میکروب‌های روده بر شدت تب پس از واکسیناسیون اثر می‌گذارند
به گزارش خبرگزاری آنا به نقل از «سای‌تک‌دیلی» (SciTechDaily)؛ دو نفر ممکن است یک واکسن یکسان دریافت کنند، اما تجربه‌های کاملا متفاوتی داشته باشند. یکی از آنها دچار تب می‌شود و یک روز تمام احساس ناخوشی می‌کند، در حالی که دیگری به‌سختی متوجه بروز هرگونه علامتی می‌شود. دانشمندان مدت‌هاست در تلاش‌اند دریابند چرا این واکنش‌ها تا این اندازه متفاوت‌اند و پژوهشی جدید نشان می‌دهد که بخشی از پاسخ ممکن است در تریلیون‌ها میکروبی نهفته باشد که در روده‌های ما زندگی می‌کنند.
یک گروه بین‌المللی از پژوهشگران دریافتند افرادی که پس از واکسیناسیون تب شدیدتری داشتند، پیش از دریافت واکسن نیز نشانه‌هایی از التهاب بیشتر و فعالیت میکروبی متمایز در روده خود نشان می‌دادند. هنگامی که پژوهشگران میکروب‌های روده این افراد را به موش‌ها منتقل کردند، این حیوانات نیز در پاسخ به واکسیناسیون، واکنش‌های التهابی شدیدتری نشان دادند. این یافته‌ها به پروتئینی باکتریایی به نام «فلاژلین» به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی مؤثر در این واکنش اشاره می‌کنند و پرسش‌های جالبی درباره این موضوع مطرح می‌کنند که آیا رژیم غذایی می‌تواند بر نحوه پاسخ بدن به واکسن‌ها تأثیر بگذارد یا خیر.
پیش از تزریق واکسن، افراد از شرایط اولیه متفاوتی برخوردارند
واکسیناسیون از بیماری‌های عفونی پیشگیری می‌کند و از سلامت عمومی محافظت می‌کند، اما نگرانی درباره تب و علائمی شبیه آنفلوانزا ممکن است افراد را از واکسینه‌شدن منصرف کند. درک علت تفاوت این واکنش‌ها می‌تواند به پژوهشگران کمک کند راه‌هایی برای کاهش آنها بیابند و یکی از عوامل تردید مردم نسبت به واکسن را برطرف کنند.
میکروبیوم روده، یعنی مجموعه میکروارگانیسم‌های ساکن روده، یکی از محل‌های محتمل برای جست‌وجوی پاسخ است؛ زیرا تریلیون‌ها میکروارگانیسم موجود در آن پیوسته با دستگاه ایمنی ارتباط برقرار می‌کنند و به شکل‌گیری سطح پایه فعالیت آن کمک می‌کنند. از آنجا که اجتماعات میکروبی در افراد مختلف با یکدیگر تفاوت دارند، ممکن است یک واکسن یکسان با شرایط اولیه ایمنی بسیار متفاوتی روبه‌رو شود.
برای بررسی این موضوع، پژوهشگرانی به سرپرستی «روت لی» از مؤسسه زیست‌شناسی ماکس پلانک در توبینگن، مطالعه‌ای با عنوان «µHEAT» (بوم‌شناسی میکروبی ـ انسانی و دما) طراحی کردند. این گروه با حمایت «مرال اسن» از مؤسسه پزشکی گرمسیری در توبینگن، بزرگسالان جوان و سالمی را که در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ واکسن کووید-۱۹ دریافت می‌کردند، برای شرکت در مطالعه جذب کردند.
شرکت‌کنندگان نمونه‌های مدفوع خود را برای بررسی میکروب‌ها و نمونه‌های خون را برای اندازه‌گیری شاخص‌های ایمنی ارائه کردند. آنها همچنین در طول هفته پیش از واکسیناسیون و هفته پس از آن، دمای بدن خود را به‌طور منظم ثبت کردند.
ارتباط یک نشانه باکتریایی با تب
اجرای این مطالعه در دوران همه‌گیری مستلزم آن بود که گروه پژوهشی شرکت‌کنندگان را پیش از دریافت واکسن جذب کند و در عین حال، تعداد مراجعه‌ها و اندازه‌گیری‌ها را در حدی قابل مدیریت نگه دارد.
«کلسِی هوس»، نویسنده اصلی پژوهش که در دوران تحقیقات پسادکتری خود هدایت مطالعه µHEAT را بر عهده داشت و اکنون استادیار دانشگاه اتاوا در کاناداست، می‌گوید: «راه‌اندازی یک مطالعه جدید روی انسان در شرایطی که همه‌گیری همچنان ادامه داشت، چالش‌برانگیز بود. نمی‌خواستیم با اندازه‌گیری‌ها یا مراجعه‌های بیش از حد، بار زیادی بر دوش شرکت‌کنندگان بگذاریم و برای سازمان‌دهی مطالعه پیش از آنکه همه واکسینه شوند، تا حدی با زمان رقابت می‌کردیم. اما این تلاش کاملا ارزشش را داشت، زیرا پروژه به نتایج بسیار هیجان‌انگیزی منجر شد».
برخی از شرکت‌کنندگان دچار تب‌های قابل‌توجهی شدند. پیش از واکسیناسیون، میکروب‌های روده آنها فعالیت بیشتری در ژن‌های مرتبط با حرکت باکتری‌ها نشان می‌دادند؛ به‌ویژه ژن‌هایی که برای ساخت ساختار‌های حرکتی شلاق‌مانندی به نام «تاژک» به کار می‌روند و باکتری‌ها با کمک آنها حرکت می‌کنند.
تاژک‌ها از پروتئین‌هایی به نام فلاژلین ساخته شده‌اند. از آنجا که عوامل بیماری‌زایی مانند سالمونلا نیز فلاژلین تولید می‌کنند، دستگاه ایمنی این پروتئین‌ها را به‌عنوان نشانه‌های احتمالی خطر شناسایی می‌کند و با ایجاد التهاب به آنها پاسخ می‌دهد. اندازه‌گیری‌های انجام‌شده روی نمونه‌های خون و مدفوع نشان داد افرادی که پس از واکسیناسیون تب شدیدتری داشتند، پیش از دریافت واکسن نیز از سطح التهاب بالاتری برخوردار بودند.
بررسی میکروبیوم در موش‌ها
مشاهدات انسانی وجود یک ارتباط را نشان دادند، اما پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا خود میکروب‌ها می‌توانند بر پاسخ به واکسن تأثیر بگذارند، به آزمایشی نیاز داشتند. آنها میکروبیوم مدفوع شرکت‌کنندگان را به موش‌هایی منتقل کردند که به‌طور طبیعی میکروب‌های روده نداشتند و سپس حیوانات را واکسینه کردند.
موش‌هایی که میکروب‌های افراد دارای واکنش تب شدیدتر را دریافت کرده بودند، در مقایسه با موش‌هایی که میکروب‌های افراد دارای واکنش خفیف‌تر به تب به آنها منتقل شده بود، التهاب شدیدتری نشان دادند. این اثر تا حدی به توانایی حیوانات در شناسایی فلاژلین بستگی داشت و شواهدی فراهم کرد که نشان می‌داد این پروتئین باکتریایی در بروز واکنش نقش دارد.
لی، مدیر بخش علوم میکروبیوم، می‌گوید: «واکسیناسیون راهی کنترل‌شده برای درک این موضوع فراهم می‌کند که چرا افراد ممکن است در برابر یک محرک ایمنی یکسان، واکنش‌های بسیار متفاوتی نشان دهند. یافته‌های ما نشان می‌دهد فلاژلین میکروبی یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری این وضعیت پایه‌ای دستگاه ایمنی است و می‌تواند ارتباطی بالقوه میان تفاوت‌های میکروبیوم روده و تفاوت در پاسخ‌های ایمنی ایجاد کند».
آیا رژیم غذایی می‌تواند بر این واکنش تأثیر بگذارد؟
گروه پژوهشی در مرحله بعد بررسی کرد چه عواملی ممکن است میکروب‌های روده را به تولید فلاژلین بیشتر ترغیب کنند. شرکت‌کنندگانی که رژیم‌های غذایی مبتنی بر گیاهان داشتند، معمولا واکنش‌های تب خفیف‌تری نشان می‌دادند؛ ازاین‌رو، رژیم غذایی به‌عنوان عاملی مطرح شد که ارزش بررسی بیشتر را دارد.
«بنوآ شاسَن»، مدیر پژوهشی مؤسسه ملی پژوهش‌های سلامت و پزشکی فرانسه (Inserm) در مؤسسه پاستور، توضیح می‌دهد: «توانستیم در آزمایش‌های برون‌تنی -آزمایش‌هایی که خارج از بدن موجود زنده انجام می‌شوندـ مشاهده کنیم که برخی افزودنی‌های غذایی، تولید فلاژلین را به‌وسیله میکروب‌های روده افزایش می‌دهند. جالب اینکه این یافته‌ها نشان می‌دهند ترکیبات موجود در رژیم غذایی جوامع صنعتی ممکن است رشد باکتری‌های تاژک‌دار روده را تقویت کنند و تولید کلی فلاژلین را افزایش دهند».
آزمایش‌های حیوانی شواهد بیشتری در این زمینه فراهم کردند. «هیروهیتو آبو»، از نویسندگان پژوهش در دانشگاه ایالتی جورجیا در آتلانتا، می‌گوید: «دریافتیم که یک رژیم غذایی غربیِ پرچرب، پاسخ‌های التهابی موش‌ها به واکسن را تشدید می‌کند».
هوس می‌گوید: «اگرچه نتوانستیم نشان دهیم که رژیم غذایی، پاسخ به واکسن را در انسان تعیین می‌کند، یافته‌های مطالعه ما نشان می‌دهند که رژیم غذایی یکی از عواملی است که می‌تواند میکروبیوم مستعد التهاب را تغییر دهد. برای مشخص‌شدن اینکه آیا تغییرات رژیم غذایی می‌توانند تولید فلاژلین میکروبی را در انسان تغییر دهند و در پی آن، بر پاسخ‌هایی مانند تب پس از واکسیناسیون تأثیر بگذارند یا خیر، به مطالعات مداخله‌ای روی انسان نیاز خواهد بود».
فراتر از عوارض جانبی واکسن
در پژوهش‌های آینده می‌توان بررسی کرد که آیا مداخلاتی با هدف تأثیرگذاری بر میکروبیوم می‌توانند تب‌های شدید پس از واکسیناسیون را کاهش دهند یا خیر. در نگاهی گسترده‌تر، این مطالعه نشان می‌دهد میکروب‌های روده به شکل‌گیری وضعیت ایمنی بدن کمک می‌کنند؛ وضعیتی که ممکن است بر واکنش بدن به محرک‌هایی فراتر از واکسن‌ها نیز تأثیر بگذارد.
هوس در ادامه می‌افزاید: «در نهایت، این پژوهش به مجموعه شواهد رو به رشدی اضافه می‌کند که نشان می‌دهند میکروبیوم روده نقشی محوری در سلامت دستگاه ایمنی انسان دارد. درک این تعاملات می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای بهبود پیش‌بینی، پیشگیری و مدیریت تفاوت‌های فردی در پاسخ‌های ایمنی فراهم کند».
انتهای پیام/