حلقه مفقوده قدرتافزایی فناورانۀ صنعت مخابرات ایران چیست؟
به گزارش خبرگزاری آنا، پیشرفت صنعت مخابرات و کاهش وابستگی به فناوریهای خارجی، به مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزه تولید، تأمین مالی، زیرساخت، سرمایه انسانی و بازار نیاز دارد.
این رویکرد با تأکیدات مطرحشده در پیام رهبر انقلاب به نخبگان درباره نقشآفرینی استعدادهای علمی در حل مسائل کشور و تبدیل ظرفیتهای دانشی به پیشرفت و اقتدار ملی نیز پیوند دارد؛ چراکه صنعت مخابرات یکی از عرصههای مهم تحقق این مطالبه از مسیر بومیسازی فناوریهای راهبردی و تقویت توان تولیدی کشور است.
بررسی دیدگاههای فرامرز رستگار، رئیس سندیکای صنعت مخابرات ایران، داوود زارعیان، معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران، داوود ادیب، رئیس انجمن صادرکنندگان صنعت مخابرات ایران و مهدی فقیهی، مدیرعامل رایتل در گفتوگوهای جداگانهای که با خبرنگار آناتک داشتهاند به خوبی نشان میدهد که ظرفیتهای فنی و صنعتی کشور در بخشهایی از این حوزه شکل گرفته است اما تبدیل این ظرفیتها به محصولات رقابتپذیر و زیرساختهای قابل اتکا، به فراهم شدن فرصت آزمون، توسعه بازار و تکمیل زنجیره تأمین وابسته است.
حمایت از تولید داخل با معیار توان واقعی عرضه
حمایت از تولیدکنندگان داخلی یکی از ابزارهای اصلی توسعه صنعت مخابرات است؛ با این حال، اثربخشی این حمایت به تناسب میان نیاز بازار و ظرفیت واقعی تولید بستگی دارد. فرامرز رستگار، رئیس سندیکای صنعت مخابرات ایران، با اشاره به سازوکار موجود برای حمایت از تولید داخل توضیح داده است که کمیتهای با حضور نمایندگان وزارت صمت، وزارت ارتباطات و معاونت علمی در این زمینه فعالیت میکند.
بر اساس توضیحات او، اگر محصول داخلی از مشخصات فنی مورد درخواست برخوردار باشد و ظرفیت تولید آن پاسخگوی تقاضا باشد، از ثبت سفارش کالای مشابه خارجی جلوگیری میشود؛ اما در صورت ناکافی بودن ظرفیت تولید، بخشی از نیاز از داخل و بخش دیگر از طریق واردات تأمین خواهد شد. این رویکرد نشان میدهد حمایت مؤثر از تولید داخل باید در کنار توجه به کیفیت، زمان تحویل و توان پاسخگویی تولیدکننده دنبال شود.
رستگار همچنین به مسئله تأمین سرمایه در گردش اشاره کرده است؛ مشکلی که گاهی با وجود برخورداری تولیدکننده از ظرفیت فنی و صنعتی، مانع افزایش سرعت تولید میشود. در چنین شرایطی، واردات بخشی از نیاز برای جلوگیری از تأخیر در طرحهای توسعهای بهصورت استثنایی مجاز میشود. بنابراین، تأمین مالی تولیدکنندگان و تسهیل دسترسی آنها به منابع موردنیاز، بخشی از سیاست حمایت از تولید داخل است.
فرصت آزمون؛ حلقه اتصال دانش فنی به محصول عملیاتی
یکی از محورهای مهم در اظهارات مهدی فقیهی، مدیرعامل رایتل، ضرورت ایجاد بازار و فراهم کردن فرصت آزمون برای شرکتهای داخلی است. او با اشاره به ظرفیت مجموعههای فعال در حوزه توسعه هسته شبکه بیان کرده است که چندین نهاد و شرکت در کشور برای ورود به این حوزه اعلام آمادگی کردهاند و قابلیتهای خود را در این زمینه مطرح کردهاند.
فقیهی با اشاره به استفاده از راهکار یکی از این مجموعهها در پایلوتهای صنعتی و مذاکره با سایر شرکتها، مهمترین نیاز آنها را «میدان دادن و ایجاد بازار» دانسته است تا بتوانند محصولات و فناوریهای توسعهیافته خود را در شرایط واقعی آزمایش کنند.
به گفته مدیرعامل رایتل، انتظار راهاندازی کامل هسته شبکه یک اپراتور از یک شرکت کوچک در ابتدای مسیر واقعبینانه نیست؛ اما ورود تدریجی این شرکتها به پروژههای کوچکتر در مقیاس صنعتی، امکان ارزیابی فناوری و افزایش توان عملیاتی آنها را فراهم میکند. او تأکید کرده است که همراهی اپراتورها و حاکمیت در کنار این فرصتها میتواند زمینه شکلگیری خدمات و زیرساختهای بومی را در آینده نزدیک فراهم کند.
این دیدگاه، نقش اپراتورها را از مصرفکننده تجهیزات و خدمات به یکی از بازیگران توسعه فناوری داخلی گسترش میدهد؛ زیرا پروژههای عملیاتی میتوانند فاصله میان نمونه آزمایشگاهی و محصول قابل استفاده در شبکه ارتباطی را کاهش دهند.
اولویتبندی تجهیزات و تکمیل زنجیره تأمین
تولید همه تجهیزات مخابراتی در داخل، با توجه به محدودیت منابع و پیچیدگی فناوریها، هدفی نیست که بتوان در کوتاهمدت بهطور کامل محقق کرد. داوود زارعیان، معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران و عضو هیأت علمی دانشگاه، با تفکیک وضعیت تجهیزات فعال و غیرفعال توضیح داده است که تولید داخلی در بخشهایی از تجهیزات غیرفعال، بهویژه تلفن ثابت، وضعیت قابل قبولی دارد؛ اما در تجهیزات فعال و بهخصوص تلفن همراه، نیاز به سرمایهگذاری و توسعه ظرفیتهای بومی بیشتر احساس میشود.
از نگاه زارعیان، با توجه به محدودیت منابع باید تولید تجهیزات پرمصرف و دارای اهمیت راهبردی و حاکمیتی در اولویت قرار گیرد. او همچنین توسعه فیبر نوری، نوسازی سوئیچها و حرکت به سمت معماریهای جدید شبکه از جمله IMS، ارتقای نرمافزار و امنیت و توسعه شبکه انتقال را از نیازهای صنعت مخابرات برای حرکت به مرز دانش برشمرده است.
رستگار نیز با اشاره به دشواری تولید قطعات الکترونیکی و تراشهها در داخل کشور، یادآور شده است که تولید انبوه این محصولات از نظر اقتصادی به مقیاس بزرگ نیاز دارد و بازار داخلی بهتنهایی برای تحقق این مقیاس کافی نیست. از این منظر، توسعه صادرات و دسترسی به بازارهایی فراتر از مرزهای کشور میتواند به توجیه اقتصادی سرمایهگذاری در بخشهای پایه صنعت الکترونیک کمک کند.
تبدیل توان تولید به توان رقابت
داوود ادیب، رئیس انجمن صادرکنندگان صنعت مخابرات ایران، با اشاره به توانمندی شرکتهای ایرانی در طراحی و تولید محصولاتی مانند مودم، تجهیزات پسیو، منابع تغذیه، کابل، سافتسوئیچ، سامانههای امنیتی شبکه، تجهیزات انتقال نوری و راهکارهای نرمافزاری، معتقد است صنعت مخابرات کشور در بخشهایی از مسیر مونتاژ تجهیزات خارجی عبور کرده و به سمت طراحی بومی و توسعه دانش فنی حرکت کرده است.
البته ادیب بر ضرورت تفکیک توان تولید از توان رقابت در بازارهای بینالمللی تأکید دارد. به گفته او، حضور در بازارهای خارجی به کیفیت فنی، رعایت استانداردهای بینالمللی، امنیت، قابلیت اطمینان، قیمت مناسب و برخورداری از خدمات پشتیبانی حرفهای نیاز دارد. محصولات ایرانی در حوزههایی مانند مودم، دکل، کابل، سافتسوئیچ و تجهیزات انتقال میتوانند ظرفیت ورود به بازار منطقه را داشته باشند؛ اما تحقق این هدف به بررسی نیاز بازارهای هدف و رفع موانع تجاری و منطقهای وابسته است.
ادیب بازارهایی مانند عراق و برخی کشورهای آسیای مرکزی را از مقصدهای بالقوه صادراتی معرفی کرده و معتقد است شرکتهای ایرانی باید از فروش موردی تجهیزات به سمت ایجاد روابط پایدار و تبدیل شدن به شریک فناوری اپراتورهای خارجی حرکت کنند. او همچنین صادرات خدمات طراحی شبکه، توسعه نرمافزار، یکپارچهسازی، آموزش، پشتیبانی و امنیت ارتباطات را از فرصتهای قابل پیگیری صنعت مخابرات میداند.
پیوند دانشگاه، صنعت و بازار برای توسعه پایدار
تقویت توان رقابتپذیری صنعت مخابرات به همکاری مستمر میان شرکتهای تولیدی، اپراتورها، دانشگاهها و نهادهای حاکمیتی نیاز دارد. زارعیان بر ضرورت نقشآفرینی دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در حل مسائل واقعی صنعت و بازطراحی سازوکارهای جذب و استفاده از نخبگان تأکید کرده است. ادیب نیز معتقد است شرکتهای خصوصی باید محور توسعه محصول و صادرات باشند و دولت با ثبات سیاستگذاری، تسهیل صادرات، استانداردسازی و فراهم کردن زیرساختهای آزمایشگاهی از این مسیر پشتیبانی کند.
مروری اجمالی بر این دیدگاهها نشان میدهد حلقه مفقوده صنعت مخابرات ایران را نمیتوان صرفاً در کمبود حمایتهای دولتی یا ضعف توان تولید خلاصه کرد. ایجاد بازار برای فناوریهای داخلی، فراهم کردن امکان آزمون در پروژههای عملیاتی، تأمین سرمایه در گردش، اولویتبندی فناوریهای راهبردی، تکمیل زنجیره تأمین و ارتقای استانداردهای محصول، اجزای بههمپیوسته مسیری هستند که تولید داخلی را به محصول قابل رقابت تبدیل میکنند.
ظرفیت مهندسی و تجربه شرکتهای ایرانی در بخشهایی از صنعت مخابرات، نقطه شروع این مسیر است؛ اما تقویت جایگاه ایران در بازارهای منطقهای و کاهش وابستگی فناورانه، زمانی شتاب میگیرد که حمایت از تولید به ایجاد مشتری، توسعه محصول قابل اعتماد و حضور پایدار در بازار منجر شود.
انتهای پیام/