سلامت روان باید از خانواده به محله گسترش یابد؛ افزایش مراکز سراج به بیش از ۳۰۰ مرکز

به گزارش خبرگزاری آنا،  علیرضا رئیسی در گردهمایی مدیران و رؤسای گروه‌های سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد دانشگاه‌های علوم پزشکی که به مناسبت هفته سلامت روان برگزار شد، با اشاره به تحولات رویکرد‌های نظام سلامت اظهار کرد: در دهه‌های گذشته تمرکز اصلی نظام‌های سلامت بر بیماری‌های واگیر بود، اما با توسعه واکسیناسیون و کنترل بسیاری از این بیماری‌ها، توجه نظام سلامت بیش از گذشته به بیماری‌های غیرواگیر، پیشگیری و عوامل مؤثر بر سلامت معطوف شده است.

وی افزود: تحول مهم دیگر، عبور از نگاه صرفاً فردمحور و حرکت به سمت خانواده‌محوری بود؛ رویکردی که بر اساس آن، دیگر یک فرد به تنهایی موضوع مراقبت نیست و خانواده به عنوان یک مجموعه باید تحت پوشش خدمات سلامت قرار گیرد. برنامه پزشک خانواده و نظام ارائه خدمات در روستا‌ها و شهر‌های زیر ۲۰ هزار نفر نیز بر مبنای چنین رویکردی توسعه پیدا کرد.

از خانواده‌محوری به محله‌محوری

معاون بهداشت با بیان اینکه امروز باید یک گام فراتر رفت، گفت: در سال ۲۰۲۶ باید از خانواده‌محوری به سمت محله‌محوری حرکت کنیم؛ زیرا خانواده نیز بخشی از یک محله و جامعه است و سلامت آن تحت تأثیر شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیطی قرار دارد.

وی ادامه داد: آلودگی محیط زیست، شرایط اقتصادی، آسیب‌های اجتماعی و بسیاری از عوامل خارج از خانواده می‌توانند مستقیماً سلامت افراد را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل نمی‌توان نظام سلامت را صرفاً بر فرد یا حتی خانواده متمرکز کرد و نسبت به محیطی که افراد در آن زندگی می‌کنند، بی‌توجه بود.

رئیسی این موضوع را در حوزه سلامت روان دارای اهمیت ویژه دانست و افزود: اگر فردی با اضطراب یا سایر مشکلات سلامت روان مراجعه کند، نمی‌توان تصور کرد که تنها با مداخله روی همان فرد، مسئله به طور کامل برطرف می‌شود. ممکن است منشأ بخشی از مشکلات در خانواده یا محیط اجتماعی و محل زندگی فرد باشد و مداخلات سلامت روان باید این عوامل را نیز در نظر بگیرد.

وی با اشاره به تأثیر بحران‌ها و حوادث بر سلامت روان جامعه گفت: تجربه حوادث و شرایط بحرانی نیز نشان داده است که عوامل محیطی می‌توانند بر وضعیت روانی افراد و خانواده‌ها اثر بگذارند و به همین دلیل نگاه جامع به سلامت روان بیش از گذشته ضرورت دارد.

سراج؛ نمادی از نگاه جامع به سلامت روان

معاون بهداشت در ادامه به توسعه مراکز سلامت روانی اجتماعی «سراج» اشاره کرد و گفت: مراکز سراج یکی از نماد‌های توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت هستند و می‌توانند مجموعه‌ای از خدمات مورد نیاز را از مددکاری تا خدمات تخصصی سلامت روان در اختیار مردم قرار دهند.

وی افزود: در این مراکز باید بررسی شود چه عوامل خانوادگی، اجتماعی و محیطی در شکل‌گیری یا تشدید مشکلات فرد نقش داشته‌اند تا مداخله تنها محدود به یک علامت یا مشکل نباشد و عوامل مؤثر نیز مورد توجه قرار گیرند.

رئیسی با بیان اینکه تاکنون ۱۴۸ مرکز سراج راه‌اندازی شده است، اظهار کرد: برنامه ما این است که تا پایان دوره، تعداد این مراکز به بیش از ۳۰۰ مرکز برسد. تجربه مناطقی که این مراکز را جدی گرفته و برنامه را به‌درستی اجرا کرده‌اند نیز نشان‌دهنده نتایج مثبت آن است.

تولیت سلامت روان قابل واگذاری نیست

معاون بهداشت یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های مدیران سلامت روان دانشگاه‌های علوم پزشکی را حفظ و تقویت نقش تولیتی نظام سلامت دانست و گفت: مسئولیت و تولیت سلامت روان در هر منطقه و دانشگاه بر عهده دانشگاه علوم پزشکی است و این مسئولیت را نمی‌توان به دستگاه دیگری واگذار کرد.

وی افزود: حوزه سلامت روان تنها وظیفه وزارت بهداشت نیست و دستگاه‌های مختلف باید در آن مشارکت داشته باشند. از همکاری سازمان بهزیستی، شهرداری‌ها، انجمن‌های علمی و سایر سازمان‌ها استقبال می‌کنیم، اما این همکاری باید در یک چارچوب مشخص و با هدایت نظام سلامت انجام شود.

رئیسی تأکید کرد: اینکه هر سازمان به صورت جداگانه برنامه یا خدمتی در حوزه سلامت روان راه‌اندازی کند و خود را متولی آن بداند، قابل قبول نیست. دانشگاه‌های علوم پزشکی در استان‌ها باید این موضوع را مدیریت کنند و در عین استفاده از همه ظرفیت‌های بین‌بخشی، نقش هدایت‌کننده خود را حفظ کنند.

توسعه خدمات مجازی سلامت روان

معاون بهداشت همچنین استفاده از فناوری‌های جدید برای افزایش دسترسی مردم به خدمات سلامت روان را ضروری دانست و گفت: در همه نقاط کشور امکان استقرار نیروی تخصصی به اندازه کافی وجود ندارد و در برخی مناطق، دسترسی مردم به کارشناسان سلامت روان محدودتر است؛ بنابراین باید از ظرفیت فناوری و مشاوره‌های مجازی برای جبران این فاصله استفاده کنیم.

وی افزود: باید شرایطی فراهم شود که افراد تحت پوشش در مناطقی که دسترسی مستقیم به کارشناس سلامت روان ندارند، بتوانند به صورت مجازی از خدمات مشاوره‌ای استفاده کنند.

رئیسی همچنین بر ضرورت توجه به نحوه پرداخت و حمایت از ارائه‌دهندگان این خدمات تأکید کرد و گفت: افرادی که خدمات مشاوره‌ای ارائه می‌کنند باید متناسب با عملکرد خود دیده شوند و یکی از مسیر‌های قابل بررسی، حرکت به سمت پوشش بیمه‌ای خدمات و استفاده از روش‌های پرداخت مبتنی بر عملکرد است.

سلامت روان کارکنان نظام سلامت در دستور کار باشد

معاون بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود، توجه به سلامت روان کارکنان نظام سلامت را ضروری دانست و گفت: کارکنان حوزه سلامت نیز خود نیازمند مراقبت و حمایت در حوزه سلامت روان هستند و این موضوع باید از کارکنان و خانواده‌های آنان تا سایر بخش‌های بهداشت و درمان مورد توجه قرار گیرد.

وی عملکرد مجموعه سلامت روان دانشگاه‌های علوم پزشکی در جریان بحران‌ها و حوادث اخیر را قابل تقدیر دانست و افزود: خدمات حضوری و مجازی ارائه‌شده در این دوره اثربخش بوده و لازم است این ظرفیت‌ها تقویت و استمرار پیدا کند.

برای سلامت روان دانشجویان برنامه مشخص داشته باشیم

رئیسی همچنین سلامت روان دانشجویان علوم پزشکی را یکی دیگر از حوزه‌های مهم دانست و گفت: با توجه به فعالیت ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در کشور، لازم است با همکاری معاونت فرهنگی برای سلامت روان دانشجویان نیز برنامه مشخص و منسجمی وجود داشته باشد.

وی تأکید کرد: دانشجویان از گروه‌هایی هستند که نیازمند توجه ویژه در حوزه سلامت روان‌اند و باید با همکاری بخش‌های مختلف دانشگاه، برنامه‌های پیشگیرانه و حمایتی مناسب برای آنان طراحی و اجرا شود.

معاون بهداشت، افزایش تاب‌آوری را یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های حوزه سلامت روان برشمرد و گفت: اگر بخواهیم وظیفه اصلی این حوزه را خلاصه کنیم، باید برای افزایش تاب‌آوری جامعه در برابر مشکلات و بحران‌ها تلاش کنیم. تحقق این هدف نیز نیازمند همکاری همه بخش‌ها، تقویت شبکه خدمات سلامت روان و حرکت از نگاه فردمحور به سمت خانواده و محله است.