کشورهای منطقه به‌دنبال راهکارهای امنیتی بومی/ تردید متحدان آمریکا به تضمین‌های واشنگتن
«وحید اخوت»، کارشناس مسائل منطقه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، با اشاره به واکنش کشورهای منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، به ایده امنیت درون‌زای منطقه‌ای اظهار کرد: واکنش این کشور‌ها را نمی‌توان تغییری ناشی از علاقه یا اشتیاق به الگوی امنیتی موردنظر ایران دانست، بلکه در این خصوص بیشتر با نوعی «عقلانیت اضطراری» مواجه هستیم.
امنیت وارداتی؛ از وعده تا واقعیت
وی افزود: تحولات ماه‌های اخیر و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی منطقه، این واقعیت را برای کشورهای عربی آشکار کرده است که هزینه‌های سنگین نظامی و خرید سامانه‌های پیشرفته دفاعی، به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت نیست. از سوی دیگر، حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا نیز لزوماً مانع گسترش دامنه تهدید‌ها نمی‌شود و حتی ممکن است این پایگاه‌ها خود به اهدافی در درگیری‌های منطقه‌ای تبدیل شوند.
کارشناس مسائل غرب آسیا با بیان اینکه چنین شرایطی می‌تواند پیامد‌های اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای برای کشورهای منطقه داشته باشد، ادامه داد: ناامنی، برنامه‌های توسعه‌ای بلندمدت کشورهای عربی، ازجمله پروژه‌های اقتصادی عربستان، را با مخاطرات جدی مواجه می‌کند. در چنین فضایی، طبیعی است که رهبران منطقه برای کاهش هزینه‌های احتمالی درگیری، به دنبال تنوع‌بخشی به روابط سیاسی و امنیتی خود باشند.
این کارشناس مسائل منطقه تصریح کرد: سفر مقام‌های منطقه‌ای به تهران و تلاش برای حفظ کانال‌های ارتباطی با ایران، الزاماً به معنای پذیرش کامل الگوی امنیتی جمهوری اسلامی یا قطع روابط با غرب نیست؛ بلکه بیش از هر چیز، نشان‌دهنده تلاش برای مدیریت تهدید‌ها و جلوگیری از گسترش دامنه بحران است.
ریاض میان تهران و متحدان منطقه‌ای
وی با اشاره به رویکرد عربستان سعودی در قبال تحولات منطقه‌ای عنوان کرد: سعودی‌ها تلاش می‌کنند از یک سو با تهران وارد گفت‌و‌گو شوند و از افزایش تنش‌ها جلوگیری کنند و از سوی دیگر، با گسترش همکاری‌های امنیتی با کشور‌هایی مانند ترکیه و پاکستان، گزینه‌های بیشتری برای مواجهه با تهدید‌های احتمالی در اختیار داشته باشند.
اخوت یادآور شد: این رویکرد را نباید به‌منزله پذیرش هژمونی ایران تفسیر کرد. آنچه اهمیت دارد، تلاش کشورهای منطقه برای یافتن راهکار‌هایی جهت کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی، حفاظت از منابع انرژی و جلوگیری از سرایت بحران‌های نظامی به اقتصاد آنهاست.
وی همچنین تأکید کرد: در واقع، کشورهای منطقه بیش از گذشته به این جمع‌بندی نزدیک شده‌اند که امنیت پایدار را نمی‌توان صرفاً از طریق خرید تسلیحات یا اتکا به حمایت قدرت‌های خارجی تأمین کرد؛ بلکه گفت‌و‌گو‌های منطقه‌ای و ایجاد سازوکار‌های مشترک امنیتی نیز باید در محاسبات آنها جایگاهی جدی داشته باشد.
ابزار‌های ایران برای پیشبرد امنیت درون‌زا
این کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در پاسخ به پرسشی درباره ابزار‌های ایران برای پیشبرد ایده امنیت درون‌زای منطقه‌ای بیان کرد: جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت‌های مختلف سیاسی، ژئوپلیتیکی و امنیتی برخوردار است که می‌تواند در معادلات منطقه‌ای اثرگذار باشد؛ البته نحوه استفاده از این ظرفیت‌ها در میزان موفقیت دیپلماسی منطقه‌ای اهمیت تعیین‌کننده دارد.
وی موقعیت راهبردی تنگه هرمز و نقش آن در انتقال انرژی را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اثرگذاری ایران دانست و گفت: اهمیت این گذرگاه در معادلات جهانی انرژی به ایران امکان می‌دهد بر محاسبات امنیتی و اقتصادی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تأثیر بگذارد. هرگونه تشدید تنش در این محدوده می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از منطقه داشته باشد و بازار‌های جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
اخوت با اشاره به اهمیت ابزار‌های نامتقارن در معادلات امنیتی منطقه توضیح داد: تحولات دریای سرخ و باب‌المندب و تهدید‌های متوجه مسیر‌های کشتیرانی و صادرات انرژی نشان می‌دهد که امنیت زیرساخت‌های اقتصادی و تجاری کشورهای منطقه به یکدیگر پیوند خورده است. از این منظر، هرگونه گسترش درگیری‌ها می‌تواند هزینه‌های قابل‌توجهی به کشورهای منطقه تحمیل کند.
تردید در تضمین‌های امنیتی آمریکا
وی یکی دیگر از مؤلفه‌های اثرگذار بر رویکرد کشورهای منطقه را تردید نسبت به میزان اتکاپذیری تضمین‌های امنیتی قدرت‌های خارجی دانست و تشریح کرد: رفتار واشنگتن و نحوه مواجهه آن با بحران‌های منطقه‌ای می‌تواند این پرسش را برای متحدان آمریکا مطرح کند که در شرایط بحرانی تا چه اندازه می‌توانند بر روی حمایت عملی این کشور حساب کنند.
این کارشناس مسائل منطقه ادامه داد: ایران می‌تواند با طرح ابتکار‌هایی مانند تضمین‌های متقابل عدم تعرض، تقویت گفت‌و‌گو‌های امنیتی و همکاری در بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، بر ضرورت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی بومی تأکید کند. چنین رویکردی می‌تواند این پیام را منتقل کند که کشورهای منطقه برای حفاظت از منافع مشترک خود باید نقش فعال‌تری در مدیریت بحران‌ها بر عهده بگیرند.
دیپلماسی منطقه‌ای؛ فرصتی برای کاهش تنش‌ها
کارشناس ارشد مسائل راهبردی با اشاره به اهمیت روابط ایران با قدرت‌های مؤثر بین‌المللی و کشورهای منطقه تصریح کرد: ارتباطات تهران با چین و حفظ کانال‌های گفت‌و‌گو با کشور‌هایی مانند ترکیه و پاکستان می‌تواند در تقویت موقعیت دیپلماتیک ایران مؤثر باشد. با این حال، بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها مستلزم آن است که ابتکار‌های سیاسی با پیشنهاد‌های عملی برای کاهش تنش و تأمین منافع مشترک همراه شوند.
وی در ادامه یادآور شد: امنیت درون‌زای منطقه‌ای زمانی می‌تواند به یک الگوی پایدار تبدیل شود که کشورهای منطقه به این درک مشترک برسند که ناامنی در هر یک از کشورهای حوزه خلیج فارس، آثار اقتصادی و امنیتی آن را به دیگر کشور‌ها نیز منتقل می‌کند. بر همین اساس، گفت‌و‌گو، اعتمادسازی و تدوین سازوکار‌های مشترک برای جلوگیری از درگیری، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش وابستگی به ترتیبات امنیتی خارج از منطقه باشد.
اخوت در پایان خاطرنشان کرد: هدف از طرح ایده امنیت درون‌زای منطقه‌ای باید ایجاد سازوکاری باشد که در آن کشورهای منطقه، به‌جای رقابت‌های پرهزینه و اتکای صرف به قدرت‌های خارجی، از مسیر همکاری و تفاهم برای حفاظت از منافع مشترک خود اقدام کنند.
انتهای پیام/