ضرورت پیوند پژوهش‌های دانشگاهی با استانداردهای جهانی هوش مصنوعی
به گزارش خبرنگار آنا، شهریار شاه‌حسینی در دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی که در دانشگاه تهران برگزار شد، با تشریح روندهای بین‌المللی مرتبط با حکمرانی اینترنت، داده و هوش مصنوعی اظهار کرد: شناخت این روندها برای کشور اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از تصمیم‌ها و استانداردهای آینده فناوری در چارچوب مذاکرات و تعاملات بین‌المللی شکل می‌گیرند.
وی با اشاره به اینکه روندهای بین‌المللی معمولاً با هدف یافتن زمینه‌های مشترک میان کشورها شکل می‌گیرند، افزود: اگرچه کشورها در موضوعات مختلف اختلاف نظر دارند، تلاش می‌شود برای حل مسائل مشترک به توافق‌هایی دست یابند. شکل‌گیری این توافق‌ها ممکن است چندین سال طول بکشد، اما در برخی حوزه‌های جدید مانند هوش مصنوعی، این فرایندها با سرعت بیشتری پیش می‌روند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران ادامه داد: یکی از نکات مهم در بررسی روندهای بین‌المللی، شناخت مزایا و محدودیت‌های آنهاست. این روندها همیشه شاخص‌های دقیق و الزام‌آوری برای ارزیابی پیشرفت کشورها ندارند و بسیاری از توافق‌ها در قالب برنامه‌های ملی اجرا می‌شوند؛ بنابراین، میزان اثرگذاری آنها به نحوه پیگیری و اجرای تصمیم‌ها در کشورهای مختلف بستگی دارد.
شاه‌حسینی با بیان اینکه کشورها تلاش می‌کنند از این فرایندها برای پیشبرد منافع خود استفاده کنند، گفت: یکی از مهم‌ترین مزایای مشارکت در روندهای بین‌المللی، آشنایی با تجربه‌های موفق و ناموفق سایر کشورهاست. همچنین، حضور در ساختارهای تصمیم‌گیری و نهادهای بین‌المللی می‌تواند به افزایش سهم کشورها در شکل‌دهی به آینده فناوری و تقویت جایگاه آنها در حوزه‌های تخصصی کمک کند.
وی با اشاره به روند اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی (WSIS) به‌عنوان یکی از فرایندهای مهم بین‌المللی در حوزه حکمرانی اینترنت و توسعه فناوری اطلاعات، توضیح داد: این روند از اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی در چارچوب فعالیت‌های اتحادیه بین‌المللی مخابرات شکل گرفت و به برگزاری اجلاس‌های جهانی و تدوین اسناد مرتبط با توسعه جامعه اطلاعاتی منجر شد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران افزود: در این فرایند، موضوعاتی مانند توسعه زیرساخت‌های اینترنت، کاربردهای فناوری اطلاعات، امنیت اطلاعات و حکمرانی اینترنت مورد توجه قرار گرفت. این روند در دوره‌های مختلف ادامه یافت و با وجود گذشت سال‌ها، بسیاری از مسائل مطرح‌شده در آن همچنان در مباحث بین‌المللی فناوری اطلاعات اهمیت دارند.
شاه‌حسینی با اشاره به تحول نیازهای فنی در گذر زمان گفت: گاهی تصمیم‌هایی که در ابتدا ساده به نظر می‌رسند، پیامدهای فنی گسترده‌ای دارند. برای نمونه، توسعه اینترنت و افزایش تعداد دستگاه‌های متصل، نیاز به آدرس‌های اینترنتی را به‌شدت افزایش داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد تصمیم‌های مرتبط با فناوری باید با در نظر گرفتن تحولات آینده اتخاذ شوند.
وی تأکید کرد: بررسی این تجربه‌ها به کشورها کمک می‌کند پیامدهای بلندمدت تصمیم‌های فنی و سیاستی را بهتر بشناسند و در تدوین برنامه‌های خود، صرفاً به نیازهای کوتاه‌مدت توجه نکنند.
پیمان جهانی دیجیتال و جایگاه هوش مصنوعی در دستور کار سازمان ملل
این استاد دانشگاه با اشاره به تصویب پیمان جهانی دیجیتال در سال ۲۰۲۴ در چارچوب پیمان آینده سازمان ملل متحد اظهار کرد: این سند با هدف تقویت همکاری‌های بین‌المللی در حوزه فناوری‌های دیجیتال تدوین شده و موضوعاتی مانند حکمرانی داده، هوش مصنوعی و توسعه ظرفیت‌های دیجیتال را در بر می‌گیرد.
وی افزود: بررسی هم‌زمان اسناد بین‌المللی نشان می‌دهد بسیاری از چالش‌های حوزه دیجیتال، از جمله نحوه انتقال فناوری میان کشورهای توسعه‌یافته و کشورهای در حال توسعه، مدیریت چندپارگی اینترنت، تفاوت‌های فرهنگی در استفاده از فناوری و حدود اختیارات کشورهای میزبان در تنظیم فعالیت پلتفرم‌ها، همچنان از موضوعات مهم مذاکرات جهانی هستند.
شاه‌حسینی با اشاره به مسئله انتقال فناوری گفت: یکی از پرسش‌های اساسی این است که چگونه می‌توان زمینه انتقال دانش و فناوری را میان کشورهایی با سطوح متفاوت توسعه فراهم کرد تا امکان مشارکت گسترده‌تر در پیشرفت فناوری‌های دیجیتال به وجود آید.
وی ادامه داد: موضوع چندپارگی اینترنت و حرکت احتمالی کشورها به سمت شبکه‌های جداگانه نیز از چالش‌های مهم حکمرانی دیجیتال است. در کنار آن، باید مشخص شود پلتفرم‌های فعال در هر کشور تا چه اندازه ملزم به رعایت قوانین کشور میزبان هستند و چگونه می‌توان میان فعالیت فرامرزی شرکت‌های فناوری و حاکمیت ملی تعادل برقرار کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران با تشریح برخی اقدامات بین‌المللی در حوزه هوش مصنوعی گفت: در چارچوب همکاری‌های سازمان ملل، سازوکارهایی برای بررسی علمی و کارشناسی تحولات هوش مصنوعی و گفت‌وگو درباره تنظیم‌گری این فناوری در نظر گرفته شده است.
وی افزود: یکی از این سازوکارها، تشکیل هیأت علمی بین‌المللی متشکل از متخصصان حوزه هوش مصنوعی است که وظیفه آن بررسی مستقل تحولات این فناوری و ارائه ارزیابی‌های علمی درباره فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای آن است.
شاه‌حسینی ادامه داد: در کنار بررسی‌های علمی، گفت‌وگوی جهانی درباره حکمرانی هوش مصنوعی نیز با هدف گردهم آوردن کشورها، شرکت‌های بزرگ فناوری و سایر ذی‌نفعان دنبال می‌شود تا دیدگاه‌ها و پیشنهادهای مختلف در زمینه تنظیم‌گری این فناوری مورد بررسی قرار گیرد.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت ایران در این فرایندها گفت: حضور نمایندگان کشور در نشست‌های بین‌المللی و ارائه دیدگاه‌های ایران می‌تواند زمینه انعکاس اولویت‌ها و دغدغه‌های کشور را فراهم کند. تداوم این حضور در نشست‌های آینده نیز اهمیت دارد تا ایران بتواند از ظرفیت‌های موجود برای مشارکت مؤثرتر استفاده کند.
شاه‌حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به روندهای بین‌المللی حکمرانی داده اشاره کرد و گفت: در چارچوب فعالیت‌های کمیسیون علم و فناوری برای توسعه سازمان ملل متحد، موضوع حکمرانی داده نیز در دستور کار قرار گرفته و زمینه‌هایی مانند اصول اساسی حکمرانی داده، قابلیت همکاری میان سامانه‌ها و اشتراک‌گذاری ایمن و قابل اعتماد داده‌ها مورد توجه است.
وی افزود: تبادل داده میان کشورها و سازمان‌ها، بدون توجه به الزامات امنیتی و ایجاد سازوکارهای قابل اعتماد، امکان‌پذیر نیست. از این رو، تدوین اصول مشترک و بررسی دیدگاه‌های کشورهای مختلف می‌تواند به شکل‌گیری چارچوب‌های مناسب‌تر برای حکمرانی داده کمک کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران با اشاره به سازوکارهای داخلی پیگیری این موضوعات اظهار کرد: دیدگاه‌های کارشناسان دانشگاهی و دستگاه‌های مرتبط می‌تواند در نشست‌های تخصصی گردآوری شود و از مسیرهای رسمی، از جمله وزارت امور خارجه و نمایندگی‌های کشور در نهادهای بین‌المللی، در فرایندهای مربوط منعکس شود.
ضرورت پیوند پژوهش دانشگاهی با استانداردها و محصولات فناوری
شاه‌حسینی با تأکید بر لزوم شناخت مسیر تبدیل پژوهش علمی به استاندارد و محصول فناوری گفت: پژوهش دانشگاهی، به‌تنهایی پایان مسیر توسعه فناوری نیست. یک ایده ممکن است ابتدا در قالب پژوهش و شبیه‌سازی بررسی شود، سپس در مقاله علمی انتشار یابد و مورد توجه قرار گیرد؛ در ادامه نیز شرکت‌ها و تولیدکنندگان می‌توانند بر مبنای آن، محصولات و راهکارهای مختلفی توسعه دهند.
وی افزود: پس از شکل‌گیری محصولات و راهکارهای فنی، موضوع استانداردسازی و تعیین قواعد مشترک اهمیت پیدا می‌کند و بخشی از این فرایند در نهادهای بین‌المللی انجام می‌شود. بنابراین، میان فعالیت‌های دانشگاهی، توسعه محصولات و شکل‌گیری استانداردهای فناوری ارتباطی وجود دارد که نباید از آن غافل شد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران تأکید کرد: اگر استادان و دانشجویان از روندهای جهانی و موضوعاتی که در نهادهای بین‌المللی دنبال می‌شود شناخت داشته باشند، می‌توانند جهت‌گیری پژوهش‌های خود را آگاهانه‌تر انتخاب کنند و ارتباط بیشتری میان تحقیقات دانشگاهی و نیازهای آینده فناوری برقرار سازند.
وی در پایان گفت: شناخت این روندها مستلزم مطالعه مستمر، بررسی دیدگاه‌های مختلف و تحلیل منافع کشور است. با چنین رویکردی می‌توان هم از تجربه‌های جهانی بهره گرفت و هم زمینه حضور مؤثرتر ایران در شکل‌دهی به مسیر آینده فناوری و حکمرانی داده را فراهم کرد
انتهای پیام/