مگا پروژه ملی با پلتفرم ایرانی و نظام امتیازدهی برای مدیریت مطالبات و مشارکت عمومی/ رهبران فکری؛ حلقه مفقوده ارتباطات مؤثر مردم و مسئولان

نازنین ملکیان، عضو هیئت علمی و مدیر گروه ارتباطات دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، به تبیین راهکار‌های ارتباطی مؤثر برای ایجاد تعامل سازنده میان مردم و مسئولان در مواقع بحران پرداخت. وی با اشاره به تجربیات خود در حوزه علوم ارتباطات، بر لزوم طراحی یک مگا پروژه ملی با پلتفرم ایرانی و نظام امتیازدهی برای مدیریت مطالبات، نظارت شفاف و مشارکت عمومی تأکید کرد و رهبران فکری را حلقه مفقوده ارتباطات مؤثر میان مردم و مسئولان دانست. ملکیان همچنین با اشاره به نقش کلیدی استادان و دانشجویان در این چرخه ارتباطی، بر لزوم ایجاد بستر‌های مناسب برای انتقال دغدغه‌های دانشجویان به مسئولان و بهره‌مندی از هوش مصنوعی در طبقه‌بندی و مدیریت مطالبات مردمی تأکید نمود.

راهکار‌های ارتباطی مستقیم و غیرمستقیم؛ از نهاد‌های انتخابی تا تشکل‌های مدنی

عضو هیئت علمی و مدیر گروه ارتباطات دانشگاه آزاد، با اشاره به اهمیت ایجاد تعامل سازنده بین مردم و مسئولان در مواقع نارضایتی‌های اجتماعی و اقتصادی، اظهار داشت: ما نیازمند راهکار‌های ارتباطی قانونی و عملی در چارچوب قوانین و ساختار‌های رسمی هستیم. این راهکار‌ها را می‌توان به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرد.

وی افزود: در بخش راهکار‌های مستقیم، نهاد‌های انتخابی مانند شورا‌های شهر و روستا، نمایندگان مجلس و دفاتر ارتباطات مردمی سه قوه، به عنوان پل ارتباطی میان مردم و مسئولان اجرایی نقش کلیدی ایفا می‌کنند. همچنین سامانه‌های دولتی ثبت شکایات و پیشنهادات با ارتقای کیفیت و تمرکز بر تعاملی بودن، می‌توانند اثربخشی بیشتری داشته باشند.

ملکیان در ادامه به راهکار‌های غیرمستقیم اشاره کرد و گفت: تشکل‌های صنفی، انجمن‌ها، تعاونی‌ها و سازمان‌های مردم نهاد (NGOs) به عنوان مکانیسم‌های مدنی و نهادی، بستر مناسبی برای طرح مشکلات و مسائل مردم فراهم می‌کنند. همچنین برگزاری تجمعات قانونی با مجوز وزارت کشور، می‌تواند فضایی برای گفتگوی مسالمت‌آمیز و تعامل سازنده ایجاد کند.

بهره‌مندی از ظرفیت رسانه‌ها و فضای مجازی؛ از صدا و سیما تا پلتفرم‌های داخلی

ملکیان با اشاره به نقش رسانه‌ها در ایجاد تعامل بین مردم و مسئولان تصریح کرد: استفاده از ظرفیت رسانه ملی، شبکه‌های داخلی و فضای مجازی، یکی از مهم‌ترین ابزار‌های ارتباطی در شرایط کنونی است. صدا و سیما می‌تواند با برنامه‌های گفت‌و‌گو محور، حضور کارشناسان، تحلیل‌ها و گزارش‌های میدانی، بستری برای طرح دیدگاه‌ها و مطالبات مردمی فراهم کند.

وی افزود: در عصر شبکه‌های اجتماعی، نمی‌توان از ظرفیت فضای مجازی غافل شد. پلتفرم‌های داخلی با قابلیت انتشار منظم و مستند مطالبات، می‌توانند نقش مؤثری در اطلاع‌رسانی لحظه‌ای و تعاملی ایفا کنند. روابط عمومی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی نیز با برقراری ارتباط بین خواسته‌های مردمی و مسئولان، می‌توانند به شفاف‌سازی و نظارت جمعی کمک کنند. این فضا می‌تواند شرایطی برای نظارت جمعی و شفاف‌سازی ایجاد کند و در صورت وقوع تخلف، ناکارآمدی یا فساد، حتی خود مردم بتوانند از طریق این پلتفرم‌ها آن را افشا کنند.

پلتفرم ایرانی؛ راهکاری برای مقابله با اخبار جعلی، نظارت و ایجاد نظام امتیازدهی

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد با تأکید بر لزوم ایجاد یک پلتفرم داخلی برای مدیریت ارتباطات، گفت: ما نیازمند یک «مگا پروژه» در فضای مجازی هستیم که در درجه اول بر پایه یک بستر و پلتفرم ایرانی طراحی شود. این پلتفرم باید به گونه‌ای باشد که از ورود اخبار جعلی (فیک نیوز) و ربات‌ها جلوگیری کند و تنش‌های ناشی از اطلاعات نادرست را کاهش دهد.

وی ادامه داد: در این پلتفرم، نظام امتیازدهی مبتنی بر «شهروند علمی» (Citizen Science) تعریف می‌شود که از دل مخاطبان و دغدغه‌های آنان، مشکلات واقعی جامعه را شناسایی کرده و به مسئولان منتقل می‌کند. این نظام می‌تواند مانند یک «کارزار» عمل کند و با تجمیع اعتراضات و نظرات مردمی، زنگ خطر را برای مسئولان به صدا درآورد. به این ترتیب، مسئولان موظف می‌شوند به مشکلات گزارش‌شده توسط مردم رسیدگی کنند و در صورت بی‌توجهی، نهاد‌های نظارتی مانند مجلس شورای اسلامی وارد عمل شوند.

رهبران فکری؛ حلقه مفقوده ارتباطات مؤثر

ملکیان با اشاره به نقش رهبران فکری(opinion leaders) در جامعه، خاطرنشان کرد: رهبران فکری شامل علمای برجسته، چهره‌های مورد اعتماد عمومی، نخبگان دانشگاهی و استادان شناخته شده، نقش کلیدی در انتقال مفاهیم و ایجاد گفتمان سازنده دارند. این افراد می‌توانند حرف‌های مسئولان را به زبانی قابل فهم برای جامعه ترجمه کنند و در تحلیل‌های مناسب و پرسش و پاسخ‌های ساختاریافته، مشارکت مردمی را به همراه داشته باشند. من همواره به دانشجویان خود در کلاس درس می‌گویم که در مراسمات مختلف، از مراسمات مذهبی مانند عاشورا و محرم تا جشن‌ها و مراسم ملی، همیشه گروهی را داریم که از آن ها الگوبرداری کرده و به آنها اتکا می‌کنیم. این افراد، رهبران فکری ما هستند که حرف‌هایشان برای ما معتبر است.

وی افزود: استفاده از این ظرفیت نخبگانی، منجر به یک گفتگوی ساختاریافته می‌شود که می‌تواند به عنوان یک هشدار زودهنگام و ابزار مدیریت بحران عمل کند. تحلیل محتوای شبکه‌های اجتماعی نیز با بررسی کامنت‌ها و پیام‌های کاربران، امکان شناسایی سریع نارضایتی‌ها و شایعات را فراهم می‌کند و به مسئولان کمک می‌کند تا پیش از بحرانی شدن موضوع، اقدامات لازم را انجام دهند. در این زمینه یک بار به دانشجویان خود گفتم که شما نیازی نیست دنبال موضوع بگردید؛ فقط کافی است کامنت‌ها و نظرات کاربران را در شبکه‌های اجتماعی بخوانید، همان‌ها دنیایی از اطلاعات را به شما ارائه می کند.

سواد رسانه‌ای و هوش مصنوعی؛ دو رکن اساسی در مدیریت فضای مجازی

ملکیان با تأکید بر ضرورت تقویت سواد رسانه‌ای در جامعه، تصریح کرد: شهروندان باید توانایی تفکر انتقادی و استفاده مسئولانه از فضای مجازی را داشته باشند. آموزش عمومی سواد رسانه‌ای باید در دستور کار قرار گیرد تا مردم بتوانند واقعیت را از غیرواقعیت تشخیص دهند و در دنیای پر از اخبار جعلی، تصمیمات منطقی بگیرند.

وی در ادامه به نقش هوش مصنوعی در مدیریت فضای مجازی اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند برای طبقه‌بندی و هدایت خودکار پیام‌های مردمی، شناسایی شایعات و دسته‌بندی مطالبات مورد استفاده قرار گیرد. این قابلیت، به مسئولان کمک می‌کند تا به سرعت به آسیب‌ها و مشکلات واکنش نشان دهند و از گسترش تنش‌ها جلوگیری کنند. به عنوان مثال، هوش مصنوعی می‌تواند پیام‌های مردمی را بر اساس موضوع، اولویت و فوریت دسته‌بندی کرده و به نهاد‌های مرتبط ارسال کند.

تجارب موفق بین‌المللی؛ الگوبرداری از پارلمان اروپا

ملکیان با اشاره به اهمیت الگوبرداری از تجارب موفق بین‌المللی گفت: در بسیاری از کشورها، از فناوری‌های نوین برای ارتباط مؤثر با شهروندان استفاده می‌شود. به عنوان مثال، پارلمان اروپا با ایجاد «مجلس مجازی»، دستورالعمل‌های مشخصی برای ارتباط نمایندگان با مردم از طریق فضای مجازی تعریف کرده است.

وی افزود: این تجربه نشان می‌دهد که با استفاده از هوش مصنوعی و پروتکل‌های مجازی، می‌توان بهره‌وری را افزایش داد و تعامل میان دولت و جامعه را به روز کرد. ایران نیز با بهره‌مندی از این تجارب و بومی‌سازی آنها، می‌تواند گام‌های مؤثری در جهت بهبود ارتباطات و کاهش شکاف میان مردم و مسئولان بردارد. همچنین، پژوهش‌های انجام‌شده در ایران نشان می‌دهد که ایجاد مجلس مجازی می‌تواند به ارتباط مستقیم نمایندگان با مردم کمک کند، هرچند نیازمند توجه به مناطق محروم و آموزش سواد رسانه‌ای است.

چرخه ارتباطی مسئولان، استادان و دانشجویان؛ ضرورت ورود نهاد‌های مختلف

ملکیان با اشاره به اهمیت چرخه ارتباطی میان مسئولان، استادان و دانشجویان، گفت: قشر جوان کشور، بخش بزرگی از مخاطبان را تشکیل می‌دهند و دغدغه‌های جدی دارند. دانشجویان با وجود تمام مشکلات، با علاقه در کلاس‌ها حضور می‌یابند و این نشان می‌دهد که ۵۰ درصد راه را پیموده‌اند. ۵۰ درصد باقی‌مانده به استادان بازمی‌گردد تا با ارائه راهکار‌های علمی، تعامل سازنده با دانشجویان داشته باشند.

وی افزود: استادان دانشگاه وظیفه دارند مباحث را به صورت علمی و با استفاده از منابع معتبر تحلیل کنند و دانشجویان را برای انتقال دغدغه‌هایشان به مسئولان بالاتر، هدایت نمایند. این چرخه ارتباطی، نیازمند ورود نهاد‌هایی مانند وزارت علوم، دولت و دیگر نهاد‌های ذی‌ربط است تا بستر مناسبی برای انتقال نظرات و مطالبات فراهم شود. تجربه نشان داده است که هرگاه این ارتباط شکل گرفته، مشکلات به نحو مطلوبی پیگیری شده است.

شکاف میان واقعیت و غیرواقعیت؛ ضرورت گفتگوی دوطرفه

ملکیان با اشاره به کمرنگ شدن مرز میان واقعیت و غیرواقعیت در دنیای امروز، خاطرنشان کرد: ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که تشخیص دروغ از حقیقت بسیار دشوار شده است. در چنین شرایطی، ضرورت ورود مسئولان به فضای مجازی و ایجاد ارتباط دوطرفه، بیش از پیش احساس می‌شود. غفلت از این فضا، راه را برای رسانه‌های معاند باز می‌کند و به شکل‌گیری تنش‌ها دامن می‌زند.

وی تأکید کرد: ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که تشخیص دروغ از حقیقت بسیار دشوار شده است. در چنین شرایطی، ضرورت ورود مسئولان به فضای مجازی و ایجاد ارتباط دوطرفه، بیش از پیش احساس می‌شود. غفلت از این فضا، راه را برای رسانه‌های معاند باز می‌کند و به شکل‌گیری تنش‌ها دامن می‌زند. هرجا گفتگوی مستقیم بین مردم و مسئولان شکل گرفته، کاهش تنش و مشکلات را شاهد بوده‌ایم. ارتباط اثربخش، گفتگوی یک‌طرفه نیست؛ بلکه گفتگوی دوطرفه‌ای است که در آن مردم دغدغه‌های خود را بیان می‌کنند و مسئولان به طور مستقیم آنها را می‌شنوند.

پروتکل‌های مجازی؛ ضرورت به‌روزرسانی قوانین ارتباطی

ملکیان با اشاره به لزوم به‌روزرسانی قوانین ارتباطی، گفت: تمام راهکار‌های ارائه‌شده، نیازمند تعریف پروتکل‌های مجازی متناسب با عصر کنونی هستند. ما نمی‌توانیم با شیوه‌های سنتی، ارتباطات را در دنیای دیجیتال مدیریت کنیم. این یک پروژه ملی است که باید با ورود جدی همه قوا و نهاد‌های مرتبط، به مرحله اجرا برسد.

وی در پایان تأکید کرد: استفاده از فناوری‌های نوین و به‌کارگیری هوش مصنوعی در تمامی بخش‌های اداره کشور، می‌تواند پتانسیل‌های بالقوه را به بالفعل تبدیل کند و در نهایت، به افزایش رضایت عمومی و کاهش شکاف میان مردم و مسئولان منجر شود. بنابراین، این طرح حقیقتاً یک پروژه ملی است که همه مسئولان از سه قوه تا نهاد‌های دیگر باید به آن ورود کنند و الگوبرداری از نمونه‌های موفق خارجی نیز می‌تواند در این مسیر راهگشا باشد.