دیپلماسی علمی و پذیرش دانشجویان بینالمللی، کلید ارتقای جایگاه جهانی ایران
به گزارش خبرگزاری آنا، محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، در نشست مشترک دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران با عنوان «نخستین همایش افقهای نو در فعالیتهای علمی بینالمللی دانشگاهها، مؤسسات و مراکز آموزشی، پژوهشی و فناوری» با حضور مسئولان وزارت علوم، نمایندگان مجلس و دستگاههای اجرایی، بر ضرورت رفع موانع ساختاری و مالی برای جذب حداکثری دانشجویان بینالمللی تأکید کرد.
رئیس دانشگاه تهران در ابتدای سخنان خود، ضمن گرامیداشت یاد شهید رهبر معظم انقلاب و فرماندهان کشور، شهادت اساتید برجسته دانشگاه تهران، دکتر علی لاریجانی و دکتر کمال خرازی را تسلیت گفته و ابراز امیدواری کرد تا با توفیق الهی، در مسیر ارتقای علم و فناوری کشور، راه این بزرگان را ادامه داده و از دستاوردهای آنان پاسداری کنند.
رئیس دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت ارتباطات بینالمللی در جذب استعدادها، خاطرنشان کرد که در دنیای پیشرفته امروز، تمامی دانشگاههای تراز اول جهان تلاش خود را برای جذب حداکثری دانشجویان و استادان بینالمللی متمرکز کردهاند.
وی با تأکید بر اینکه در سال جاری به دلیل جنگهای ظالمانه، تحریمهای سنگین و محدودیتهای داخلی، دانشگاهها با عقبافتادگیهایی مواجه بودهاند، هشدار داد که چنانچه در نیمه دوم سال میلادی جاری تلاشهای جبرانی صورت نگیرد، ممکن است با تنزل در جایگاه بینالمللی روبهرو شویم.
امید در تحلیل چالشهای پیشرو، دو عامل اصلی را در ایجاد موانع «قوانین و مقررات جاری کشور» و «رویه و دیدگاه دستگاههای اجرایی» برشمرد.
وی بهطور ویژه به مشکلات جدی در نقل و انتقال منابع مالی با اشاره به سازمان امور دانشجویان و بانک مرکزی پرداخت و تأکید کرد که در پرداخت هزینههای پذیرش و اعزام دانشجویان، خرید تجهیزات و اجرای طرحهای پژوهشی مشترک، دانشگاهها با دشواریهای بسیاری روبهرو هستند.
رئیس دانشگاه تهران در خصوص هدفگذاری پذیرش ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعه اظهار داشت: «هرچند این هدف سنگین است، اما با اتکاء به ظرفیتهای عظیم استادان و امکانات دو دانشگاه رتبه یک کشور، کاملاً دستیافتنی است؛ مشروط بر اینکه موانع دستوپاگیر در دولت و مجلس برطرف شود تا در آیندهای نزدیک بابت عدم تحقق این اهداف مورد انتقاد قرار نگیریم».
وی با اشاره به تأسیس مراکز بینالمللی دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی در بغداد به عنوان قطبی برای جهان اسلام، تأکید کرد که حضور دانشجویان در ایران، مؤثرتر از مقالات علمی مشترک است؛ چرا که دانشجویی که سالها در ایران تحصیل میکند، به عنوان یک سفیر فرهنگی و علمی در کشور خود عمل خواهد کرد.
امید همچنین به نقش دیپلماسی علمی در دوران بحران اشاره کرد و افزود: «تجربه مکاتبات با بیش از ۳۰۰ کشور جهان برای تبیین مظلومیت کشور و دانشگاههایمان، بازخوردهای مثبتی داشت و این ارتباطات اکنون میتواند در دوران پس از جنگ به تقویت دیپلماسی علمی کمک کند».
وی در پایان، بر لزوم گسترش پذیرش دانشجویان فراتر از کشورهای همسایه و تمرکز بر آسیای میانه و سپس شرق و غرب جهان تأکید کرد و اشاره نمود که دانشگاه علوم پزشکی با اعزام گروههای تخصصی به نقاط مختلف جهان، سهم خود را در تحقق اهداف برنامه هفتم ایفا خواهد کرد.
رئیس دانشگاه تهران از مسئولان و کارشناسان حاضر در این نشست خواست تا تمامی موانع موجود را شناسایی و فهرست کنند تا این موارد بهطور جامع به مراجع مربوطه منتقل و در راستای روانسازی شرایط مالی و اداری برای دانشجویان و استادان بینالمللی اقدام شود.
گذار از رویکرد تدافعی به دیپلماسی فعال علمی؛ کلید ارتقای جایگاه ایران در عرصههای بینالمللی
سید مهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در این همایش، با تأکید بر تغییر شرایط پس از دوران جنگ و محدودیت منابع، خواستار بازنگری در استراتژیهای تعاملات علمی شد. وی در این نشست، بر لزوم گذار از نگاه تدافعی در حوزه امنیتی به رویکردی فعال، تقویت جایگاه رایزنان علمی و تمرکز بر «انتقال فناوری» به جای واردات صرف خطوط تولید تأکید کرد.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به اینکه شرایط پس از جنگ با محدودیت منابع و نیازهای فراوان همراه است، تأکید کرد که در این دوران، «منافع ملی» باید محور اصلی تصمیمات باشد.
وی با اشاره به توانمندیهای اثباتشده ایران در حوزههای مختلف علمی و فناوری، منطقه آسیای میانه را به دلیل کمبود محققان و وجود زمینههای فرهنگی مشترک، بستری بسیار مناسب برای همکاریهای پژوهشی و علمی دانست.
وی در ادامه نسبت به ناهماهنگیهای بین دستگاهی در حوزه تعاملات بینالمللی انتقاد کرد و با اشاره به «آشفتگی» در مأموریتهای سازمانهای مختلف، خواستار تعریف دقیق وظایف هر ساختار شد تا از تداخل در قراردادها و مسیرهای اقدام جلوگیری شود.
وی همچنین بر لزوم تقویت جایگاه رایزنان علمی کشور تأکید و خاطرنشان کرد: «کشوری با ظرفیتهای ایران، باید امکانات مناسبتری برای رایزنان خود فراهم کند تا بتوانند نقش فعالتری در عرصههای جهانی ایفا کنند».
علاوه بر این، وی بر رعایت استانداردهای کیفی در پذیرش دانشجویان تأکید کرد تا از تکرار تجربیات نامطلوب در پذیرشهای بیکیفی جلوگیری شود.
از بازسازی صنایع تا انتقال فناوری؛ فراتر از واردات تجهیزات
معاون پژوهشی وزارت علوم در تحلیل وضعیت صنایع کشور، هشدار داد که بازگرداندن صنایع به چرخه تولید نباید صرفاً به خرید و واردات خطوط تولید محدود شود.
وی تصریح کرد: «در گذشته، واردات کامل تجهیزات بدون انتقال واقعی فناوری صورت میگرفت که در بلندمدت به نفع کشور نبود. ابطحی تاکید کرد که مجموعههای علمی کشور باید فعالانه وارد عمل شوند تا در تعامل با کشورهای مختلف، زمینه «انتقال فناوری» فراهم شود و صنایع کشور بر پایه دانش بومی و انتقال تکنولوژی بازسازی شوند».
برندسازی علمی و تغییر پارادایم امنیتی از دفاع به فعالیت
سید مهدی ابطحی با الگوبرداری از تجربه موفق چین در توسعه علمی، بر لزوم بهرهگیری صحیح از برندهای علمی معتبر و دانشگاههای سطح یک کشور تأکید کرد.
وی افزود: «استفاده از این ظرفیتها نباید تابع سلیقههای فردی باشد، بلکه دانشگاههای تراز اول باید پیشگام تعاملات بینالمللی باشند». وی همچنین در تحلیل رویکرد امنیتی کشور، خاطرنشان کرد که نگاه تدافعی و نگرانی مستمر از نفوذ، مانع از پیشرفتهای بزرگ شده است. وی با ذکر مثال حضور گسترده دانشگاههای چین در آمریکا، تأکید کرد که موفقیت در انتقال علم و فناوری، حاصل «نگاه فعال» و برنامهریزی روشن است، نه رویکردهای صرفاً تدافعی.
گردش نخبگان و بازتعریف دیپلماسی علمی
در پایان، معاون پژوهشی وزارت علوم به موضوع «گردش نخبگان» پرداخت و اظهار داشت: «هدف، لزوماً بازگرداندن فیزیکی تمام نخبگان نیست، بلکه بهرهمندی از ظرفیت ایرانیان مقیم خارج در آموزش و پژوهش است».
وی با اشاره به تدوین آئیننامههای جدید برای پژوهشگران خارج از کشور و طرحهای حمایت از همکاریهای مشترک، این اقدام را گامی به سوی نگاهی فعالانه دانست.
ابطحی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد که باید تفاوتی میان داشتن همکار بینالمللی و همکاری بینالمللی واقعی قائل شد و تعریف درستی از دیپلماسی علمی را در برنامههای کشور نهادینه کرد.
بینالمللیسازی ضرورتی راهبردی برای ارتقای مرجعیت علمی و اثرگذاری جهانی ایران است
سیدرضا رئیس کرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، دیگر سخنران این همایش، با تأکید بر نقش کلیدی دانشگاهها به عنوان بازیگران اصلی دیپلماسی علمی و نوآوری، بینالمللیسازی را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی برای ارتقای کیفیت آموزش، جذب استعدادهای برتر و تقویت جایگاه ایران در شبکه جهانی علم و فناوری دانست.
رئیس کرمی در این نشست، از دستاوردهای عملی تعاملات علمی ایران در منطقه خبر داد و اعلام کرد که امسال نخستین دوره کارشناسی «دانشگاه سِبطین» (شعبه بینالمللی دانشگاه علوم پزشکی تهران در کربلا) آغاز میشود. وی با اشاره به پیشرو بودن ایران در ارائه خدمات تخصصی، اظهار داشت: «ما نخستین دانشکده توانبخشی عراق را در کربلا راهاندازی کردیم؛ چرا که پیش از این، چنین دانشکدهای در عراق وجود نداشت و رشتههای توانبخشی تنها بهصورت محدود تدریس میشدند». وی افزود که اکنون رشتههای تخصصی دانشگاه علوم پزشکی تهران در عراق ارائه میشود و استقبال بسیار گستردهای از سوی وزارت بهداشت و وزارت علوم این کشور از ظرفیتهای علمی ایران شده است.
دانشگاهها؛ موتور محرک دیپلماسی علمی و حل چالشهای جهانی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با تحلیل نقش مدرن دانشگاهها، تأکید کرد: «این مراکز دیگر صرفاً محیطهای آموزش و تولید دانش نیستند، بلکه در دنیای امروز، محورهای اصلی دیپلماسی علمی، توسعه پایدار و حل چالشهای جهانی محسوب میشوند». وی خاطرنشان کرد که در شرایطی که مرزهای علم روزبهروز کمرنگتر میشود، میزان اثرگذاری یک دانشگاه، مستقیماً به کیفیت و گستره همکاریهای بینالمللی آن وابسته است.
وی محورهای اصلی برنامههای دانشگاه علوم پزشکی تهران را تقویت دیپلماسی سلامت، اجرای طرحهای پژوهشی مشترک بینالمللی، جذب دانشجویان خارجی و حضور فعال در مجامع و اتحادیههای علمی جهانی دانست تا از این طریق، مرجعیت علمی کشور ارتقا یابد.
همافزایی ملی؛ پیششرط موفقیت در عرصه بینالمللی
رئیس کرمی با اشاره به ظرفیتهای عظیم سرمایه انسانی و زیرساختهای علمی کشور، تاکید کرد که موفقیت در عرصههای جهانی نیازمند همافزایی ملی است و هماهنگی میان دانشگاهها، دستگاههای اجرایی و نهادهای سیاستگذار، کلید بهرهبرداری بهینه از این ظرفیتهاست.
وی در پایان، برگزاری این همایش مشترک میان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران را نمادی از این همافزایی دانست و ابراز امیدواری کرد که این الگوی همکاری میان دو نهاد پیشگام آموزشی کشور، زمینهساز تدوین راهکارهای عملی برای رفع موانع قانونی و حاشیهای باشد تا مسیر تعاملات علمی بینالمللی هموارتر گردد.
دیپلماسی دانشگاهی، ابزاری راهبردی برای شکستن زنجیرههای تحریم و مقابله با آپارتاید علمی
الهام امینزاده، معاون بینالملل دانشگاه تهران، با تأکید بر تلاقی اراده دو دانشگاه پیشرو کشور، تعاملات علمی را فراتر از جذب دانشجو و امضای تفاهمنامهها دانست. وی با اشاره به مفهوم «آپارتاید علمی» در دسترسی به فناوریهای بنیادین، دیپلماسی دانشگاهی را ابزاری کلیدی برای خنثیسازی پروژههای ایرانهرسی و بازتعریف نقش ایران در هندسه قدرت جهانی معرفی کرد.
الهام امینزاده در این نشست تخصصی، برگزاری این رویداد را نه یک همایش ساده، بلکه اقدامی راهبردی و عملیاتی برای آینده علمی و سیاسی کشور ارزی توصیف کرد.
وی خاطرنشان کرد: «امروز مرزهای دیپلماسی رسمی و دیپلماسی علمی بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده شده است و اگر دانشگاهها نتوانند در شبکه نخبگان جهانی متصل شوند و ظرفیتهای خود را برای حل مسائل بینالمللی به کار گیرند، «قدرت سخت» کشور نیز در تنگنا قرار خواهد گرفت».
معاون بینالملل دانشگاه تهران با تبیین رویکرد جدید در تعاملات جهانی، دیپلماسی دانشگاهی را خط مقدم شکستن زنجیرههای تحریم و ابزاری مؤثر برای خنثیسازی پروژههای ایرانهراسی و ایرانستیزی عنوان کرد و افزود: «هدف نهایی این رویکرد، صرفاً جذب دانشجو یا امضای تفاهمنامههای بیاثر نیست، بلکه ایجاد یک «زیستبوم علمی مقاوم و اثرگذار» است که بتواند در شرایط بحرانی، نقش فعال ایفا کند».
امینزاده در ادامه به آسیبشناسی تعاملات بینالمللی پرداخت و با نقد تفاهمنامههایی که از سطح کاغذ فراتر نمیروند، خواستار گذار به سوی دیپلماسی نتیجهگرا شد. وی در این راستا، محورهای زیر را برای ترسیم نقشه راه دیپلماسی علمی کشور و اهداف این همایش عنوان کرد:
تنوعبخشی به الگوهای آموزشی: ارائه آموزشهای مهارتی، حرفهای و مجازی برای جوانان کشورهای مختلف در کنار آموزشهای مقطعدار.
نگاه استراتژیک به بینالمللیسازی: تبدیل بینالمللیسازی دانشگاهها از یک «تهدید» به یک «فرصت» و بهکارگیری آن به عنوان «پدافند غیرعامل» برای صیانت از سرمایههای علمی در شرایط بحران.
ارتقای جایگاه جهانی: تدوین راهکارهای عملی برای ارتقای رتبه دانشگاههای ایران در نظامهای معتبر جهانی.
بهرهگیری از نخبگان: بازتعریف افقهای همکاری با نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور و جذب هوشمندانه دانشجویان بینالمللی.
وی همچنین بر لزوم تغییر نگرش نسبت به بینالمللیسازی تأکید کرد و پیشنهاد داد که این روند نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان یک فرصت بینظیر و نوعی «پدافند غیرعامل» برای صیانت از سرمایههای علمی کشور در شرایط بحران مورد بررسی قرار گیرد.
معاون بینالملل دانشگاه تهران تأکید کرد که همافزایی با دستگاهها و نهادهای مرتبط برای رفع موانع موجود، پیششرط دست یافتن به مدیریت ارتقا علمی در شرایط اضطراری است.
مقابله با «آپارتاید علمی» و بازپسگیری حق بنیادین دسترسی به دانش
امینزاده با تکیه بر تخصص خود در حوزه حقوق بینالملل، به موضوع محدودیتهای تحریمی در دسترسی به دانش و فناوریهای زیستی و بنیادین اشاره کرد و آن را نوعی «آپارتاید علمی» نامید. وی تأکید کرد: «دیپلماسی دانشگاهی بخشی از حقوق بنیادین بشر است و دانشگاههای ما باید در خط مقدم حقوقی برای شکستن این انحصارها قرار گیرند».
وی در پایان سخنان خود تأکید کرد که هدف از این همایش، تبیین چهارچوبهایی است که در آن تبادلات علمی نه به عنوان امتیاز اعطایی از سوی قدرتهای جهانی، بلکه به عنوان حق مسلم نخبگان تمامی ملتها به رسمیت شناخته شود و خروجی این نشست، سندی ماندگار برای توسعه روابط بینالمللی دانشگاههای ایران در سطح جهانی باشد.
تأکید نمایندگان مجلس بر مرجعیت علمی ایران در عرصههای بینالمللی
علیرضا منادی سپیدان، رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، بر پیوند میان پیشرفت علمی و اقتدار ملی تأکید کردند. نماینده مجلس شورای اسلامی با اشاره به ترور دانشمندان و حمله به زنجیره دانش در کشور، لزوم بازتعریف استانداردهای جذب دانشجوی بینالمللی و صیانت از سرمایههای انسانی برای حفظ آبروی علمی ایران را ضروری دانست.
جنگ علیه علم؛ از امیرکبیر تا ترور دانشمندان و دانشآموزان
دکتر علیرضا منادی سپیدان، رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با اشاره به پیشینه ۱۷۰۰ ساله آموزش عالی در ایران و تداوم راه بزرگان علمی، چون ابوعلی سینا و خواجه نصر طوسی، بر تلاش مستمر دشمنان برای متوقف کردن رشد علمی ایران تأکید کرد. وی با یادآوری تاریخچه ترورهای سیاسی و علمی، از قتل امیرکبیر تا شهادت دانشمندان اخیر، خاطرنشان کرد که دشمن همواره در پی ضربه زدن به پیشرفتهای علمی کشور بوده است.
رئیس کمیسیون آموزش مجلس با اشاره به جنایات اخیر دشمن در تاریخ نهم اسفند، تصریح کرد: «دشمن در همان لحظاتی که رهبر ما به شهادت رسیدند، ۱۶۸ دانشآموز را نیز شهید کرد و این نشان میدهد که هدف دشمن، ضربه زدن به تمام زنجیره دانش است، از ابتدای زنجیره یعنی دانشآموزان تا انتهای آن یعنی شرکتهای دانشبنیان.» وی از جامعه دانشگاهی خواست تا این جنایات را به جهانیان نشان دهند و تأکید کرد که این رویکرد تکرار همان مسیری است که منجر به ترور امیرکبیر شد.
حمایتهای قانونی و هدفگذاری برای جذب ۱۲۰ هزار دانشجوی خارجی
منادی سپیدان با بیان حمایت تمامقد مجلس از پیشرفت علمی، «قانون جهش دانشبنیان» را یکی از ابزارهای مؤثر در این مسیر دانست. وی همچنین به موضوع ارتقای معیشت اساتید اشاره کرد و افزود: «برای رشد جامعه، استاد باید تأمین باشد؛ چرا که اساتید محور پیشرفت علمی کشور هستند».
وی در ادامه در مورد تعاملات بینالمللی، نیز بر لزوم نظارت دقیق بر جذب دانشجویان خارجی برای حفظ «آبروی علمی و مرجعیت ایران» تأکید کرد و هشدار داد که وزارتهای علوم و بهداشت باید از اعزام دانشجویان به دانشگاههای بیکیفیت خارجی جلوگیری کنند.
رئیس کمیسیون آموزش مجلس در پایان ابراز امیدواری کرد که با تلاش دانشگاهها و حمایت دولت، هدف جذب ۱۲۰ هزار دانشجوی بینالمللی محقق شود.
علم به مثابه اقتدار؛ ضرورت تغییر در مستندنگاری برای امنیت دانشمندان
حجتالاسلام و المسلمین دکتر مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، با گرامیداشت یاد شهدای دانشگاهی، تأکید کرد که هدف دشمنان از جنایت علیه دانشمندان، هدف قرار دادن «اقتدار علمی» ایران است.
وی خاطرنشان کرد که هر کجا پیشرانی علمی و اقتدارآفرینی وجود داشته باشد، مورد هدف دشمن قرار میگیرد. دکتر رستمی در این راستا، تغییر در شیوههای «مستندنگاری علمی» را برای حفظ امنیت دانشمندان کشور ضروری دانست.
دانشجویان بینالملل؛ سفیران فرهنگی فراتر از منافع مادی
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها در محور جذب دانشجویان خارجی، بر لزوم بازتعریف استانداردها و مقررات متناسب با فرهنگ و زیستبوم دانشجویان بینالمللی تأکید کرد.
وی تصریح کرد: «در پذیرش دانشجویان بینالمللی نباید صرفاً جنبههای منافع مادی دیده شود؛ هدف ما این است که این دانشجویان به عنوان معرف فرهنگ و هویت ایرانی در کشورهای خود شناخته شوند».
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها در پایان تأکید کرد که برای دستیابی به این هدف، مأموریتها و مقررات جذب دانشجو باید بهگونهای بازتعریف شود که در کنار جذب کمّی، جایگاه و اعتبار علمی ایران در سطح جهانی حفظ و ارتقا یابد.
پس از سخنرانیهای کلیدی، پنلهای تخصصی در نوبت عصر در روز اول همایش ادامه یافت و در نخستین پنل به عنوان «افقهای نو در جذب دانشجویان بینالملل و چالشها و تجربیات آموزشهای مقطعدار، مهارتی، حرفهای، کوتاه مدت و مجازی» که به ریاست مدیر همکاریهای بینالمللی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، متخصصین ذیربط درباره: نحوه تعامل با کارگزاران و مؤسسات جذب دانشجو؛ نحوه پذیرش آموزش امور کنسولی و خدمات دانشجویی، آموزش به زبان دوم مراکز آزفا، ظرفیتها و راههای نو در آموزشهای مجازی کوتاه مدت، مهارتی و حرفهای بحث و تبادل نظر کردند.
در پنل دوم نیز تبادلات و همکاریهای علمی فناوری و فرهنگی بینالمللی در دانشگاهها و اتحادیههای بینالمللی و نحوه ارتقا رتبهبندی دانشگاههای ایران و آسیب شناسی عدم اجرای تفاهمنامهها به بحث گذاشته شد.
در این پنل نیز که به ریاست مدیر امور بینالملل مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ریاست جمهوری برگزار شد، سخنرانان درباره نحوه استفاده از فرصتهای علمی و پژوهشی بینالمللی در حوزه اعضای هیأت علمی و دانشجویان، آسیب شناسی تبادلات و همکاریهای علمی بینالمللی و استفاده از ظرفیت اتحادیه بینالمللی سخنرانی کردند.
انتهای پیام/