پنجره جمعیتی ایران هنوز باز است؛ ۷ تا ۱۰ سال فرصت داریم

دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در گفت‌وگو با خبرنگار آنا درباره وضعیت پنجره جمعیتی کشور اظهار کرد: زمانی می‌توان گفت پنجره جمعیتی در حال بسته شدن است که سهم جمعیت سالمند افزایش پیدا کند، جمعیت در سن فعالیت و اشتغال، یعنی گروه سنی ۱۵ تا ۶۵ سال، کاهش یابد و از سوی دیگر سهم جمعیت زیر ۱۵ سال نیز کمتر شود.

وی افزود: زمانی که نرخ رشد سالمندی افزایش پیدا می‌کند و در مقابل، سهم جمعیت جوان و جمعیت در سن فعالیت کاهش می‌یابد، پنجره جمعیتی به سمت بسته شدن حرکت می‌کند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه پنجره جمعیتی ایران در حال بسته شدن است، تأکید کرد: با وجود این، هنوز فرصت داریم و برآورد ما این است که به‌طور مؤثر حدود ۷ تا ۱۰ سال فرصت باقی مانده است.

رئیسی تصریح کرد: این پنجره با سرعت در حال بسته شدن است و اگر بتوانیم در این مدت سیاست‌های درست را اتخاذ و اجرا کنیم و شرایط نیز اجازه دهد، باید تلاش کنیم این پنجره را تا حد امکان حفظ کنیم.

از پنجره جمعیتی باید برای توسعه کشور استفاده کرد

معاون بهداشت وزارت بهداشت یکی از مهم‌ترین وظایف کشور در سال‌های پیش رو را استفاده حداکثری از پنجره جمعیتی عنوان کرد و گفت: یک موضوع حفظ این پنجره و موضوع دیگر، استفاده حداکثری از فرصت موجود برای توسعه و پیشبرد اهداف کشور است.

وی ادامه داد: کشورهای پیشرفته دنیا نیز با وجود کاهش نرخ باروری کلی، توانسته‌اند با هوشمندی از دوره پنجره جمعیتی خود استفاده کنند؛ یعنی زمانی که سهم جمعیت جوان و فعال در ساختار جمعیتی آنها بالا بوده است.

رئیسی با اشاره به اهمیت جمعیت در سن فعالیت اظهار کرد: زمانی که حدود ۷۰ درصد جمعیت در سن فعالیت قرار دارند، کشور می‌تواند روی این جمعیت حساب کند؛ چراکه این افراد جوان، خلاق، فعال و مولد هستند و نباید آنها را به‌عنوان سربار جامعه در نظر گرفت.

وی افزود: جمعیت در سن ۱۵ تا ۶۵ سال، جمعیتی است که می‌تواند در حوزه‌های مختلف از جمله فعالیت اقتصادی، اشتغال، تولید، ورزش و سایر عرصه‌های اجتماعی نقش‌آفرینی کند.

کاهش سهم جمعیت فعال، نشانه نزدیک شدن به بسته شدن پنجره است

رئیسی توضیح داد: زمانی که سهم جمعیت در سن فعالیت از حدود ۷۰ درصد به ۶۰، ۵۰ و سپس ۴۰ درصد کاهش پیدا کند، به این معناست که پنجره جمعیتی در حال بسته شدن است و ظرفیت کشور برای استفاده از نیروی جوان و فعال کاهش می‌یابد.

وی تأکید کرد: تا زمانی که پنجره جمعیتی باز است، کشور می‌تواند روی جوانان خود حساب کند؛ بنابراین باید از این فرصت برای توسعه استفاده شود و این موضوع نیازمند سیاست‌گذاری صحیح و برنامه‌ریزی دقیق است.

نرخ باروری کلی ایران ۱.۳۴ است

معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه با اشاره به تفاوت میان «نرخ باروری کلی» و وضعیت باروری افراد ازدواج‌کرده گفت: نرخ باروری کلی کشور در حال حاضر حدود ۱.۳۴ است، در حالی که نرخ جایگزینی حدود ۲.۱ در نظر گرفته می‌شود.

وی توضیح داد: نرخ جایگزینی به این معناست که اگر هر زن به‌طور متوسط حدود دو فرزند یا کمی بیشتر داشته باشد، جمعیت در بلندمدت می‌تواند در سطح جایگزینی حفظ شود؛ اما وقتی این میزان پایین‌تر از نرخ جایگزینی باشد، جمعیت در آینده به سمت کاهش حرکت خواهد کرد.

باروری در میان زنان ازدواج‌کرده بالاتر از نرخ جایگزینی است

رئیسی با اشاره به نکته مهم در تحلیل وضعیت جمعیتی ایران گفت: اگر آمار افراد ازدواج‌کرده را به‌صورت جداگانه بررسی کنیم، نرخ باروری آنها بالاتر از نرخ جایگزینی است و به بیش از ۲.۴ می‌رسد.

وی افزود: این موضوع بسیار مهم است؛ چراکه نشان می‌دهد مسئله را نباید صرفاً در کاهش تعداد فرزندان افراد متأهل جست‌وجو کرد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: این وضعیت به ما می‌گوید که باید در سیاست‌گذاری بیشتر به سراغ جوانانی برویم که هنوز ازدواج نکرده‌اند.

۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج؛ ظرفیت مهم جمعیتی کشور

رئیسی با اشاره به جمعیت جوانان در سن ازدواج گفت: حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج داریم و اگر شرایطی فراهم شود که این افراد بتوانند ازدواج کنند، با توجه به نرخ باروری بالاتر از دو فرزند در میان افراد ازدواج‌کرده، احتمال بسیار زیادی وجود دارد که تعداد فرزندان آنها نیز در سطح بالاتری قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین اگر این گروه از جوانان بتوانند وارد فرآیند ازدواج شوند، ایران می‌تواند به نرخ جایگزینی جمعیت نزدیک شود.

راه حفظ پنجره جمعیتی؛ تسهیل ازدواج جوانان

معاون بهداشت وزارت بهداشت در پاسخ به این پرسش که «برای بسته نشدن پنجره جمعیتی چه باید کرد؟» گفت: نکته اصلی این است که باید روی جوانانی تمرکز کنیم که در سن ازدواج قرار دارند اما هنوز ازدواج نکرده‌اند.

رئیسی افزود: اگر حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج بتوانند ازدواج کنند، با توجه به اینکه نرخ باروری در میان افراد ازدواج‌کرده بیش از ۲.۴ است، می‌توان امیدوار بود که کشور به نرخ جایگزینی جمعیت برسد.

وی تأکید کرد: بنابراین سیاست‌گذاری جمعیتی باید به سمت ایجاد شرایط مناسب برای ازدواج جوانان و رفع موانعی برود که باعث تأخیر در ازدواج می‌شوند.

پنجره جمعیتی یک فرصت محدود و غیرقابل تکرار است

رئیسی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: پنجره جمعیتی ایران هنوز کاملاً بسته نشده و فرصت مؤثری برای استفاده از آن وجود دارد، اما این فرصت محدود است و نباید آن را از دست داد.

وی گفت: کشور باید همزمان دو کار انجام دهد؛ نخست، با سیاست‌های درست از بسته شدن سریع پنجره جمعیتی جلوگیری کند و دوم، در همین فرصت باقی‌مانده، حداکثر استفاده را از جمعیت جوان و فعال کشور برای توسعه، تولید، اشتغال، خلاقیت و پیشبرد اهداف ملی داشته باشد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: موضوع جمعیت نیازمند نگاه دقیق و سیاست‌گذاری هوشمندانه است و اگر بتوانیم موانع ازدواج جوانان را کاهش دهیم، ظرفیت قابل توجهی برای نزدیک شدن به نرخ جایگزینی جمعیت در کشور وجود خواهد داشت.