زمین به نقطه بی‌بازگشت اقلیمی نزدیک می‌شود
به گزارش خبرگزاری آنا به نقل از «ارث» (Earth)؛ این مقاله که با همکاری «برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد» (UNEP) و «مؤسسه بین‌المللی تحلیل سامانه‌های کاربردی» (IIASA) تهیه شده است، توضیح می‌دهد برای کاهش آسیب‌های ناشی از گرمایش زمین چه اقداماتی لازم است و جهان تا چه اندازه از انجام آنها فاصله دارد.
هنوز می‌توان شدت گرمایش زمین را محدود کرد
گزارش امسال سناریویی را به‌عنوان بهترین حالت ممکن در نظر می‌گیرد که در آن، دمای زمین تا اواسط قرن به اوج حدود ۱.۷ تا ۱.۸ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیش از صنعتی‌شدن می‌رسد. در این سناریو، حدود ۵۰ درصد احتمال وجود دارد که دمای زمین تا سال ۲۱۰۰ دوباره به ۱.۵ درجه یا کمتر بازگردد.
اما رسیدن به این وضعیت به کاهش بسیار سریع انتشار گازهای گلخانه‌ای نیاز دارد. بر اساس گزارش، انتشار جهانی این گاز‌ها باید تا سال ۲۰۳۰، به میزان ۱۸ درصد؛ تا سال ۲۰۳۵، به میزان ۴۵ درصد؛ و تا سال ۲۰۴۰، به میزان ۶۹ درصد کاهش پیدا کند. مبنای محاسبه این کاهش‌ها، میزان انتشار در سال ۲۰۲۵ است.
برنامه‌هایی که کشور‌ها تاکنون برای کاهش انتشار ارائه کرده‌اند، بسیار کمتر از این اهداف هستند. برآورد‌ها نشان می‌دهد اجرای این تعهدات می‌تواند انتشار جهانی را تا سال ۲۰۳۰ حدود ۵ تا ۸ درصد و تا سال ۲۰۳۵ حدود ۱۱ تا ۱۵ درصد کاهش دهد.
یوری روگل، پژوهشگر ارشد مؤسسه IIASA و از مسئولان تدوین بخش مربوط به شکاف انتشار گازهای گلخانه‌ای، می‌گوید اگر سیاست‌های کنونی ادامه پیدا کنند، گرمایش زمین در این قرن ممکن است به ۲.۸ درجه سانتی‌گراد برسد و پس از آن نیز افزایش یابد. حتی اگر همه کشور‌ها به تعهدات اقلیمی خود عمل کنند و تلاش‌های مشابهی را ادامه دهند، میزان گرمایش حدود ۲.۶ درجه برآورد می‌شود.
اگر تمام وعده‌های کشور‌ها برای رسیدن به انتشار خالص صفر نیز در کنار تعهدات فعلی اجرا شوند، پیش‌بینی گرمایش زمین به حدود ۲.۱ درجه کاهش پیدا می‌کند؛ رقمی که همچنان از هدف ۱.۵ درجه‌ای توافق پاریس بیشتر است.
پیش‌بینی‌های امسال از برآورد‌های سال گذشته بدبینانه‌ترند. یکی از دلایل این تفاوت، خروج آمریکا از توافق پاریس و کنارگذاشته‌شدن اهداف اقلیمی این کشور از محاسبات جهانی عنوان شده است.
گزارش همچنین هشدار می‌دهد که ادامه انتشار دی‌اکسید کربن با نرخ کنونی، پیامد‌های بلندمدتی دارد: هر پنج سال انتشار در این سطح، حدود ۰.۱ درجه سانتی‌گراد به اوج گرمایش نهایی زمین اضافه می‌کند.
هر دهم درجه گرمایش، خطرات بیشتری به همراه دارد
عبور موقت دمای زمین از مرز ۱.۵ درجه به معنای بی‌اهمیت‌شدن این هدف نیست. هرچه دما بیشتر افزایش پیدا کند و مدت بیشتری بالاتر از این آستانه بماند، خطرات اقلیمی افزایش می‌یابند و گزینه‌های موجود برای رسیدن به آینده‌ای امن‌تر محدودتر می‌شوند.
شونالی پاچائوری، از نویسندگان گزارش، تأکید می‌کند که هنوز فرصت اقدام وجود دارد. کاهش فوری و پایدار انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌تواند هم اوج گرمایش و هم مدت ماندن دمای زمین در سطوح بالا را محدود کند و امکان بازگشت به دمای ۱.۵ درجه تا پایان قرن را حفظ کند.
البته کاهش انتشار به‌تنهایی برای رسیدن به سناریوی مطلوب کافی نیست. در این سناریو، لازم است در طول قرن جاری حدود ۳۲۰ میلیارد تن دی‌اکسید کربن از جو خارج و برای مدتی طولانی ذخیره شود؛ کاری که با موانع فنی و اقتصادی قابل‌توجهی روبه‌روست و امکان اجرای آن در چنین مقیاسی هنوز مشخص نیست.
انرژی خورشیدی و بادی سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها رشد کرده‌اند
در میان خبرهای نگران‌کننده گزارش، یک نکته امیدوارکننده نیز وجود دارد. از زمان تصویب توافق پاریس، ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر، سه برابر سریع‌تر از پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه گذشته رشد کرده است. انرژی خورشیدی و بادی در این زمینه از مهم‌ترین موفقیت‌های اقدامات اقلیمی بوده‌اند.
سوفی بوم، از مؤسسه منابع جهانی و یکی از مسئولان تدوین بخش مربوط به پیشرفت کشور‌ها در اجرای تعهدات اقلیمی، می‌گوید انرژی‌های تجدیدپذیر به عاملی تعیین‌کننده تبدیل شده‌اند و در میان حوزه‌های مختلف اقدامات اقلیمی، تنها بخشی هستند که در مسیر دستیابی به اهداف سال ۲۰۳۰ قرار دارند.
با این حال، توسعه انرژی‌های پاک به‌تنهایی برای جبران عقب‌ماندگی جهان کافی نیست. کشور‌ها باید هم‌زمان با گسترش انرژی خورشیدی و بادی، وابستگی خود به زغال‌سنگ، نفت و گاز را نیز به‌تدریج کاهش دهند.
گزارش برای محدودکردن گرمایش زمین به سناریوی مطلوب، اهداف مشخصی تعیین می‌کند: تولید برق از زغال‌سنگ باید تا سال ۲۰۴۰ تقریباً در سراسر جهان متوقف شود و ظرفیت انرژی خورشیدی و بادی نیز باید دست‌کم پنج‌ونیم برابر سطح کنونی افزایش یابد.
ستو پلز، از نویسندگان گزارش در مؤسسه IIASA، می‌گوید تا سال ۲۰۳۵، تولید برق از انرژی خورشیدی و بادی باید دست‌کم سه برابر شود و انتشار دی‌اکسید کربن از سامانه‌های انرژی نیز حداقل ۳۵ درصد کاهش پیدا کند.
سیاست‌های اقلیمی مؤثرند؛ به شرط آنکه اجرا شوند
گزارش برای ارزیابی تأثیر اقدامات اقلیمی، بیش از ۲۲۰ ارزیابی از سیاست‌های مختلف را بررسی کرده است. نتیجه نشان می‌دهد سیاست‌های اقلیمی واقعاً می‌توانند انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش دهند، البته به شرط آنکه به‌درستی اجرا شوند.
سیاست‌های مربوط به بخش برق، به‌طور میانگین انتشار را ۹ درصد کاهش داده‌اند. همچنین مالیات بر کربن و طرح‌های خریدوفروش مجوز انتشار، در دوره‌های بررسی‌شده، کاهش ۵ تا ۱۳ درصدی انتشار را به همراه داشته‌اند.
مشکل اینجاست که موفقیت‌های یادشده بیشتر به بخش‌ها، کشور‌ها و دوره‌های زمانی خاص محدود مانده‌اند و هنوز به اقداماتی فراگیر در سطح جهان تبدیل نشده‌اند.
کیوان ریاحی، مدیر برنامه انرژی، اقلیم و محیط زیست در مؤسسه IIASA، می‌گوید تجربه‌های گذشته نشان داده‌اند که سیاست‌های اقلیمی می‌توانند در کشور‌های مختلف و بخش‌های گوناگون، انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش دهند. اکنون چالش اصلی این است که این تجربه‌های موفق با سرعت و گستردگی بیشتری اجرا شوند تا در آینده نیاز کمتری به خارج‌کردن حجم عظیمی از دی‌اکسید کربن از جو وجود داشته باشد.
فرصت تصمیم‌گیری هنوز تمام نشده است
عنوان گزارش امسال به مفهوم «نقطه بی‌بازگشت» اشاره دارد؛ اما پیام اصلی آن این نیست که دیگر هیچ کاری نمی‌توان انجام داد. منظور این است که فرصت تعیین میزان و مدت عبور دمای زمین از آستانه ۱.۵ درجه رو به پایان است، هرچند هنوز به‌طور کامل از دست نرفته است.
داده‌های این گزارش بر پایه ابتکار «قطب‌نمای سناریو‌های اقلیمی» مؤسسه IIASA تهیه شده‌اند؛ برنامه‌ای که مسیر‌های مختلف کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را به‌صورت نظام‌مند بررسی می‌کند.
هفدهمین گزارش سالانه شکاف انتشار گازهای گلخانه‌ای، راه‌حل آسانی پیش پای جهان نمی‌گذارد. عبور موقت از مرز ۱.۵ درجه عملاً اجتناب‌ناپذیر شده است، اما بازگشت به این آستانه تا سال ۲۱۰۰ همچنان از نظر محاسباتی امکان‌پذیر است.
اینکه گرمایش زمین تا چه اندازه از این حد فراتر برود و چه زمانی بتوان آن را دوباره کاهش داد، به تصمیم‌هایی بستگی دارد که دولت‌ها و جوامع هنوز فرصت دارند اتخاذ کنند.
انتهای پیام/