شماره تلفن بدهید، همه‌چیز را درباره او پیدا کنید

به گزارش خبرگزاری آنا؛ به نقل از «Bitdefender»؛ هوش‌مصنوعی فرصتی تازه برای تبلیغات اپلیکیشن‌هایی فراهم کرده است که وعده تعقیب مخفیانه افراد را می‌دهند. برخی از این تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شوند و کاربران را به نصب برنامه‌هایی از فروشگاه‌های رسمی اپلیکیشن هدایت می‌کنند؛ بااین‌حال، قابلیت‌هایی که در آگهی‌ها وعده داده می‌شوند، در برنامه واقعی وجود ندارند. 

بیت‌دیفندر در گزارشی که منتشر کرد، نمونه‌هایی از تبلیغات تیک‌تاک و اپلیکیشن‌های مرتبط را بررسی کرده است. یافته‌های این شرکت نشان می‌دهد بخشی از این تبلیغات با وعده‌هایی مانند یافتن حساب‌های مخفی، کشف تصاویر حذف‌شده و ردیابی موقعیت مکانی افراد، کاربران را به پرداخت هزینه ترغیب می‌کنند؛ درحالی‌که برنامه‌های معرفی‌شده چنین قابلیت‌هایی را ندارد.

اپلیکیشن جاسوسی، پدیده‌ای قدیمی با تبلیغات جدید است

اپلیکیشن‌های موسوم به Stalkerware سال‌هاست وجود دارند. این نرم‌افزارها می‌توانند برای نظارت مخفیانه بر فعالیت‌های دیجیتال افراد، از جمله موقعیت مکانی، پیام‌ها و اطلاعات دستگاه، استفاده شوند. 

کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) در راهنمای رسمی خود درباره این نرم‌افزارها هشدار داده است که شریک عاطفی آزارگر یا شریک سابق ممکن است از آن‌ها برای ردیابی مخفیانه دستگاه و فعالیت‌های آنلاین فرد استفاده کند.

نمونه‌ای واقعی از پیامدهای این نرم‌افزارها، پرونده شرکت SpyFone است. FTC در سال ۲۰۲۱ با صدور حکمی این شرکت و مدیرعامل آن را از فعالیت در کسب‌وکار جاسوس‌افزار منع کرد.

این نهاد اعلام کرده بود که شرکت، طبق ادعاهای مطرح‌شده در پرونده، اطلاعاتی مانند تصاویر، پیامک‌ها، تاریخچه مرور وب و موقعیت مکانی کاربران را بدون اطلاع صاحبان دستگاه جمع‌آوری و به اشتراک می‌گذاشت. FTC در دسامبر ۲۰۲۵ نیز درخواست مدیرعامل شرکت برای لغو یا تغییر حکم را رد کرد.

این پرونده نشان می‌دهد نظارت مخفیانه از طریق اپلیکیشن‌ها یک تهدید فرضی نیست؛ اما باید میان نرم‌افزارهایی که امکان جمع‌آوری مخفیانه اطلاعات را دارند و برنامه‌هایی که فقط چنین قابلیتی را در تبلیغات وعده می‌دهند، تفاوت قائل شد.

مرز باریک میان کنترل والدین و جاسوسی 

برخی برنامه‌های نظارتی با عنوان کنترل والدین عرضه می‌شوند و قابلیت‌هایی مانند مشاهده موقعیت مکانی دستگاه را ارائه می‌کنند. این ابزارها کاربردهای مشروع دارند، اما آیا استفاده از فناوری نظارتی برای تعقیب مخفیانه همسر، شریک عاطفی یا افراد دیگر مسئله‌ای متفاوت است؟

گوگل در سیاست رسمی فروشگاه Play تصریح کرده است که برنامه‌های نظارتی مجاز نباید خود را ابزار جاسوسی مخفیانه معرفی کنند، رفتار ردیابی را پنهان سازند یا کاربران را درباره عملکردشان گمراه کنند. این برنامه‌ها باید قابلیت نظارتی خود را در توضیحات فروشگاه افشا کنند و هنگام اجرا نیز اعلان دائمی و نشان مشخص داشته باشند.

این سیاست همچنین استفاده از داده‌های شخصی و حساس را به عملکردهای مجاز و مورد انتظار کاربر محدود می‌کند و برای مواردی که جمع‌آوری اطلاعات ممکن است برای کاربر قابل‌پیش‌بینی نباشد، الزامات افشا و رضایت روشن در نظر می‌گیرد. 

بنابراین، حضور یک برنامه در فروشگاه رسمی به تنهایی اثبات نمی‌کند که همه ادعاهای تبلیغاتی آن درست هستند یا هر نوع استفاده از آن قانونی است.

تبلیغات تیک‌تاک و وعده‌های غیرواقعی 

بیت‌دیفندر در بررسی خود به تبلیغاتی در تیک‌تاک اشاره می‌کند که قابلیت‌هایی مانند یافتن تصاویر حذف‌شده، شناسایی حساب‌های مخفی و کشف موقعیت مکانی افراد از طریق GPS را وعده می‌دهند. 

برخی از این آگهی‌ها از نگرانی‌های عاطفی کاربران بهره می‌برند؛ برای مثال، وعده می‌دهند مشخص کنند شریک عاطفی آن‌ها خیانت می‌کند یا همکارشان در یک پلتفرم آنلاین حساب کاربری دارد. 

استفاده از تصاویر عجیب و تولیدشده با هوش مصنوعی نیز در بعضی از این تبلیغات دیده می‌شود. به نظر می‌رسد هدف چنین محتوایی، جلب توجه مخاطب و ترغیب او به کلیک روی آگهی باشد؛ هرچند انگیزه و عملکرد همه تبلیغ‌کنندگان به‌طور مستقل مشخص نشده است. 

یکی از نمونه‌های بررسی‌شده، اپلیکیشن Lens AI است. این برنامه بخشی از یک کارزار تبلیغاتی گسترده بوده و بیش از سه هزار آگهی در یک ماه به آن نسبت داده شده است. این شرکت همچنین به شباهت آیکون برنامه با نشان Google Lens اشاره می‌کند؛ شباهتی که به گفته گزارش، پس از تغییر آیکون نیز موضوع بررسی بوده است. 

Bitdefender در نسخه iOS این برنامه نیز نشانه‌هایی مشکوک مشاهده کرده است؛ از جمله امتیاز کلی بالا در کنار نظرات منفی کاربران که از کارنکردن برنامه، خطاهای متعدد و دریافت هزینه برای دوره آزمایشی شکایت داشته‌اند. 

این یافته‌ها مربوط به بررسی Bitdefender هستند و نباید به‌عنوان اثبات مستقل تخلف همه توسعه‌دهندگان یا همه اپلیکیشن‌های دارای نام مشابه در نظر گرفته شوند.

به دنبال اپلیکیشن‌ها با وعده ردیابی نروید

بیت‌دیفندر برای بررسی فاصله میان وعده تبلیغاتی و عملکرد واقعی برنامه، اپلیکیشن GPS Cam: Timestamp & Location را نیز آزمایش کرده است. این برنامه از طریق یکی از تبلیغات بررسی‌شده به کاربران معرفی می‌شد. 

آگهی ادعا می‌کرد که برای ردیابی دیگران نیازی به خرید دستگاه‌های مخصوص نیست و واردکردن شماره تلفن می‌تواند اطلاعات لازم را فراهم کند. بااین‌حال، بررسی نسخه نصب‌شده نشان داد که عملکرد واقعی برنامه با این وعده‌ها مطابقت ندارد. 

بر اساس توضیحات رسمی برنامه، GPS Cam: Timestamp & Location برای ثبت عکس و ویدئو همراه با اطلاعاتی مانند زمان، تاریخ و موقعیت مکانی طراحی شده است؛ قابلیتی که می‌تواند برای فعالیت‌های میدانی، سفر یا ثبت مستندات تصویری کاربرد داشته باشد. 

Bitdefender می‌گوید نسخه بررسی‌شده برنامه، امکاناتی مانند دوربین، نمایش موقعیت GPS، درج زمان و تاریخ روی تصاویر، گالری و نقشه داشت؛ اما قابلیت ادعایی ردیابی افراد با شماره تلفن را ارائه نمی‌کرد.

این گزارش می‌گوید برنامه‌ای که واقعا موقعیت مکانی یک فرد را بدون رضایت او ردیابی می‌کند، تهدیدی جدی برای حریم خصوصی است؛ اما برنامه‌ای که چنین وعده‌ای می‌دهد و در عمل آن را اجرا نمی‌کند، ممکن است کاربر را با تبلیغات گمراه‌کننده به پرداخت هزینه بکشاند.

البته این مقایسه‌ای میان بد و بدتر است که هردو به گمراهی و پرداخت هزینه کاربر منجر می‌شود.

هدف واقعی چیست؟

به گفته بیت‌دیفندر، برخی از این برنامه‌ها کاربران را به خرید اشتراک یا فعال‌کردن دوره‌های آزمایشی هدایت می‌کنند. گزارش‌هایی از کاربران درباره دریافت هزینه، کارنکردن قابلیت‌های وعده‌داده‌شده و خطاهای متعدد نیز در بررسی این شرکت مطرح شده است. 

در بعضی موارد، کاربران تصور می‌کنند دوره آزمایشی رایگان فعال کرده‌اند، اما با هزینه مواجه می‌شوند. تمدید خودکار اشتراک نیز می‌تواند باعث ادامه پرداخت‌هایی شود که کاربر از آن‌ها اطلاع کافی ندارد یا فراموش می‌کند لغوشان کند. 

چرا ارائه‌کنندگان اپلیکیشن باید حساس‌تر باشند؟ 

سیاست رسمی گوگل‌پلی، ادعاهای نادرست درباره عملکرد برنامه، جعل هویت اپلیکیشن‌های دیگر و استفاده نامناسب از اطلاعات شخصی را ممنوع می‌کند. همچنین، برنامه‌های نظارتی باید هویت و عملکرد خود را شفاف اعلام کنند و از پنهان‌کردن فعالیت ردیابی بپرهیزند. 

شناسایی همه تبلیغات گمراه‌کننده و تطبیق آن‌ها با برنامه‌ای که کاربر در نهایت نصب می‌کند، فرایندی پیچیده است. تبلیغ ممکن است در یک پلتفرم منتشر شود، به صفحه‌ای در فروشگاه دیگر پیوند بخورد و در آن صفحه با توضیحاتی متفاوت از وعده‌های آگهی روبه‌رو شویم. 

همین فاصله میان تبلیغ، صفحه فروشگاه و عملکرد واقعی برنامه، ارزیابی مسئولیت هر یک از بازیگران را دشوار می‌کند و گوگل باید برای آن راهکاری در نظر بگیرد.