مکمل‌هایی که سالمندان واقعا به آن نیاز دارند

به گزارش خبرگزاری آنا به نقل از «ساینس‌دیلی» (ScienceDaily)؛ استفاده از مکمل‌های غذایی در سال‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته است. ویتامین‌ها، مواد معدنی و دیگر محصولات تغذیه‌ای اغلب به‌عنوان راه‌هایی ساده برای افزایش انرژی، تقویت سیستم ایمنی، حفظ سلامت مغز یا حتی افزایش طول عمر بازاریابی می‌شوند. برای بسیاری از افراد، مصرف مکمل‌ها می‌تواند حس یک عادت سالم و پیشگیرانه را ایجاد کند.

اما این برداشت می‌تواند گمراه‌کننده باشد. برای افرادی که تغذیه کافی دارند، بسیاری از مکمل‌ها فواید قابل‌سنجش کمی دارند یا اصلا فوایدی ندارند. برخی تنها هزینه اضافی غیرضروری محسوب می‌شوند. برخی دیگر هم بدون ریسک نیستند: مصرف دوز‌های بالای برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌تواند موجب مسمومیت، تداخل با دارو‌ها یا ایجاد اثرات ناخواسته در سلامت شود.

برای سالمندان، وضعیت پیچیده‌تر است. مفیدترین پرسش صرفا این نیست که آیا مکمل‌ها «خوب» هستند یا «بد»، بلکه این است که آیا فرد واقعاً دچار کمبود یک ماده مغذی است، چه عاملی ممکن است باعث این کمبود شده باشد و آیا مصرف مکمل ایمن‌ترین راه برای رفع آن کمبود است یا خیر.

کمبود‌های تغذیه‌ای با افزایش سن شایع‌تر می‌شوند. ممکن است اشتها کاهش یابد، سلامت دهان و دندان بدتر شود، بیماری‌های مزمن شایع‌تر شوند و بسیاری از سالمندان دارو‌هایی مصرف کنند که جذب، استفاده یا دفع مواد مغذی از بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهند. مشکلات دهان و دندان، از جمله از دست رفتن دندان، بیماری لثه و پروتز‌های نامناسب، می‌توانند جویدن را دشوار کنند و تنوع رژیم غذایی را کاهش دهند.

سنین بالاتر اغلب با پیام‌های غذایی نامناسب همراه است: کمتر بخورید، وزن کم کنید، از وعده‌های غذایی «سنگین» پرهیز کنید، به غذا‌های نرم محدود شوید. اما این پیام‌ها می‌توانند با نیاز مداوم بدن به پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی تداخل داشته باشند. به مرور زمان، وعده‌های کوچک، سوپ‌ها، نان تست و چای می‌توانند رژیمی بسازند که تنها معده را پر می‌کند و نیاز‌های تغذیه‌ای را تأمین نمی‌کند.

این به آن معنا نیست که هر سالمندی به مکمل نیاز دارد. بلکه مصرف مکمل باید هدفمند باشد؛ یعنی بر پایه کمبود‌های تأیید شده، عوامل خطر مشخص، مصرف برخی دارو‌ها یا شواهدی مبنی بر اینکه فرد مواد مغذی مورد نیاز خود را به مقدار کافی از رژیم غذایی دریافت نمی‌کند.

ویتامین B۱۲ یکی از واضح‌ترین نمونه‌هاست. کمبود B۱۲ با افزایش سن شایع‌تر می‌شود، بخشی از آن به این علت است که معده ممکن است اسید کمتری تولید کند که برای آزادسازی B۱۲ از غذا لازم است. کمبود B۱۲ می‌تواند باعث کم‌خونی، خستگی، مشکلات عصبی، بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن و گاهی اختلالات حافظه یا سردرگمی شود. برخی داروها، از جمله متفورمین و مهارکننده‌های پمپ پروتون، می‌توانند این خطر را افزایش دهند. مصرف خوراکی B۱۲ با دوز بالا اغلب مؤثر است، اگرچه برخی افراد نیاز به تزریق دارند.

فولات (فولیک اسید) نیز مهم است، به‌ویژه برای تولید گلبول‌های قرمز و DNA. کمبود فولات می‌تواند سطح هوموسیستئین، یک نشانگر خونی که با بیماری قلبی-عروقی و کاهش شناختی مرتبط است، را افزایش دهد، هرچند این ثابت نمی‌کند که مکمل‌های فولات از این بیماری‌ها جلوگیری می‌کنند. فولات یا دیگر ویتامین‌های گروه B ممکن است به گروه‌های خاصی کمک کنند، مانند افرادی با وضعیت پایین فولات یا B۱۲، هوموسیستئین بالا یا اختلال شناختی خفیف. اما قبل از تجویز فولات به تنهایی، باید کمبود B۱۲ در نظر گرفته شود، زیرا فولات می‌تواند برخی علائم خونی کمبود B۱۲ را بهبود دهد در حالی که آسیب عصبی ادامه دارد.

ویتامین D نیز یکی از نگرانی‌های شایع در سالمندان است. احتمال کمبود این ویتامین در سالمندانی که کمتر در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند، تحرک محدودی دارند، پوست تیره‌تری دارند، در مراکز مراقبتی سالمندان زندگی می‌کنند یا رژیم غذایی آنها فاقد مقدار کافی مواد غذایی غنی از ویتامین D است، بیشتر است. مصرف مکمل ویتامین D ممکن است در افرادی که سطح این ویتامین در بدنشان پایین است، دسترسی محدودی به نور خورشید دارند یا به پوکی استخوان، زمین‌خوردن‌های مکرر یا خطر بالای شکستگی مبتلا هستند، مناسب باشد. با این حال، بیشتر بودن مقدار مصرف لزوما به معنای بهتر بودن نیست. یک کارآزمایی بزرگ نشان داد که مصرف مکمل ویتامین D در بزرگسالان سالم میانسال و سالمندی که به دلیل کمبود ویتامین D وارد مطالعه نشده بودند، خطر شکستگی را به طور معناداری کاهش نداد.

کلسیم و منیزیم برای سلامت استخوان‌ها و عملکرد عضلات و اعصاب اهمیت دارند؛ اما در صورت امکان بهتر است از طریق مواد غذایی تأمین شوند. مکمل‌های این دو ماده ممکن است زمانی مفید باشند که دریافت آنها از رژیم غذایی کافی نباشد یا فرد به پوکی استخوان مبتلا باشد، اما باید از مصرف بیش از حد آنها پرهیز شود. منیزیم اغلب برای خواب تبلیغ می‌شود، اما شواهد برای استفاده روزمره به عنوان درمان بی‌خوابی محدود باقی مانده است.

مولتی‌ویتامین‌ها می‌توانند برای سالمندانی که غذای کمی مصرف می‌کنند یا تنوع غذایی محدودی دارند مفید باشند، اما نباید آنها را نوعی «بیمه تغذیه‌ای» برای همه افراد دانست. در یک مطالعه بزرگ که داده‌های سه گروه جمعیتی بلندمدت در ایالات متحده را بررسی کرد، مصرف روزانه مولتی‌ویتامین با کاهش خطر مرگ همراه نبود. پژوهش‌های دیگری در حال بررسی این موضوع هستند که آیا مولتی‌ویتامین‌ها می‌توانند بر شاخص‌های پیری زیستی تأثیر بگذارند یا نه، اما هنوز مشخص نیست که چنین تأثیراتی ــ در صورت وجود ــ به بهبود سلامت، حفظ استقلال فردی یا افزایش طول عمر منجر می‌شوند یا خیر.

یکی از «مکمل‌های» کمتر مورد توجه در دوران سالمندی اصلا ویتامین نیست، بلکه پروتئین است. بسیاری از سالمندان پروتئین کافی مصرف نمی‌کنند یا از غذا‌های پروتئین‌دار مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات یا عدس پرهیز می‌کنند. دریافت ناکافی پروتئین می‌تواند به تشدید کم‌ماهیچگی یا سارکوپنی (Sarcopenia) ــ کاهش توده و قدرت عضلانی مرتبط با سن ــ منجر شود و خطر زمین‌خوردن، ناتوانی جسمی و از دست دادن استقلال را افزایش دهد. گروه‌های کارشناسی معمولا مصرف حدود ۱.۰ تا ۱.۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز را برای سالمندان سالم توصیه می‌کنند. مصرف بالاتر گاهی در طول بیماری، ضعف یا دوران بهبودی نیاز است، مگر اینکه به دلیل بیماری کلیوی یا شرایط دیگر محدودیت پروتئین توصیه شده باشد.

مصرف بدون نظارت یا بیش از حد مکمل‌ها می‌تواند مضر باشد. دوز‌های بالای ویتامین D یا ویتامین A می‌تواند مسمومیت ایجاد کند. آهن نباید بدون کمبود تأیید شده مصرف شود، مگر با توصیه پزشک. برخی مکمل‌ها با دارو‌ها تداخل دارند و بررسی‌های شواهد نشان داده‌اند که برخی مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی با دوز بالا، به ویژه بتاکاروتن و ویتامین E، ممکن است خطر مرگ را در برخی جمعیت‌ها افزایش دهند.

رویکرد منطقی با غذا شروع می‌شود، نه قرص. این امر به معنای بررسی اشتها، تغییر وزن، مشکلات جویدن یا بلع، تنوع رژیم غذایی، شرایط پزشکی، مصرف دارو و اینکه آیا فرد حمایت کافی برای خرید، آشپزی و تغذیه مناسب دارد، است. آزمایش خون ممکن است لازم باشند، به‌ویژه برای ویتامین B۱۲، فولیک اسید، آهن و ویتامین D.

شواهد علمی از توصیه عمومی مصرف مکمل برای همه سالمندان حمایت نمی‌کنند. با این حال، استفاده هدفمند از ویتامین D، ویتامین B۱۲، فولات و در برخی موارد مولتی‌ویتامین یا مکمل پروتئین می‌تواند در افرادی که دچار کمبود مواد مغذی هستند یا این مواد را به مقدار کافی از رژیم غذایی دریافت نمی‌کنند، سودمند باشد.

مکمل‌ها می‌توانند در سالمندی سالم نقش داشته باشند، اما میان‌بر نیستند. پایه‌ها همچنان تغذیه متعادل، ورزش قدرتی، خواب کافی، ارتباطات اجتماعی و دسترسی به غذای خوب است. بهترین مکمل آن است که به یک نیاز واقعی پاسخ دهد، نه آنکه پرزرق‌وبرق‌ترین ادعا‌های بازاریابی را روی بسته‌بندی خود داشته باشد.