دسترسی به نهاده‌های ارگانیک را دشوار و رسیدن به این مرحله را نیازمند سال‌ها تلاش و گذر از مسائل فرهنگی می‌دانند، اما واقعیت این است که ما می‌توانیم «کشاورزی سالم» را ترویج دهیم.

آنا: منظورتان از «کشاورزی سالم» چیست و چگونه می‌توان به آن دست یافت؟

شهریاری: منظور از کشاورزی سالم در واقع تمرکز بر «عملیات کشاورزی خوب» (Good Agricultural Practices) و استفاده از «جبر یا کود» (به معنای کود‌های طبیعی و مواد آلی) است.

مهندسین ما می‌توانند با این فرصت کشاورزان را آموزش دهند تا مصرف کود‌های شیمیایی را کاهش داده و به جای آن از جایگزین‌های طبیعی استفاده کنند؛ به عنوان مثال، به جای استفاده از سموم شیمیایی که قیمت بالایی هم دارند، می‌توان از روش‌ها و مواد جایگزین استفاده کرد.

همچنین به جای کود‌های شیمیایی می‌توان از انواع کود‌های آلی و بیولوژیک بهره برد.

در کشور ما کارخانه‌های تولیدی مهمی وجود دارند که ظرفیت تأمین این نهاده‌ها را برای کشاورزان دارند.

آنا: اشاره کردید که مسائل فرهنگی و آموزشی در این زمینه چالش‌برانگیز هستند، راهکار شما برای غلبه بر این موانع فرهنگی و آموزشی چیست؟

شهریاری: قطعاً مسئله آموزش و فرهنگ‌سازی، نقشی کلیدی ایفا می‌کنند و باید کشاورزان را با این نهاده‌های جایگزین و مزایای آنها آشنا کرد.

حتی اگر امکان جایگزینی کامل نهاده‌های شیمیایی با نهاده‌های سالم و ارگانیک در کوتاه‌مدت فراهم نباشد، رسیدن به هدفی مبنی بر استفاده ۵۰ درصدی از نهاده‌های سالم و ارگانیک، خود یک موفقیت بزرگ محسوب می‌شود.

کاهش مصرف کود‌های شیمیایی و سموم حتی به میزان ۵۰ درصد دستاورد قابل توجهی خواهد بود.

در شرایط کنونی، حمایت از تولید و توزیع نهاده‌های ارگانیک و سالم، تسهیل دسترسی کشاورزان به این نهاده‌ها، و همچنین تداوم برنامه‌های آموزشی و ترویجی، امری ضروری است.

همچنین، تشویق و ترغیب کشاورزان به استفاده از این روش‌ها از طریق ارائه تسهیلات یا اعطای گواهی‌نامه‌های معتبر می‌تواند مؤثر باشد.

پیش‌بینی برداشت محصولات خوب از مزارع استان اردبیل

آنا: با توجه به ظرفیت‌های بومی و اقلیمی کشور، به‌خصوص در استان اردبیل، آیا امکان جایگزینی واردات برخی نهاده‌ها و مکمل‌های ارگانیک با تولیدات داخلی وجود دارد، این اقدام تا چه میزان می‌تواند در کاهش وابستگی و تأمین نیازهای بخش کشاورزی مؤثر باشد؟

شهریاری: بله، قطعاً ظرفیت‌های داخلی قابل توجهی برای جایگزینی برخی از نهاده‌ها و مکمل‌های ارگانیک وجود دارد.

این موضوعی است که وزارت جهاد کشاورزی باید به طور جدی پیگیری کند. ارائه لیست شرکت‌های تولیدکننده داخلی و معرفی محصولات آن‌ها به مهندسین کشاورزی، سازمان‌های جهاد کشاورزی و نظام مهندسی، نخستین گام ضروری است.

همچنین، دانشگاه‌ها و همکاران دغدغه‌مند در این حوزه می‌توانند با برگزاری دوره‌های آموزشی لازم، کشاورزان را با این نهاده‌های داخلی و روش‌های استفاده از آن‌ها آشنا کنند.

آنا: منظورتان از «در دسترس بودن نهاده‌ها» و «اقدام فوری» چیست؟ آیا راهکار مشخصی برای رساندن این نهاده‌ها به دست کشاورزان و تسریع روند اجرایی دارید؟

شهریاری: منظور از «در دسترس بودن»، ایجاد کانال‌های توزیع مؤثر و آمادگی زیرساخت‌ها برای رساندن این نهاده‌ها به دست کشاورزان است.

این فرآیند نباید در پشت درهای بسته و جلسات اداری محدود بماند و با توجه به اینکه در حال حاضر فصل کاشت محصولات مهمی مانند سیب‌زمینی و گندم است، و با توجه به بارندگی‌های خوب در مناطقی مانند مغان که پیش‌بینی برداشت محصول خوبی را نوید می‌دهد، اقدامات فوری ضروری است.

با استفاده از نهاده‌های داخلی با قیمت‌های معقول و قابل دسترس، می‌توانیم میزان محصول در هکتار را برای انواع محصولات افزایش دهیم و تمام تلاش جامعه علمی و کشاورزان باید بر این باشد که سطح تولید خود را بالا برده و با توجه به شرایط موجود و افزایش مستمر قیمت‌ها به‌خصوص در بخش محصولات کشاورزی از این فرصت برای افزایش بهره‌وری بهره ببریم.

آنا: در سطح بین‌المللی به‌خصوص در اروپا و آمریکا، شاهد گزارش‌هایی مبنی بر بحران در حوزه کشاورزی، افزایش چشمگیر قیمت کود شیمیایی و اختلال در توزیع نهاده‌ها هستیم. با توجه به این شرایط جهانی، ارزیابی شما از وضعیت کشور ما در حوزه تأمین کود و نهاده‌های کشاورزی در کوتاه‌مدت و میان‌مدت چیست، آیا ذخایر و زیرساخت‌های لازم برای اطمینان از تأمین نیازها وجود دارد؟

شهریاری: من به‌عنوان یک متخصص در حوزه کشاورزی، آمار دقیقی از ذخایر و وضعیت توزیع کنونی نهاده‌ها در دست ندارم تا بتوانم پیش‌بینی دقیقی ارائه دهم. اینگونه پرسش‌ها بهتر است مستقیماً از مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و سازمان‌های ذیربط پرسیده شود.

با این شرایط، تنها چیزی که می‌توانم بگویم اینکه وظیفه همگانی ما اعم از جامعه علمی، مهندسین کشاورزی در دانشگاه‌ها و ادارات اجرایی و همچنین کشاورزان این است که هرکس به اندازه توان خود، به کشاورزی منطقه و کشور یاری رساند.

همانطور که نیروهای مقتدر و مومن مسلح ما و مردم در میادین و خیابان‌ها در خط مقدم جبهه با استقامت در برابر دشمنان آمریکایی ـ صهیونیستی ایستادگی می‌کنند، وظیفه ما نیز پشتیبانی و انجام هر آنچه که از دستمان برمی‌آید، هرچند کوچک، برای عبور از این بحران است. همه باید دست در دست هم دهیم تا این چالش را پشت سر بگذاریم.

ایران دارای مهندسین کشاورزی زبده و خبره‌ای است و قطعاً می‌توان با اتحاد و وحدت مثالزدنی بر دشمن غلبه کرد و ایران اسلامی و عزیز را در حوزه کشاورزی به استقلال کامل رساند.