گاهی استخوان میشکند، بیآنکه شما بفهمید
به گزارش خبرگزاری آنا؛ تصویر آشنای شکستگی استخوان برای همه ما، حادثهای ناگهانی است مثل سقوط، تصادف یا ضربهای شدید که بلافاصله درد ایجاد میکند. اما استخوان در برابر فشارهای روزانه و فعالیت بدنی دائماً در حال سازگاری است. وقتی بار واردشده از ظرفیت استخوان برای ترمیم و سازگاری بیشتر شود، آسیبهای ریز در ساختار آن شکل میگیرند. این آسیبها در مراحل اولیه ممکن است نه برای فرد واضح باشند و نه در تصویربرداری معمول دیده شوند.
شکستگی با یک حادثه بزرگ شروع نمیشود
برخی شکستگیها ممکن است علائم بسیار کمی داشته باشند و حتی بهطور اتفاقی هنگام تصویربرداری برای مشکل دیگری کشف شوند
استخوان بافتی زنده است. سلولهای آن پیوسته بخشهای قدیمی را از بین میبرند و بافت تازه میسازند؛ فرایندی که «بازسازی استخوان» (bone remodeling) نام دارد. این چرخه به استخوان کمک میکند خود را با فشارهای مکانیکی سازگار کند و آسیبهای کوچک را ترمیم کند.
این توانایی البته نامحدود نیست. افزایش ناگهانی فشار یا تکرار طولانیمدت یک حرکت میتواند میزان آسیبهای ریز را از ظرفیت ترمیم استخوان بیشتر کند. حاصل این فرایند «آسیب ناشی از فشار استخوانی» (bone stress injury) است؛ طیفی از آسیبها که میتواند از تغییرات اولیه استخوان تا شکستگی کامل پیش برود.
«شکستگی ناشی از فشار» (stress fracture) مرحله پیشرفتهتر این روند است. در چنین حالتی، الزاماً حادثه مشخصی رخ نداده است؛ ممکن است استخوان در اثر بارهای تکراری بهتدریج آسیب دیده باشد. برای همین، فرد گاهی حتی نمیتواند بگوید شکستگی دقیقاً چه زمانی اتفاق افتاده است.
جوان بودن هم مصونیت ایجاد نمیکند
شکستگی ناشی از فشار را نمیتوان فقط به سالمندان یا افراد مبتلا به پوکی استخوان نسبت داد. استخوان یک فرد جوان و سالم هم اگر با فشاری بیشتر از ظرفیت سازگاریاش روبهرو شود، میتواند آسیب ببیند.
یکی از موقعیتهای شناختهشده، افزایش ناگهانی فعالیت بدنی است. کسی که مدتی فعالیت ورزشی محدودی داشته و ناگهان تمرینات سنگین و مداوم را آغاز میکند، ممکن است بار زیادی به استخوانهای خود وارد کند. دویدن، پریدن، فرود آمدن و حرکات تکراری، بهخصوص وقتی شدت یا حجم تمرین بهسرعت افزایش پیدا کند، میتوانند زمینه آسیب را فراهم کنند.
نوع ورزش هم اهمیت دارد. مقالهای منتشر شده در «پاب مد» (Pub Med)؛ شنا ورزشی کمضربه است و استخوان در آن معمولاً با نیروهای مکانیکی کمتری نسبت به ورزشهای تحملکننده وزن مواجه میشود؛ بنابراین نباید شنا را مستقیماً یکی از عوامل شایع شکستگی ناشی از فشار دانست. با این حال، وضعیت تغذیه، دریافت انرژی و سلامت استخوان شناگر همچنان میتواند بر آسیبپذیری اسکلت اثر بگذارد.
مقاله دیگری در «پاب مد» (Pub Med) عنوان میکند که تکواندو شرایط متفاوتی دارد؛ ضربه، پرش، فرود و حرکات تکراری در آن کنار هم قرار میگیرند و افزایش ناگهانی بار تمرین یا تداوم فشار میتواند حتی یک ورزشکار جوان را در معرض آسیبهای ناشی از فشار استخوانی قرار دهد.
در نتیجه، سن بهتنهایی تعیینکننده نیست. نوع فعالیت، میزان فشار و توانایی استخوان برای ترمیم باید در کنار هم دیده شوند.
آسیب میتواند پیش از شکستگی کامل آغاز شده باشد
آسیب ناشی از فشار معمولاً با یک ترک بزرگ شروع نمیشود. در مراحل اولیه، تغییرات بسیار کوچکی در ساختار استخوان ایجاد میشود. اگر فشار کاهش پیدا کند، بدن میتواند این آسیبها را ترمیم کند؛ اما ادامه همان بارگذاری فرصت ترمیم را محدود میکند.
درد در این مرحله ممکن است فقط هنگام فعالیت ظاهر شود و با استراحت از بین برود. همین الگو گاهی باعث میشود فرد به فعالیت خود ادامه دهد. با پیشرفت آسیب، درد میتواند مداومتر شود، هنگام استراحت هم ادامه پیدا کند یا در نقطهای مشخص از استخوان حساسیت ایجاد شود.
شدت درد، معیار دقیقی برای شدت آسیب اسکلتی نیست
شدت درد همیشه تصویر کاملی از وضعیت استخوان ارائه نمیدهد. یک آسیب ممکن است درد قابل توجهی ایجاد کند و آسیب دیگری با درد خفیف یا متناوب همراه باشد.
به گزارش «مرکز ارتوپدی راتمن» (Rothman Orthopaedics)؛ در شکستگیهای ناشی از فشار، درد معمولاً در ابتدا با فعالیت ارتباط دارد. ممکن است فرد هنگام استراحت مشکلی احساس نکند، اما با ادامه فعالیت، درد در ناحیهای مشخص برگردد. چنین الگویی میتواند برای پزشک سرنخ مهمی باشد، اما بهتنهایی تشخیص شکستگی را ثابت نمیکند.
هر استخوانی یکسان در معرض این آسیب نیست
شکستگی ناشی از فشار به یک استخوان خاص محدود نمیشود. هر استخوانی که بار مکانیکی تکرارشونده دریافت کند، در شرایط مناسب میتواند آسیب ببیند؛ هرچند بعضی استخوانها در فعالیتهای خاص بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.
استخوانهای ساق پا، کف پا و بخشهایی از اطراف مچ پا از محلهای شناختهشده این نوع آسیباند. در ورزشکاران، نوع رشته ورزشی، سطح آمادگی، حجم تمرین و سرعت افزایش بار تمرینی میتواند بر محل و احتمال آسیب اثر بگذارد. اندامهای فوقانی نیز در صورت قرارگرفتن مکرر در معرض فشارهای خاص میتوانند دچار چنین آسیبی شوند.
هر شکستگی نشانه پوکی استخوان نیست
شکستگی ناشی از فشار را باید از «شکستگی ناشی از شکنندگی» (fragility fracture) جدا کرد. در شکستگی ناشی از شکنندگی، کاهش استحکام استخوان باعث میشود نیروی بسیار کمتری برای ایجاد شکستگی کافی باشد و پوکی استخوان یکی از مهمترین عوامل زمینهساز آن است.
یک ورزشکار جوان ممکن است در اثر فشارهای تکراری دچار شکستگی ناشی از فشار شود، در حالی که فردی با استخوان ضعیفتر ممکن است با ضربهای بسیار کمتر دچار شکستگی شود. ظاهر مشابه این دو آسیب نباید باعث شود علت آنها را یکی بدانیم.
وقتی درد را نادیده میگیریم
ادامه فعالیت شدید پس از شروع آسیب میتواند روند آن را تشدید کند. استخوان برای ترمیم به زمان نیاز دارد و اگر فشار همچنان ادامه داشته باشد، آسیبهای کوچک ممکن است گسترش پیدا کنند و در نهایت به شکستگی کامل برسند.
دردی که در یک نقطه مشخص بارها تکرار میشود، با فعالیت افزایش مییابد یا بهتدریج از حالت خفیف به درد مداوم تبدیل میشود، ارزش بررسی دارد. البته چنین علائمی بهتنهایی به معنای شکستگی نیستند و علت درد باید با ارزیابی پزشکی مشخص شود.
نباید هر درد کوچکی را شکستگی بدانیم و نه اینکه نبود درد شدید را دلیل سلامت استخوان فرض کنیم
شکستگی همیشه با درد شدید اعلام نمیشود
برخی شکستگیها ممکن است علائم بسیار کمی داشته باشند و حتی بهطور اتفاقی هنگام تصویربرداری برای مشکل دیگری کشف شوند. این وضعیت بهویژه درباره بعضی شکستگیهای مهرهای شناخته شده است، اما شکستگیهای کمعلامت به ستون فقرات محدود نیستند.
گاهی آنچه فرد بهعنوان یک درد گذرا یا نتیجه تمرین سنگین نادیده میگیرد، نیاز به بررسی بیشتری دارد. مسئله نه این است که هر درد کوچکی را شکستگی بدانیم و نه اینکه نبود درد شدید را دلیل سلامت استخوان فرض کنیم.
استخوان سالم هم حد تحمل دارد
گاهی آسیب از فشارهای کوچک، اما تکرارشونده آغاز میشود و پیش از آنکه شکستگی کامل شکل بگیرد، تنها با درد خفیف یا وابسته به فعالیت خود را نشان میدهد. چنین آسیبی میتواند در استخوان فرد جوان و سالم هم رخ دهد و لزوماً نشانه پوکی استخوان نیست
در نهایت، احتمال شکستگی را باید در نقطه تلاقی دو عامل دید: فشاری که به استخوان وارد میشود و توانایی استخوان برای تحمل و ترمیم آن.
استخوان جوان و سالم معمولاً مقاومت بالایی دارد، اما این مقاومت بینهایت نیست. تمرینات تکراری، افزایش ناگهانی فعالیت یا فشار مکانیکی زیاد میتواند تعادل میان آسیب و ترمیم را برهم بزند. وقتی استحکام استخوان کاهش یافته باشد، همان آسیب ممکن است با نیروی کمتری رخ دهد.
پس پاسخ این پرسش که «چه کسی ممکن است نفهمد استخوانش شکسته است؟» فقط افراد مسن یا مبتلا به پوکی استخوان نیستند. یک ورزشکار جوان، فردی که تازه فعالیت بدنی سنگینی را آغاز کرده یا کسی که در معرض فشارهای تکراری قرار دارد نیز ممکن است با آسیب استخوانی روبهرو شود؛ تفاوت در علت و شرایط ایجاد آن است.
گاهی شکستگی با صدای شکستن استخوان آغاز نمیشود؛ با دردی شروع میشود که آنقدر خفیف است که وسوسه میشویم نادیدهاش بگیریم.
انتهای پیام/